Zes intrigerende tunnels

Voor je het weet ben je een TikTok-tunnel ingezogen: van uitgeknepen puisten tot Hugo de Jonge

null Beeld Anna Boulogne
Beeld Anna Boulogne

Ook als je al lang uit de schoolbanken bent, kun je zomaar het TikTok-universum worden ingezogen. De Volkskrant bespreekt zes intrigerende tunnels.

Opeens ben je op TikTok – de app die draait om korte filmpjes – de ene video over ‘gentle parenting’ na de andere aan het kijken. Iemand, een mede-ouder die je afgrijzen over online ouderschapsexhibitionisme deelt, heeft je een link naar deze nieuwe vorm van ‘teder ouderschap’ toegestuurd. Het is een clipje van een ongewoon geduldige moeder die elke kreet of gil van haar gefrustreerde peuter probeert te ‘valideren’.

‘Ik weet het, het is super frustrerend’, zegt de moeder sussend, terwijl ze het dreinende kind bij een telefoon probeert weg te houden. ‘Hier heb je een andere optie: wil je misschien buiten schommelen? Klinkt dat niet leuk?’

Het TikTok-algoritme onthoudt: deze gebruiker lijkt geïnteresseerd in gentle parenting, laat ik hem de komende tijd meer van hetzelfde voorschotelen.

null Beeld Anna Boulogne
Beeld Anna Boulogne

Je komt een filmpje tegen van een moeder die een driftige kleuter volledig laat uitrazen terwijl ze met een zoet stemmetje dingen zegt als ‘Mama is hier als je hulp nodig hebt, Miguel.’

In een volgend filmpje zie je een moeder die bij een brullende peuter op de bank gaat zitten en zegt: ‘Hanna, ik zei dat je moet ophouden met M&M’s in de lucht gooien, maar je deed het toch, en nu moet ik ze wegdoen.’

En voor je het weet heb je een klein middagje gefascineerd doorgebracht in een TikTok-tunnel waar moeders hun helse kinderen het zwijgen wisten op te leggen met behulp van de technieken van ‘gentle parenting’.

null Beeld Anna Boulogne
Beeld Anna Boulogne

TikTok, zo wil het cliché, is vooral een app voor tieners en twintigers die kekke danspasjes uitvoeren. Dat klopt deels. De app, eigendom van de Chinese techgigant Bytedance, heeft wereldwijd bijna 1 miljard gebruikers. Daarvan zitten er 1,7 miljoen in Nederland, en dan met name in de categorie 6 tot 14 jaar (700.000) en in de categorie 15 tot 24 jaar (850.0000).

Swipe je door de app, dan tref je deze leeftijdscohorten – als maker en gebruiker – in verschillende clusters aan die om meer draaien dan dansjes alleen. Je vindt ze bijvoorbeeld in WitchTok, waar jonge meisjes – baby witches – met onschuldige vormen van hekserij experimenteren, of je komt ze tegen in Alt TikTok, een uithoekje van de app waar super-ironische jongeren de draak steken met de gelikte kapitaalverdieners op TikTok – vaak dansers of artiesten die met hun geperfectioneerde content en miljoenen volgers bakken reclamegelden binnenhalen. Vorig jaar wisten de tieners en twintigers van Alt Tok nog ex-president Donald Trump op de kast te jagen door zich massaal aan te melden voor een Trump-bijeenkomst, waar vervolgens niemand kwam opdagen, met een leeg stadion en een gekneusd ego als gevolg.

Gemiddeld brengen de TikTok-tieners en twintigers een uur per dag door op de app. De manier waarop TikTok dat voor elkaar krijgt verschilt niet zo veel van de wijze waarop andere verslavende social media dat doen: met een gehaaid algoritme, dat op basis van onder meer likes, contacten, zoekgeschiedenis en woonplaats, uitrekent welke content de app de gebruiker moet voorschotelen om ons aan onze beeldschermen gekluisterd te houden.

Maar ook als je al lang uit schoolbanken bent, kun je het TikTok-universum ingezogen worden en er uren stukslaan. Voor schrijver dezes kwam het algoritme van TikTok uit op een onophoudelijke stroom aan video’s waarin onwaarschijnlijke fysieke stunts worden uitgehaald. Het liet mij ook herhaaldelijk video’s zien van brave huisvaders van in de 40 die bij het horen van jarennegentighiphop zich weer even jong en ruig mogen wanen. Ook ontdekte het algoritme dat ik een fascinatie heb voor Koreaanse jochies die kunnen dansen alsof ze van elastiek zijn, en dat ik bovenmatig geïnteresseerd ben in koks die grote lappen vlees op de barbecue gooien en en vervolgens in royale lappen snijden.

Wat TikTok zo de moeite van een verslaving waard maakt, is de zuurstokroze gloed die er altijd heerst. Op Instagram zit je om anderen de ogen uit te steken met de gestileerde foto’s van je vakantie of goedgelukte zuurdesembrood. Een Twitter-account heb je om je aan te sluiten bij een lynch mob om de nationale hufter van de dag kapot te twitteren. Op Facebook zit je om je rare oom in de gaten te houden. Maar op TikTok zit je om je mee te laten voeren in tunnels waar een fascinerende niche – samoeraizwaarden smeden, glasblazen – tot op de draad wordt uitgeplozen, waar je lachsalvo na lachsalvo kunt beleven met blooperfilmpjes, of waar je volledig in de ban raakt van dansjes op afrobeatmuziek. Wil je op TikTok de aandacht vasthouden, dan moet je iets interessants kunnen of weten – of in ieder geval een dappere poging daartoe doen.

Uiteraard kent het TikTok-algoritme ook zijn duistere kanten. Allereerst voor de jonge gebruikers en makers. Met name de verschillende ‘challenges’ – uitdagingen – die viraal gaan op TikTok baren zorgen. In deze video’s worden tieners en twintigers uitgedaagd om allerlei fysieke waaghalzerij uit te halen. Een daarvan, de choking challenge – je keel afknijpen totdat je flauw valt – kostte begin dit jaar het leven aan een 10-jarig meisje. Italiaanse autoriteiten besloten daarop TikTok tijdelijk te blokkeren voor gebruikers van wie de leeftijd niet duidelijk is.

En net als andere sociale media kan de app je een konijnenhol binnensleuren waar je op een gevaarlijk dieet wordt gezet van complottheorieën, nepnieuws en politiek extremisme. Op YouTube gebeurt dat door de video’s die je door het algoritme ‘aanbevolen’ krijgt en die met elke nieuwe video steeds extremer van inhoud worden. Op Facebook kun je door een like of door een contact op het spoor worden gezet van ‘groepspagina’s’ waar je van alle kanten gebombardeerd wordt met de meest hysterische waanbeelden. En op TikTok onthoudt het algoritme je reactie op een dubieus filmpje: kijk je het helemaal af, geef je het een like, laat je een reactie achter in de comments? Zo kun je op TikTok in een Qanon-tunnel tuimelen, waarin je wordt wijsgemaakt dat de wereld geregeerd wordt door een duivelaanbiddend pedofielennetwerk. Of je wordt er ondergedompeld in een wereldje waarin wordt onthuld welke politicus of nieuwslezer behoort tot de lizard people – een mensensoort die zogenaamd van gedaante kan veranderen en op de wereldmacht uit is.

Maar kies je je voorkeuren zorgvuldig uit, dan is het aardig vertoeven op TikTok en kan het algoritme je op weg helpen naar tunnels waar je humeur zeker van opknapt.

TikTok-tunnel 1: Vlees

null Beeld Anna Boulogne
Beeld Anna Boulogne

De fascinatie met mannen – het zijn altijd mannen – die grote lappen vlees aansnijden begon met ‘salt bae’. Zo luidt de bijnaam van de Turkse chefkok en restauranthouder Nusret Gökçe die begin 2017 – pre-TikTok – een internetsensatie werd vanwege de sensuele manier waarop hij gegrild vlees snijdt en besprenkelt met een snufje zout. Misschien zag u wel eens wat beelden van hem voorbijkomen: klein mannetje, altijd gekleed in een strak T-shirt, zonnebrilletje op, die met suggestieve heupbewegingen het bot van een steak snijdt en er vervolgens van grote hoogte wat zout op laat rollen.

Op TikTok hebben de adepten van Gökçe het kunstig aansnijden van gegrild vlees inmiddels tot een ware kunst verheven. Er is vast wel een of andere treurige psychologische verklaring voor te vinden – mannen die graag vlees snijden of er naar kijken, staan op de drempel van een midlife crisis? – maar dat maakt de fascinatie voor dit fenomeen er niet minder om. Er is gewoon iets onweerstaanbaars aan die simpele, maar ambachtelijke combinatie van gloeiend kool, een homp vlees en een man met zijn messenset.

Een van mijn favoriete vleesmannen op TikTok is Chuck Matto, een Afro-Amerikaan die zijn video’s altijd verlevendigt met uitspraken als ‘flavor packin’, never lackin’’ en ‘it shreds like butter’. Misschien niet de meest verfijnde vleessnijder, maar het plezier dat hij er in heeft is aanstekelijk.

Een andere favoriet is de Turkse kok Czn Burak. Zijn handelsmerk is dat hij altijd met een grote, enge grijns recht in de camera kijkt terwijl hij zijn vlees snijdt. Geen idee waarom hij dat doet. Met een verstarde glimlach vermaalt hij hele karkassen fijn tot kofte. In het volgende filmpje herhaalt hij hetzelfde trucje. In het volgende weer. En je blijft ernaar kijken. HB

TikTok-tunnel 2: Dansjes, geluiden en gebaren

null Beeld Anna Boulogne
Beeld Anna Boulogne

TikTok verandert taal en lichaamstaal. Je ziet het op straat, op speelpleinen, sportclubs, overal waar jonge tieners zijn. Wie zich afvraagt waarom meiden soms zomaar, even terloops als dwangmatig, met hun armen en heupen ‘dansjes’ staan te doen: TikTok. Dansjes zijn de oertunnel van TikTok, en de vaste bewegingen van Renegade, Savage Love en Old Town Road zitten dan ook in het bloed van die kinderen. Serieus, vraag het je nichtje of buurjongen.

Maar er zijn ook toevoegingen die compleet willekeurig lijken. Onlangs hoorde ik buiten een geluid dat ik al dagen ook uit de tienerkamers thuis hoor. Een hoge ‘sheeeeesh’, die in klank een beetje doet denken aan een vliegtuig crasht in een tekenfilm. Het kwam van drie jonge skaters op een halfpipe. Komt dit ook al van TikTok? ‘Sheeesh’ is de dab in klankvorm. Een bevestiging van wat je zegt, een soort ‘ja toch’. Volgens een Engels woordenboek betekent sheesh ‘het uiten van ongeloof of verbijstering’, maar die betekenis is al lang ingehaald op TikTok. Er waren nauwelijks clicks nodig om in een tunnel van sheeeesh-geluiden te glijden – het is een soort onderlinge meligheid, vergelijkbaar met de rare uitgesproken ‘Whazz up?’ in een beroemde Budweisercommercial.

Maar trends gaan samen, en zo ook hier. Je moet er vooral Another One Bites the Dust bij zoeken, werd me verteld: met oude popnummers, cryptische geluiden en vreemde gebaren ontstaat een nieuw semantisch systeem waar je bij staat. Sheesh gaat dus vaak samen met een vrij obscuur gebaar dat me ook bekend voorkwam: twee vingers naar de binnenkant van je elleboog. Naar behoefte kan dát weer worden gecombineerd met de boventanden over de onderlip en de ogen dichtgeknepen met de wenkbrauwen omhoog. Een gebaar, kortom, dat eruitziet alsof je heroïne spuit. Mijn 11-jarige dochter was stomverbaasd toen ik dat zei. Op TikTok is alles toch gewoon grappig? Alles is vooral fluïde, en vatbaar voor constante betekenisverandering. Zodat ouders er niets van snappen. WvZ

TikTok-tunnel 3: Oddly satisfying

null Beeld Anna Boulogne
Beeld Anna Boulogne

Als ik een verloren kwartiertje op TikTok zit te scrollen, krijg ik vaak bezorgde blikken toegeworpen. Alwéér op sociale media?, zegt zo’n blik, in die onzalige stortvloed van prikkels? Ha!, zeg ik dan ter verdediging, ik kijk oddly satisfying video’s, en dat is nou juist het antigif dat het internet tegen zichzelf heeft geschapen. Het is meditatie voor mensen die geen trek hebben in meditatie, een mini-retreat voor de hersenen.

Wát precies oddly satisfying (‘vreemd genoeg bevredigend’) is, is persoonlijk en dus niet zomaar te definiëren. Het kan kinetisch zand zijn dat in perfecte blokjes wordt gesneden, smeuïge verf die in felgekleurde stralen als dubbelvla bij elkaar wordt gespoten, een taart waar loeistrak botercrème op wordt gespateld. Mijn persoonlijke favoriete subcategorie (die voor sommige anderen juist níét satisfying is, maar weerzinwekkend) is lichaamsmanagement op de vierkante millimeter: mee-eters die worden uitgedrukt en ingegroeide haren die worden uitgetrokken.

De aangename sensatie die je van zulke video’s krijgt doet denken aan ASMR, een tintelende ervaring die hoort bij bepaalde zintuiglijke prikkels, zoals gekraak of gefluister. Satisfying video’s draaien vaak om een proces of taakje dat in een overzichtelijke, visueel plezante omgeving wordt volbracht. Bij voorkeur is dat een zinloos, of vrij triviaal taakje. Er ís een spanningsboog, of een minuscuul spanningsboogje, en het project slaagt altijd. Natuurlijk kent het dagelijks leven óók zulke prettige, kleine beloningen: een tupperwaredoosje dat perfect dichtklikt, een hele rits bubbelfolie die je in één keer stuk plopt, of het propje dat je zonder de rand te raken in de bak mikt. Maar zoek je op #oddlysatisfying, dan mik je altijd raak. Mmmm. EC

TikTok-tunnel 4: Kinktok

Misschien heeft u vanilleseks. Er is helemaal niets mis met vanilleseks, vanille is heerlijk en misschien heeft u liever vanille dan helemaal niets, maar er zijn ook andere, avontuurlijker smaken. Lange tijd, laten we zeggen tot Fifty Shades, werden die als zonderlinge seksuele voorkeur of zelfs als afwijking gezien. Zo niet op KinkTok, waar een vrolijke sekspositieve gemeenschap vrijuit over kink en bdsm praat, onder hashtags als #Kinktok, en #dom #sub #cnc #chokeme – u ontdekt vanzelf waar het allemaal voor staat. Want in dit wonderlijke hoekje internet is niet zozeer naakt en seks te vinden, maar leggen liefhebbers graag uit hoe het allemaal werkt. Hoe je je geliefde kunt choken (wurgen) zonder op de eerste hulp te belanden, bijvoorbeeld, of hoe je elkaar kunstig vastbindt met shibari-touw (een Japanse vorm van bondage). Ook worden er kink-grapjes gemaakt, waarmee kinktokkers de schaamte rond het onderwerp verlichten.

Toch heeft #kinktok ook zijn schaduwzijden. Volgens sommige bdsm-beoefenaars worden de regels en het vertrouwen die bij bdsm horen niet goed weergegeven op het sociale platform. Ook laten soms wel erg jonge mensen er trots de blauwe plekken zien die ze hebben overgehouden aan seks. De inburgering van kink (in combinatie met de alomtegenwoordigheid van pornografie) zou jonge kijkers het idee kunnen geven dat ruige seks de norm is. Niet te gebruiken in plaats van seksuele voorlichting dus, meer iets voor wie even is uitgekeken op vanille. EC

TikTok-tunnel 5: Hugo de Jonge

null Beeld Anna Boulogne
Beeld Anna Boulogne

De persconferenties van Mark Rutte en Hugo de Jonge staan al een jaar lang in het teken van corona, slecht nieuws en strenge maatregelen. Maar in het TikTok-universum hebben jonge gebruikers hier een compleet nieuwe betekenis aan gegeven. Want over één ding zijn veel tiktokkers het eens: Hugo de Jonge is hot.

Beelden van de minister van Volksgezondheid die het podium oploopt, uit een glas water drinkt tijdens een interview of lacht in de camera, op de achtergrond romantische liedjes met teksten als ‘you’re the type I want to marry’ of ‘boom boom boom boom, I want you in my room’ inclusief een roze filter over de beelden en hier en daar wat hartjes: zulke filmpjes zijn op TikTok in overvloed aanwezig.

De gebruikers reageren op elkaars filmpjes met teksten als ‘dit is de enige reden dat ik naar de persconferenties kijk’ of ‘met Hugo de Jonge wil ik wel 10 dagen in quarantaine’. Een bijnaam wordt massaal gebruikt: daddy de Jonge. Overigens zijn er ook een aantal gebruikers dat vermoedt dat de dochter van de Jonge, de 13-jarige Sarah die ook actief is op TikTok, de filmpjes misschien wat apart vindt. Ze is waarschijnlijk niet de enige. GO

Privacy

Privacyzorgen over TikTok ebben maar niet weg, hoe hard het bedrijf ook zijn best doet om de wereld van zijn zuivere intenties te overtuigen. Onlangs werd het bedrijf in Engeland voor de rechter gesleept vanwege het verzamelen van data, zonder de gebruikers hierover voldoende te informeren. Hoe ernstig TikTok hiermee de schreef overgaat, is overigens nog onderwerp van discussie. Volgens tech-kenners opereert de app op dit vlak niet veel anders dan andere sociale media. Veel van de zorgen hieromtrent zijn ingegeven door het feit dat TikToks moederbedrijf Bytedance in Chinese handen is en het daarom niet zo nauw zo neemt met de privacy en vrijheid van meningsuiting van gebruikers – iets wat het bedrijf altijd heeft ontkend.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden