Voor Hollands glorie moeten we de grens over

Voor een fraai overzicht van de bouwkunst in de Lage Landen moeten we naar Duitsland. Waarom?

Het Museum aan de Stroom in Antwerpen, ontworpen door Riedijk Architecten.

Een grote expositie in Frankfurt viert dertig jaar Nederlandse en Vlaamse architectuur, en Het Nieuwe Instituut - voorheen Nederlands Architectuurinstituut - schittert door bijna-afwezigheid. Een paar bruikleenmaquettes en debatavonden, dat is de Nederlandse bijdrage aan de expositie, die vanaf morgen voor het publiek is te zien. De verontwaardiging in de vakwereld is groot.

De afgelopen decennia bloeide de bouwkunst in Nederland als nooit tevoren, de crisis ten spijt. In de slipstream van het nieuw opgerichte Nederlands Architectuurinstituut (NAi, 1989), de eerste Architectuurnota (1991) en het Stimuleringsfonds voor Architectuur (1993) veroverde een nieuwe generatie Superdutch architecten (Rem Koolhaas, MVRDV, UN Studio, Mecanoo) de wereld. Nederland groeide uit tot het mekka van moderne architectuur en tot gidsland voor architectuurbeleid.

Dertig jaar verder: tijd dus voor een overzicht. Maar daarvoor moeten we vijf uur rijden naar het Deutsches Architekturmuseum in Frankfurt. De tentoonstelling MAATWERK MASSARBEIT - Architectuur uit Vlaanderen en Nederland kwam nota bene tot stand op initiatief van het Vlaams Architectuurinstituut (VAi).

'Wat het NL @NieuweInstituut verzuimt, doen ze dan wel vanuit Vlaanderen. Hulde voor het #VlaamsArchitectuurInstituut', verwoordde Kees van der Hoeven, oud-voorzitter van de Bond voor Nederlandse Architecten en fanatiek twitteraar het gevoel onder veel architecten. 'Raar dat we hiervoor naar Duitsland moeten', zegt Michiel van Raaij, hoofdredacteur van Architectenweb, de grootste website over architectuur in Nederland.

Op naar Frankfurt!

De expositie MAATWERK MASSARBEIT, Custom Made Architecture from Flanders and the Netherlands is te zien in het Deutsches Architekturmuseum, Schaumainkai 43 in Frankfurt am Main. Zaterdag gaat de tentoonstelling open, en ze is te zien tot en met 12/2.

Sinds Het NAi begin 2013 met Premsela (Nederlands Instituut voor Design en Mode) en Virtueel Platform (kennisinstituut voor e-cultuur) fuseerde tot Het Nieuwe Instituut (HNI), is er welgeteld een grote architectuurtentoonstelling geweest, over het Structuralisme. Van het vermaarde architectuurinstituut aan het Rotterdamse Museumpark, in de jaren negentig bezocht door busladingen architectuurtoeristen, rest de collectie maquettes en tekeningen. En zelfs de naam is van het woord architectuur ontdaan; op de gevel staat tegenwoordig 'Rijksarchief'. Als Het Nieuwe Instituut al in het nieuws kwam, ging het over de in opspraak geraakte directeur Guus Beumer en zijn - inmiddels afgetre-den - Raad van Toezicht.

De Buchmesse in Frankfurt, waar Nederland en Vlaanderen dit jaar gastland zijn, bood een mooie kans op revanche. Het Deutsches Architekturmuseum wilde een grote tentoonstelling wijden aan dertig jaar architectuur in de Lage Landen en zocht contact met het VAi, dat op zijn beurt Guus Beumer benaderde om samen een expositie te maken.

De nieuwbouw van Museum Boijmans in Rotterdam van bureau Robbrecht en Daem.

Karig

Dat Beumer het curatorschap aan de Vlamingen liet, is volgens Dirk van den Heuvel geen teken van onwil. Hij is bij HNI verantwoordelijk voor architectuur. 'Het Nieuwe Instituut besloot juist tot samenwerking met Vlaanderen en Duitsland; met de maquettes uit de collectie én debatten in Frankfurt, Antwerpen en Rotterdam.' Toch voelt dat als een karige bijdrage, aan een expositie die je eigenlijk in Rotterdam zou willen zien. Waarom is er hier geen ruimte voor?

'Het NAi uit de jaren negentig toonde architectuur als een op zichzelf staande discipline, met presentaties van (ster)architecten', legt Van den Heuvel uit. Met de fusie is gekozen voor een nieuw model, waarin het draait om de raakvlakken tussen architectuur, design en e-cultuur. 'Architectuur wordt daarbij vanuit allerlei perspectieven aan de orde gesteld: voedselproductie, oorlogssituaties, ecologie, noem maar op.' De lopende exposities, over het commando- en controlecentrum in Rio de Janeiro, en over de Olympische Spelen van 1972 in West-Duitsland zijn hier 'uitstekende voorbeelden' van. Een hardcore architectuurtentoonstelling past volgens hem niet in dit beleid. Ondertussen is het vakpubliek massaal afgehaakt.

'Het NAi is dood, leve het NAi!', schreef architect Matthijs de Boer vorig jaar in een blog op de website van vakblad de Architect. Hij riep architecten op zich te verenigen en een nieuw architectuurinsitituut op te richten, desnoods in het gebouw van Het Nieuwe Instituut, dat sinds de fusie toch grotendeels leeg staat.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden