Interview

'Voor het eerst voel ik dat The Wall echt van mij is'

De nieuwe liveregistratie van meesterwerk The Wall is reden voor een bevlogen gesprek met Roger Waters. Over wereldpolitiek, zijn jeugd en, natuurlijk, Pink Floyd. 'De structurele vernederingen braken me op.'

Een nieuw element in The Wall zijn de stukjes documentaire in roadmoviestijl. Roger Waters (l) reisde, met onder anderen filosoof-schrijver Andrew Rawlinson (r) door Europa Beeld Sean Evans

Roger Waters zit aan een ronde tafel in een Londens vijfsterrenhotel. Hij nipt van een glas 'heel goedkope witte wijn' en wijst naar de stapels dvd's en blu-rays om hem heen. Het zijn nieuwe liveregistraties van de wereldtournee van Roger Waters tussen 2010 en 2013, waarin The Wall, de beroemde dubbel-lp van Pink Floyd uit 1979, integraal werd uitgevoerd. Een grote multimediaproductie met als visueel hoogtepunt de immense muur die elke avond in de stadions werd opgetrokken en afgebroken.

Roger Waters (72), destijds behalve zanger en bassist in Pink Floyd ook componist van The Wall, heeft zijn magnum opus al vaker opgevoerd en uitgebracht, maar we mogen de nieuwste versie best definitief noemen. 'Voor het eerst voel ik dat The Wall echt van mij is, of klinkt dat wat pathetisch?'

De eerste uitvoeringen in 1980 en 1981, toen hij nog deel uitmaakte van Pink Floyd, beschrijft hij nu als 'traumatische ervaringen'. De versie die hij in 1990 speelde op de plek waar een jaar eerder nog de Berlijnse Muur stond, 'was historisch belangwekkend maar zo zenuwslopend dat ik me er nauwelijks meer iets van kan herinneren'. Terwijl latere vertolkingen volgens hem 'te dicht bij het originele uitgangspunt bleven'. De kern van zijn conceptuele stuk is volgens Waters niet het verhaal van een rockster die opgroeit bij een tirannieke moeder, geterroriseerd wordt door schoolmeesters en uiteindelijk zelf radicaliseert tot een fascistoïde monster dat volledig van zijn publiek vervreemd raakt. 'Het gaat me al lang niet meer om de rockster. Het gaat om grotere dingen. Om politici die een muur om zich heen bouwen en elk contact met de realiteit verliezen. Om mensen die denken dat als ze ergens een muur neerzetten ze het kwaad kunnen tegenhouden, niet wetend dat het kwaad in henzelf zit.'

The Wall is voor Waters langzamerhand uitgegroeid tot een grote aanklacht tegen de wereldpolitiek, die voortdurend onschuldige slachtoffers maakt. Foto's van slachtoffers uit oorlogen en terroristische aanslagen komen in de nieuwe The Wall voorbij, om volgens Waters de 'dramatische actualiteit te benadrukken'.

Over de muur

In november 1979 kwam het dubbelalbum The Wall van Pink Floyd uit. Mede dankzij de hitsingle Another Brick In The Wall, Part 2 werd het een enorm succes. In 1980 en 1981 bracht de band het conceptalbum naar het podium. 31 concerten in vier steden. De opnamen verschenen in 2000 op de Pink Floydbox Is There Anybody Out There? Geestelijk vader van The Wall, bassist Roger Waters, had de band toen al lang verlaten, maar hij bleef muziek van The Wall ook zonder Pink Floyd uitvoeren. Hij bracht zijn album met tal van artiesten (Joni Mitchell, Van Morrison) in 1990 in Berlijn tot leven, om de val van de muur daar een half jaar eerder te vieren. Tussen 2010 en 2013 trok hij met een nieuwe productie van The Wall langs de grootste stadions ter wereld. Daarvan is nu de concertregistratie verschenen op cd, lp, dvd en blu-ray.

Onbegrepen

Een ander nieuw element in The Wall zijn de stukjes documentaire in roadmoviestijl die de kijker diverse keren uit de muziek halen. We zien Waters in een auto rijdend door Europese landschappen langs oorlogskerkhoven. Soms alleen, soms met vrienden of met zijn drie kinderen. Hij bezoekt het graf van zijn vader Eric, die in Italië sneuvelde toen Roger drie maanden oud was. Samen met zijn kinderen rijdt hij naar het graf van zijn opa die in Frankrijk stierf tijdens de Eerste Wereldoorlog.

Aangrijpende momenten, zeker die waarin hij een brief voorleest die zijn moeder destijds van het leger ontving. Maar waarom moesten die beelden worden versneden met die uit The Wall?

Waters: 'Omdat The Wall uiteindelijk ook over mij gaat, en ik wilde laten zien waar ik vandaan kom. Een kind zonder vader en grootvader. Die allebei hun leven hebben gelaten in oorlogsgeweld. Dan moet je van heel sterken huize komen om je staande te houden in de wereld. Zeker als je jezelf voortdurend onbegrepen voelt en niemand begrijpt hoezeer je bijvoorbeeld een echte vader mist. Niet zo gek als je dan doordraait.'

Zonder de muziek was het met Waters vast heel anders afgelopen, denkt hij. Maar een periode van zich lekker muzikaal uitleven in een liefdevolle omgeving, zou hij zijn jaren in Pink Floyd (1965-1985) ook niet willen noemen. 'Aan Syd Barrett (eerste zanger in de band, red.) denk ik met veel warmte terug, wij hadden echt iets samen. Maar met bijvoorbeeld David Gilmour (gitarist en zanger, red.) heb ik nooit wat gehad. Er was geen klik. Onze karakters en temperamenten waren heel verschillend. Dat moest een keer misgaan. Eigenlijk is het een wonder dat The Wall er ooit is gekomen.'

Structurele vernederingen

Niet dat David Gilmour, drummer Nick Mason en toetsenist Rick Wright destijds zoveel moeite hadden met het conceptuele muziekstuk. 'Ze waren na mijn Dark Side Of The Moon van zes jaar eerder wel wat gewend, en David speelt zo'n nummer als Comfortably Numb natuurlijk geweldig.'

Nee, de mannen wisten echt wel dat ze met iets groots bezig waren, daarvan is Waters na 35 jaar nog altijd overtuigd. 'Maar het waren de structurele vernederingen die ik moest ondergaan die me echt opbraken. Ja, door alle drie. Ik ben soms wat traag met het stemmen van mijn bas, of wat langzamer met het vinden van de juiste toon. En dat kreeg ik echt steeds zo hard ingepeperd. Echt alsof ik voor de klas van de meester op mijn flikker kreeg, zo voelde dat. Elke keer weer.'

Het resultaat was dat Waters zich op het podium steeds onzekerder voelde en langzaam van de rest van de band vervreemdde. 'Toen ik ook mijn creativiteit in de studio niet meer kwijt kon, hield het voor mij op.'

Vanaf 1985 stond het kamp Pink Floyd recht tegenover het kamp Roger Waters. 'Ons eigen oorlogje, maar het was een scheiding die niet vriendschappelijk kon. Allebei claimden we ons territorium. Ik vond dat ik zelf alle rechten op The Wall had. Zij niet. En natuurlijk, zij hebben ook hun verhalen over mij. Ik zal in hun ogen ook van alles verkeerd hebben gedaan. Alles heeft altijd twee kanten.'

Roger Waters in actie Beeld Sean Evans

Ego's opzij

Feit is wel, weet Waters, dat hij pas echt lol kreeg in het geven van concerten nadat hij in 1992 door Don Henley (The Eagles) was gevraagd mee te spelen op een benefietconcert. 'Heel simpel Roger, zei hij, je komt gewoon een paar van je mooie liedjes spelen. En zonder druk ging het ineens prima. Pas toen ben ik eigenlijk plannen gaan smeden voor grote tournees. Langzaam transformeerde ik tot het podiumdier dat ik nu ben.'

Waters schrikt nog wel eens wakker, zegt hij, 'dromend van David of Nick die me uitlachen omdat ik iets verkeerd doe'.

Aan de andere kant is hij nog altijd heel blij dat hij in 2005 inging op het verzoek om nog een keer als Pink Floyd op het podium te staan. 'Dat was groots. Vier stronteigenwijze mannen die even onze ego's opzij zetten en gewoon samen liedjes zongen. Drie jaar later overleed Rick. Nu hoeft het niet meer, maar het was, ja, ontroerend toch.'

Tien jaar later, 220 voorstellingen van The Wall verder, denkt Roger Waters af te zijn van zijn belangrijkste demonen. 'Ik droom niet meer over mijn vader die ik nooit heb gekend en stel ook geen vragen meer over hem. Het is nu omgedraaid. De vraag is niet waarom schoten ze mijn papa neer, maar waarom worden kinderen gedood. Dat is het grootste gruwel op aarde.'

Goedkope witte wijn

Daar gaat zijn nieuwe plaat ook over, zegt Waters. Natuurlijk, het album met als werktitel Lay Down Jerusalem zal weer een conceptalbum zijn met liedjes die thematisch aan elkaarzijn verbonden. 'Een Roger Waters gaat niet zitten om even tien hitsingles van drie minuten te schrijven die niets met elkaar te maken hebben.

'Het album begint met een jongetje dat wakker schrikt en zijn opa vraagt: waarom worden kinderen doodgeschoten? Daar heeft opa geen antwoord op. Wie wel? Ik ben pas aan het begin, maar reken erop dat het een avondvullende, arenabestendige voorstelling wordt. Mijn laatste wellicht, want als ik 75 ben, is het mooi geweest. Dan blijf ik thuis en drink ik goedkope witte wijn.'

Roger Waters: The Wall. Dubbel-cd/3 lp's, Sony Music; dvd/blu-ray, Universal.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden