FotografieZweeds Vikingdorp

Voor haar eerste fotoboek legde Maja Daniels op bloedstollende wijze het spookachtige Zweedse dorpje Älvdalen vast

Maja Daniels, Elf Dalia Beeld Galerie Wouter van Leeuwen
Maja Daniels, Elf DaliaBeeld Galerie Wouter van Leeuwen

Een selectie uit Elf Dalia is nu te zien is in Galerie Wouter van Leeuwen in Amsterdam.

Merel Bem

Zou iemand Elf Dalia, het eerste fotoboek van de Zweedse Maja Daniels (34), verfilmen, het zou stellig horror worden. Bloedstollende, ruggengraat kietelende, nekhaar overeind blazende, kippenvel veroorzakende horror à la The Others en The Blair Witch Project, waarin een jonge fotograaf in de dichte bossen van westelijk Zweden onderzoek doet naar een oud Vikingendorp, waar in de 17de eeuw de eerste heksenvervolgingen plaatsvonden en mensen spreken in een oeroude, onbegrijpelijke taal. Sparren in de mist, geheimzinnige brandhaarden, mensen met maskers, velden vol giftig vingerhoedskruid en haperende geestverschijningen in zwart-wit. Muziek: John Carpenter. Huu.

Maar vraag Daniels of ze het ooit eng vond in Älvdalen en ze zegt verbaasd: ‘Eng? Welnee joh. Ik voel me daar hartstikke thuis.’

Maja Daniels, Elf Dalia Beeld Galerie Wouter van Leeuwen
Maja Daniels, Elf DaliaBeeld Galerie Wouter van Leeuwen

Elf Dalia, waarvan een selectie nu te zien is in Galerie Wouter van Leeuwen in Amsterdam, is geen documentair project. Het is Daniels impressie van een bestaande plek, het Zweedse dorp Älvdalen, en de betekenis van die plek, een heerlijke potpourri van feitelijke gebeurtenissen en mythische verhalen. De fotograaf bracht de zomers van haar jeugd door in het houten huis van haar grootouders, echte Älvdalenaren, en ging er voor haar project zelfs tijdelijk wonen. Hoewel ze de taal niet onder de knie heeft gekregen, leerde ze de gemeenschap redelijk kennen (‘heel normale, aardige mensen, hoor’).

Maar het leuke is: die ontnuchterende werkelijkheid belemmerde haar geenszins bij het creëren van Elf Dalia, dat geheimzinnige, spookachtige oord dat ze zo trefzeker en overtuigend oproept op de pagina’s van haar boek (dat niet voor niets werd genomineerd voor de Aperture Foundation First Photobook Award, die volgende maand wordt uitgereikt op Paris Photo). Ze kreeg daarbij een beetje hulp van een andere fotograaf.

Tijdens haar verblijf in Älvdalen ontdekte Daniels in het plaatselijke dorpsarchief het werk van Tenn Lars Persson (1878-1938), een excentrieke amateurfotograaf die uitermate geïnteresseerd was in lokale geschiedenis, oude mythen, astronomie en het bovennatuurlijke. Hij bouwde een telescoop zodat hij de maan kon fotograferen, maakte zijn eigen lenzen en was een connaisseur op het gebied van magie en hekserij. Zo wist hij alles van de jonge vrouw die in 1668 in Älvdalen ter dood werd veroordeeld omdat ze op water zou hebben gelopen, een gebeurtenis die het startpunt was van de heksenvervolgingen in de rest van Zweden.

Werk van Maja Daniels op basis van oude foto's van Tenn Lars Persson. Beeld Elfdalen Hembygdsförening (EHF) en Galerie Wouter van Leeuwen
Werk van Maja Daniels op basis van oude foto's van Tenn Lars Persson.Beeld Elfdalen Hembygdsförening (EHF) en Galerie Wouter van Leeuwen
Werk van Maja Daniels op basis van oude foto's van Tenn Lars Persson. Beeld Elfdalen Hembygdsförening (EHF) en Galerie Wouter van Leeuwen
Werk van Maja Daniels op basis van oude foto's van Tenn Lars Persson.Beeld Elfdalen Hembygdsförening (EHF) en Galerie Wouter van Leeuwen

Daniels vervlocht haar eigen kleurenfoto’s, die soms verrassend ‘normaal’ zijn (in de zin van: niet eng) met het zwart-witmateriaal van Persson. Van hem koos ze alleen de foto’s die ze kon gebruiken voor haar verhaal: de gekke, mysterieuze, soms bijna paranormale beelden, zoals de maanfoto’s en enkele bizarre portretten. Bijvoorbeeld dat van een dicht bij elkaar poserende, doordringend kijkende moeder en dochter, een beetje van onderaf gefotografeerd, die doen denken aan een Siamese tweeling from hell. Of dat van een jonge vrouw die dreigt te worden opgeslokt door een hebberige struik.

Zelf liet Daniels het bovennatuurlijke ook een beetje toe in haar werk. Hoewel sommige van haar portretten helder en direct zijn, liet ze hier en daar een gezicht schuilgaan achter een wolk pijprook of een masker. Ze onder- en overbelichtte haar foto’s, en stelde haar film soms bloot aan scheutjes licht, die oncontroleerbare zwemen van kleur achterlieten, alsof de foto’s plots uitzicht bieden op een andere dimensie.

Voor de expositie liet ze sommige beelden, ook van Persson, afdrukken op zacht, zuigend krantenpapier. Het krult op aan de zijkanten en wekt daardoor een ijle indruk. Daniels wil maar zeggen: Elf Dalia mag dan haar eigen, zelfverzonnen versie van de werkelijkheid zijn, ook het raadselachtige dorp dat ze opriep glipt in al zijn geheimzinnige onvoorspelbaarheid nog regelmatig als een zeepje uit haar handen.

Maja Daniels – Elf Dalia. T/m 16/11 in Galerie Wouter van Leeuwen, Amsterdam.

Maja Daniels, Elf Dalia Beeld Galerie Wouter van Leeuwen
Maja Daniels, Elf DaliaBeeld Galerie Wouter van Leeuwen
Maja Daniels, Elf Dalia Beeld Galerie Wouter van Leeuwen
Maja Daniels, Elf DaliaBeeld Galerie Wouter van Leeuwen

Vikingentaal

In het Zweedse dorp Älvdalen spreekt men Älvdalska. Dat klinkt logischer dan het is. Linguïsten, zo vertelt fotograaf Maja Daniels, die een boek maakte over het geheimzinnige dorp, begrijpen nog altijd niet hoe de oude Vikingentaal eeuwenlang kon blijven bestaan, aangezien het dorp nooit een geïsoleerde gemeenschap is geweest en iedereen daarbuiten gewoon Zweeds spreekt. De laatste jaren waren het vooral de ouderen die Älvdalska spraken, maar recentelijk beleeft de taal een opleving. Schoolverlaters die haar in ere houden, krijgen een beurs van 750 euro.

Tenn Lars Persson (1878-1938), uit Elf Dalia van Maja Daniels Beeld Elfdalen Hembygdsförening (EHF) en Galerie Wouter van Leeuwen
Tenn Lars Persson (1878-1938), uit Elf Dalia van Maja DanielsBeeld Elfdalen Hembygdsförening (EHF) en Galerie Wouter van Leeuwen

Van acterende koeien tot duurzame kleding en van betoverende fotografie tot levensgrote, kunstige drollen: wekelijks tipt onze V-vlogger Lisa een evenement dat het bezoeken waard is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden