Media Floris

Vóór Floris wist niemand wie Paul Verhoeven, Rutger Hauer en Gerard Soeteman waren

Fan Jaap Kooimans schreef een boek over de legendarische tv-serie.

Een foto van de opnamen van ridderserie Floris, uit het boek ‘Floris, het complete verhaal achter de succesvolle televisieserie’ van Jaap Kooimans.

De man die de rol van de slechte ridder Govert speelde, een rivaal van ridder Roland, kan nog steeds geen aflevering van Floris bekijken zonder tranen in de ogen te krijgen. Een meesterwerk, zegt Hans Kemna bijna een halve eeuw nadat de ridderserie Nederland in zijn greep hield.

Floris is onverwoestbaar, merkt ook Gerard Soeteman, de man die het scenario schreef. ‘Nog steeds slaan de verhaaltjes aan bij kinderen. Laat ze een aflevering zien en binnen twee minuten vergeten ze dat het in zwart-wit is.’

De twaalf afleveringen werden uitgezonden in 1969, maar het succes houdt aan. Van de hand van Jaap Kooimans verscheen onlangs Floris, een boek met talloze, in veel gevallen niet eerder gepubliceerde foto’s – deels in kleur – en een nauwkeurige geschiedschrijving van de beroemde, destijds geruchtmakende tv-serie, plus interviews.

Jaap Kooimans: Floris, het complete verhaal achter de succesvolle televisieserie.

Bewondering

Kooimans was in 1969 als jongetje een van de ruim 3,5 miljoen kijkers. Hij schreef het boek, een ode volgens hemzelf, uit bewondering. Herkenbaar, voor ouderen: ‘De omroepster kondigde Floris aan, je hoorde trompetten, en hoorns, snel tromgeroffel en daarna aanzwellende muziek: twee ruiters in volle galop keken lachend in de camera.’

De eerste ruiter was Floris van Rosemondt (Rutger Hauer), de tweede ruiter Sindala (Jos Bergman), een uit India afkomstige, overigens voortreffelijk Nederlands sprekende fakir. Hij was door de zeevaarder Floris rond het jaar 1500 mee naar kasteel Oldenstein in de Lage Landen genomen. Waar Floris conflicten veelal met het zwaard uitvocht, bediende de mysterieuze Sindala zich van listen van, zo werd tenminste gesuggereerd, oosterse origine. En inderdaad, íédereen keek, zo bleek de volgende dag op het schoolplein.

Regisseur Paul Verhoeven geeft Sindala (Jos Bergman) en Floris (Rutger Hauer) instructies. Uit: ‘Floris, het complete verhaal achter de succesvolle televisieserie’.

Fundament

Floris zou een markant punt worden in de Nederlandse filmgeschiedenis. Het was de eerste productie van drie mannen die bleven samenwerken en tot grote hoogte zouden stijgen: regisseur Paul Verhoeven (1938), scenarioschrijver Gerard Soeteman (1936) en acteur Rutger Hauer (1944). Floris legde het fundament onder succesvolle films als Wat zien ik!?, Turks Fruit, Keetje Tippel, Soldaat van Oranje en Flesh & Blood.

De spil destijds was Soeteman. Als vertaler bij de NTS, de voorloper van de NOS, sleepte hij in 1968 een opdracht in de wacht om een jeugdserie te schrijven. NTS-directeur Carel Enkelaar was geïnspireerd geraakt door het Engelse Ivanhoe, het Franse Thierry la Fronde (oftewel Thierry de Slingeraar) en het Belgische Johan en de Alverman.

Ben Klokman, hoofd jeugdzaken van de NTS, introduceerde een jonge, onervaren regisseur, Paul Verhoeven. Soeteman ging akkoord. ‘Ik had geleerd dat je bij de tv iemand op zo’n moment niet moet tegenspreken. En nog steeds ben ik blij dat ik destijds mijn mond heb gehouden.’

Zelf droeg hij Rutger Hauer aan bij de NTS, op aanraden van een vriend, een leraar Nederlands op de Toneelschool. Soeteman vroeg hem of hij misschien een beetje bonkige, blonde acteur kende.

‘Ja, zei hij, er is net een jongen afgestudeerd die helemaal aan je beschrijving voldoet. Zo ben ik aan Rutger gekomen. Ik vond dat een goede zet van mezelf. Er werden andere namen genoemd, maar als het erop aankomt ben ik een grote drammer. Maar meer dan gut feeling was het niet. Hij was blond en bonkig en een aardige kerel bovendien.’

Een van de andere acteurs kwam per toeval bij Floris terecht. Hans Kemna, later vermaard als casting-director, deelde een passie voor schermen met een jongere medestudent aan de Toneelschool, Rutger Hauer. Ze schermden vaak samen bij leraar Cor van der Valk in Haarlem. ‘Rutger zei tegen Paul Verhoeven dat hij iemand kende die goed kon schermen. Zo rolde ik erin.’

De herinneringen zijn Kemna uiterst dierbaar, ondanks de lange opnamedagen en de hoge eisen die de jonge regisseur aan de acteurs stelde. ‘Het klikte met Paul Verhoeven, maar hij gedroeg zich wel raar; ongewoon, voor een regisseur. Op de set stond hij vaak te schreeuwen en hij deed alle scènes voor. Hij werkte op gevoel, want van acteren wist hij niet veel.’

Mede dankzij de acteerprestaties werd Floris zo’n succes, zegt Kemna. Soeteman denkt er anders over. ‘Er werd nogal houterig gespeeld. Het waren niet allemaal A-acteurs, zelfs Z-acteurs speelden mee. Maar die verhaaltjes sloegen aan. We drongen door tot de belevingswereld van de kinderen. Nee, destijds hadden we geen moment het gevoel dat Floris zó succesvol zou worden. Meneer, dat weet je nóóit van tevoren.’

Jaap Kooimans: Floris, het complete verhaal achter de succesvolle televisieserie. Uitgeverij Dato, 384 pagina’s met foto’s, € 24,95.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden