Voor Eva Besnyö is de cirkel rond

'Ik ben hier gekomen als een klein meisje en heb veel geleerd. Nu kom ik terug en krijg ik een prijs....

In 1930 kwam de Joods-Hongaarse Eva Besnyö van Boedapest naar Berlijn, waar ze aansluiting vond bij het Neue Sehen, de moderne beeldtaal die voor fotografie werd gevonden. Maar al na twee jaar zag Besnyö zich wegens de opkomst van de nazi's gedwongen Duitsland te verlaten. In Nederland bouwde ze vervolgens een opmerkelijk oeuvre op.

Op de overzichtstentoonstelling van haar werk in het Märkisches Museum, die aansluitend aan de prijsuitreiking werd geopend, leek een cirkel rond. Er hingen opnamen van de moderne vrouw die ze destijds in Berlijn was: een jong, donker meisje, dat over een Rolleiflex-camera staat gebogen. Daaronder zat een kleine oude vrouw met een stok het pas verschenen boek over haar leven en werk te signeren.

'Nu kan ik in mijn graf rollen', zei Besnyö opgewekt. 'Het is toch ongelooflijk. Ik kwam hier aan als niemand. En nu ben ik een gevierd fotografe. Dat had ik nooit durven dromen. Ik had wel ambities, maar die gingen niet zover.'

In de lofrede in de Nikolaikirche zei Karl Steinorth, directeur van de Deutsche Gesellschaft für Photographie, dat Eva Besnyö zich in Berlijn al had gewijd aan haar levensthema: de gewone mens. 'Eva Besnyö was enthousiast over Berlijn. Ze zag veel Russische films, zag Greta Palucca dansen, bezocht het theater van Piscator en discussieerde met vrienden tot diep in de nacht', zei Steinorth. Besnyö herinnert zich 67 jaar later nog precies hoe ze rondliep. 'Deze stad is me aan het hart gebakken', zegt ze.

Nadat ze de oorlog overleefd had door onder te duiken in Rotterdam en Broek in Waterland wilde ze jarenlang 'niet eens Duits spreken'. Maar nu vindt ze het een 'zeer goed teken' dat dat in Berlijn weer kan, als jodin een prijs krijgen. 'Het is weer een beetje mijn Berlijn aan het worden'. Ook de razendsnelle wederopbouw die nu plaatsvindt fascineert haar.

Bij de keuze voor Besnyö door de jury van de Deutsche Gesellschaft für Photographie lijkt het juist een positieve rol te hebben gespeeld dat ze voor de nazi's is gevlucht. De Duitsers leerden Besnyö pas kennen na een expositie in Berlijn in 1991. Maar sinds de jaren zestig koestert Duitsland grote eerbied voor de emigré's van toen.

De prijs die ze hier zondag voor kreeg, een Leica M6 met haar naam erin gegraveerd, zal symbolisch blijven. Eva Besnyö ziet de laatste veertien jaar te slecht om nog te kunnen fotograferen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden