Voor eerzuchtige John De Mol past SBS in streven naar 'Media City'

Media-ondernemer John de Mol neemt het sluimerende SBS volledig over en aast intussen nog op Telegraaf Media Groep. Kenners vragen zich af wat hem bezielt.

Mediaondernemer John de Mol Beeld Sander Koning
Mediaondernemer John de MolBeeld Sander Koning

John de Mol is volgens zijn medewerkers al jaren 'wereldkampioen televisie maken', als winnaar van drie Emmy Awards en oprichter van mediabedrijf Talpa. Toch is het hem tot twee keer toe niet gelukt een tv-zender tot een succes te maken, met Talpa/Tien en Sport 7. Hij gaat het opnieuw proberen: maandag maakte Talpa bekend dat het zijn minderheidsaandeel in SBS uitbreidt van 33 naar 100 procent.

De Mol (61) droomt al een tijd hardop van een multimediabedrijf, met Telegraaf Media Groep als harde kern. Hij heeft 28 procent van de TMG-aandelen en probeert tot nu toe tevergeefs de rest binnen te halen. Zijn doel is een 'Media City' waarin hij kranten, websites, radio- en tv-programma's maakt. Op al die platforms kan De Mol zijn formats, verslaggevers, tv-makers en merken presenteren. Zo'n onafhankelijk Nederlands multimediabedrijf moet in zijn visie een groot bereik bij de massa combineren met de persoonlijke gegevens van klanten, tegenover de mondiale concurrenten Facebook en Google. Hoe groter het bedrijf wordt, hoe meer tegenwicht De Mol kan bieden. Is het (nog) niet met TMG, dan maar met SBS.

null Beeld de Volkskrant
Beeld de Volkskrant

Kenners vragen zich af wat De Mol bezielt. Wat ziet hij in een kwakkelende zendergroep, in een tijd waarin het traditionele, rechtstreekse tv-kijken onder druk staat? Jongere generaties maken steeds vaker gebruik van diensten als Netflix, Amazon en Uitzending gemist. SBS was in 2011 bijna 1,2 miljard euro waard, nu is daar nog geen 400 miljoen van over. Talpa (Latijn voor Mol) betaalt Sanoma 237 miljoen euro voor tweederde van de aandelen.

Mediastrateeg Marianne Zwagerman is kritisch. 'Misschien ligt het aan Johns leeftijd, maar hij wedt de laatste jaren op redelijk dode paarden: Telegraaf Media Groep en SBS. John was altijd zo vooruitstrevend, nu komt hij met modieuze praatjes over crossmedia. In de praktijk levert dat weinig op. Kijk naar een bedrijf als Netflix, doe meer op internet. Dáár zit de toekomst.'

Wedstrijd

De overname van SBS lijkt onlogisch, beaamt Jeroen te Nuijl, hoofredacteur van Broadcast Magazine en auteur van een boek over De Mol: 'De enige verklaring die ik kan bedenken is dat het John niet lekker zit dat nooit is gelukt een eigen tv-zender van de grond te krijgen. De Mol is bijzonder eerzuchtig.'

De Mol ziet het leven als een wedstrijd, hij heeft een hekel aan verliezen. Dat was al zo toen hij als jongen profvoetballer wilde worden. Hij was een bloedfanatieke, moeilijk te passeren rechtsback. Toen bleek dat hij talent tekortkwam, ging hij aan de slag bij Radio Noordzee, waar zijn vader directeur was. Media boeiden hem meteen.

Zijn eerste productiebedrijf maakte zeven jaar verlies voordat het begon te draaien. De dramaserie Medisch Centrum West was zijn eerste hit, daarna volgden successen als All you Need is Love en Love Letters, gepresenteerd door zus Linda. Nu is hij wereldwijd bekend als bedenker van Big Brother en The Voice of Holland, dat te zien is in 180 landen.

De Mol is in eerste instantie tv-maker. Hij heeft weinig geduld en verafschuwt vergaderingen en spreadsheets. Hij kan niet werken onder een baas. Toen hij eind 2011 als nieuwe aandeelhouder een programma had bedacht voor een van de SBS-zenders, reageerde De Mol in een mail geïrriteerd op een afwijzing: 'Beste heren, de aandeelhoudersverhoudingen zijn iets veranderd. Willen jullie de volgende keer gewoon doen wat ik zeg?'

Het was de voorbode van meer problemen. Sanoma ergerde zich geregeld aan De Mol, die Talpa-programma's steevast een goede plek in de programmering gaf. Hij gebruikt de SBS-zenders als etalage en proeftuin voor formats die hij wil doorverkopen. Ondertussen vielen de kijkcijfers tegen. De Mol ergerde zich op zijn beurt aan de zuinigheid van Sanoma, dat volgens hem te weinig investeerde. Nu kan hij precies doen wat hij wil.

TMG-aandeel

Grote vraag is wat de mediaondernemer doet met zijn aandeel van 28 procent in Telegraaf Media Groep, de uitgever van onder meer de grootste krant van Nederland. Tot nu toe stuit hij op verzet van de familie Van Puijenbroek, die 41 procent van de TMG-aandelen bezit, en de beoogde nieuwe eigenaar Mediahuis. Van Puijenbroek en het Vlaamse Mediahuis willen samen verder, ze hebben de meerderheid van de aandelen. De Mol weigert zich hierbij neer te leggen.

De Mol mijdt de publiciteit, hij laat anderen graag in het ongewisse. Het is speculeren over zijn motieven. Het zou kunnen dat hij zijn koers verlegt van eerste keus TMG naar SBS, maar volgens kenners ligt dat niet voor de hand. Ze denken dat het voor Talpa belangrijk is een minderheidsbelang te houden in TMG. Dan kan De Mol voor zover mogelijk meebeslissen over eventuele samenwerking tussen de krant en SBS. Talpa heeft ook een strategisch belang in TMG, dat werkt aan een digitaal videoplatform.

Tactisch

Mediastrateeg Zwagerman: 'Dit is een tactisch spel. Volgens mij wil De Mol de SBS-zenders gebruiken als bruidsschat, om een voet tussen de deur te krijgen bij De Telegraaf. Nu kan John zeggen: denk goed na of je niet toch met me in zee wil, nu ik die zenders bezit. Persoonlijk betwijfel ik of TMG dan toehapt, maar ze zijn hoe dan ook niet van De Mol af. Hij heeft bij SBS met succes afgewacht, als minderheidsaandeelhouder. Hij kan bij TMG proberen Mediahuis uit te roken. Er kan een moment komen dat de Belgen denken: we stoppen ermee.'

Dat scenario is niet ondenkbaar. TMG heeft het al jaren moeilijk, mede omdat De Telegraaf in rap tempo abonnees en adverteerders verliest. De Mol heeft diepe zakken, zijn vermogen wordt geschat op 2,5 miljard euro.

Voor het geld hoeft De Mol allang niet meer te werken, maar rentenieren gaat tegen zijn natuur in. 'John is werkverslaafd, hobby's heeft hij niet echt', zegt Te Nuijl. 'Ik voorspel je: op zijn tachtigste werkt hij nog even hard als nu.'

Wat gaan de kijkers merken van deze overname? Lees de analyse van verslaggever Loes Reijmer.

Zo bouwde John de Mol zijn media-imperium op

1979
Begin John de Mol Producties

1994
Samenvoeging met Joop van den Ende Producties tot Endemol

1996
Oprichting van sportkanaal Sport 7, commerciële voetbalzender met de KNVB. 'We gaan iets nieuws doen', zei toenmalig KNVB-voorzitter Jos Staatsen. Consortium met onder meer KPN, Philips, ING en De Telegraaf, maar de zender - de droom van De Mol - flopt binnen een jaar vanwege verzet van gemeenten en tegenvallende kijkcijfers.

1999
Eerste uitzending tv-hit Big Brother

2000
Endemol voor 5,5 miljard euro verkocht aan Telefónica, De Mol begint Talpa

2004
Talpa koopt eredivisierechten

2005
Eerste uitzending eigen tv-zender Talpa/Tien, met onder anderen Jack Spijkerman en Linda de Mol. Stopt in september 2007 vanwege te weinig kijkers.

2011
Koopt samen met Sanoma SBS voor ruim 1,1 miljard euro.

2015
Verkoopt productiebedrijf Talpa Media aan het Britse ITV voor 500 miljoen euro. De Mol is geen eigenaar meer, maar blijft aan tot 2021, wanneer de deal afgerond wordt. De Mol kan dan, afhankelijk van de winstcijfers, nog eens maximaal 600 miljoen extra krijgen voor Talpa Media.

2017
Probeert tevergeefs Telegraaf Media Groep in handen te krijgen; VP/Mediahuis heeft de meerderheid. Neemt heel SBS over van Sanoma.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden