Voor de zoveelste keer zwanger

In 1962 gold De pompoeneter - abortus! - als taboedoorbrekend. Nog steeds is het een boek om het benauwd van te krijgen.

Beeld .

Vorig jaar bracht Penguin The Pumpkin Eater (1962) van de Engelse Penelope Mortimer (1918-1999) uit als een Modern Classic, en onlangs is het als De pompoeneter in het Nederlands verschenen. Het was Mortimers meest succesvolle roman, die werd verfilmd naar een scenario van Harold Pinter, met Anne Bancroft en James Mason in de hoofdrollen. Mortimer kende een periode van roem. Toch raakten haar boeken in de vergetelheid en werden ze amper meer gelezen. Hopelijk komt daar nu verandering in.

Abortus

In De pompoeneter is mevrouw Armitage aan het woord; haar voornaam krijgen we niet te weten. Openhartig doet ze verslag van haar verdriet, een verhaal van naïeve onschuld, liefde, lust, verlangen naar het hebben van steeds meer kinderen en de verlorenheid die het gevolg is van een leven dat niets anders behelst dan huiselijke zorg. Mevrouw Armitage bevindt zich in haar derde huwelijk - iets wat in die tijd schandalig werd gevonden - en heeft aan de drie opeenvolgende mannen een schare kinderen overgehouden.

Haar echtgenoot, de scenarioschrijver Jake Armitage, vindt het kroost luidruchtig en lastig. Hij verkeert liever in het gezelschap van aantrekkelijke actrices. Als mevrouw Armitage voor de zoveelste keer zwanger is, overtuigt hij haar ervan een abortus te ondergaan en zich te laten steriliseren. Zonder zelfcensuur laat Mortimer haar personage hardop denken en treuren, veelal over onderwerpen waar anders enkel over gefluisterd werd. Abortus was in de jaren zestig nog illegaal en het boek werd dan ook als taboedoorbrekend gezien. Edna O'Brien beval het aan als een roman 'die elke vrouw zou willen lezen'.

Kindermeisjes

De pompoeneter begint met een stroef gesprek tussen de verteller en een therapeut. Hij stelt haar vragen waar ze geen antwoord op heeft. Hij wil dat ze een plan maakt, maar ze weet niet hoe. Ze wil zich aan Jake blijven vasthouden, al weet ze dat hij overspelig is en dat hij bij een actrice een kind heeft verwekt. Haar verwarring en wanhoop worden scherp neergezet: 'Ik had misschien wel degelijk een plan. Wat stom van me om dat niet eerder te bedenken. Rotdokter, lieve Jake - natuurlijk heb ik een plan.'

Vanaf het moment dat Jake meer geld begint te verdienen, nemen ze kindermeisjes. Hierdoor verliest ze ook het contact met haar kinderen, en uiteindelijk heeft ze het gevoel amper te weten wie haar dochters en zoons zijn. Ze heeft enkel nog het vermoeden dat zij een beeld van haar hebben: 'In hen, in hun herinneringen en dromen, was ik duidelijk iemand, hoe onherkenbaar ik voor mezelf ook mocht zijn.'

Ze erkent dat ze Jake een slecht mens vindt. En toch is de strijd om door hem geliefd te worden het enige dat haar jarenlang overeind heeft gehouden. Het is deze afhankelijkheid, die ook in haar vereenzelviging met zijn achternaam tot uiting komt, die zo ongenadig is neergezet dat je het er benauwd van krijgt. De titel refereert aan een rijmpje waarin deze opgeslotenheid wordt verwoord:

Peter, Peter, pompoeneter/ Had een vrouw, maar als betweter/

Stopte hij 'r in een pompoenenschil,/ Dat was zeer tegen haar wil.

Hoewel in dit rijmpje de man de boosdoener is, wordt in de roman duidelijk dat mevrouw Armitage zichzelf gevangen houdt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden