Voor de ruggengraat van Nederland

Het weekblad Elsevier kwam deze week negatief in de publiciteit. Het zou een extreem-rechtse koers zijn ingeslagen. Hoofdredacteur Arendo Joustra: 'Demagogie, daar kan ik me niet tegen verweren.' Over een opinieblad zonder verbeelding voor de gegoede burgerij....

Wilma de Rek

EXTREEM-RECHTS heeft, als je Trouw moet geloven, een nieuwe spreekbuis: het opinieweekblad Elsevier. Het virus van de vreemdelingenhaat is het redactiepand binnengeslopen en via de plinten en de poten van de bureaus trefzeker opgerukt naar de toetsenborden. Afgelopen zaterdag werd Elsevier in Trouw ontmaskerd door Paul Kalma. De directeur van de Wiardi Beckman Stichting, het wetenschappelijk bureau van de PvdA, had een aantal recente artikelen over asielzoekers en Jörg Haider tot zich genomen en was tot de conclusie gekomen dat er bij Elsevier rechts-radicale ideeën worden gepropageerd op een tendentieuze toon waarvan Haider c.s. nog wat kunnen opsteken.

Arendo Joustra, die in januari Hendrik Jan Schoo opvolgde als hoofdredacteur (Schoo werd adjunct bij de Volkskrant), moet zich wel kapot zijn geschrokken. Het zal niet zijn journalistieke jongensdroom zijn geweest om een tijdschrift te leiden dat 'welbewust en met enthousiasme een kruistocht voert tegen asielzoekers en andere immigranten', zoals Kalma beweert.

'Kalma citeert verkeerd, rukt verhalen uit hun verband en bedrijft demagogie: daar kun je je niet tegen verweren', zegt Joustra. 'Hij poogt een bijdrage te leveren aan de discussie die door Paul Scheffer in NRC Handelsblad op gang is gebracht, maar doet vervolgens geen enkele inhoudelijke mededeling. Hij stelt zich op als scheidsrechter van het debat, die vanuit zijn verheven zetel bepaalt wie het goed doet en wie niet. Je moet maar durven. Bovendien debiteert hij twee onjuistheden: dat we voor een immigratiestop zijn en dat we Jörg Haider aanhangen. Pleiten voor een immigratiestop is net zo onzinnig als zeggen dat de zon niet meer mag schijnen.'

Ja tegen Jörg, schreef Elsevier-redacteur Rik Kuethe op 5 februari jongstleden in een commentaar. 'Haiders partij moet niet geboycot worden. Regeringsdeelname van de FP & Ouml;, in de peilingen even groot als de PvdA hier, is gezien de verhoudingen en de geschiedenis zelfs gewenst.'

Het kost Joustra geen moeite zich achter zijn redacteur op te stellen. 'Kuethe beweert niet dat Haider deugt, hij zet alleen een ja tegenover het nee van de Europese regeringsleiders tegen Haider. De kiezers in Oostenrijk hebben gestemd. Eenderde heeft zich uitgesproken voor de FP & Ouml;. Laat in godsnaam Oostenrijk zélf bepalen door wie het geregeerd wordt.

'Je kunt het ook anders formuleren: als Oostenrijkers door gekken geregeerd willen worden, laat het dan ook gebeuren. Haider zal er zelf een puinzooi van maken.

'Je moet mensen de mond niet snoeren. Zo heb ik het ook altijd heel merkwaardig gevonden - maar die naam wil ik in dit gesprek eigenlijk helemaal niet noemen - dat het Janmaat destijds verboden werd te zeggen wat hij vond.

'Ik geloof heilig in de kracht van het debat. Uit de confrontatie van het debat drijft uiteindelijk wel een soort waarheid naar boven.'

IN DE JAREN zeventig typeerde John Jansen van Galen, destijds hoofdredacteur van HP/De Tijd, de Elsevier-lezer als 'een stoffige kolonel op de Veluwe'. Dat cliché gaat niet meer op. De nieuwe Elsevier-lezer is een fris geschoren dertiger die economie heeft gestudeerd, een das draagt en zich voorzien heeft van een huis in een voorstad, een vrouw en twee kinderen (die hij bij voorkeur naar een witte school stuurt - dat wel). De jongste kwartaalcijfers laten ten opzichte van vorig jaar een groei zien van bijna 10 duizend exemplaren tot een oplage van ongeveer 145 duizend: een record voor het grootste opinieblad van Nederland.

De nieuwe hoofdredacteur lijkt op het eerste gezicht niet bij zijn doelgroep te passen. Arendo Joustra, qua uiterlijk een kruising tussen een iets te mooie Italiaan en een hardwerkende yup, is 42 jaar, heeft geen vrouw, geen kinderen en woont met zijn vriend in het centrum van Amsterdam. Zijn vader zat voor de PvdA in de gemeenteraad van Vlissingen. Thuis werden Het Parool en Vrij Nederland gelezen. Na de School voor Journalistiek koos hij een loopbaan bij de Volkskrant, toen het boegbeeld van links.

In die periode, eind jaren zeventig, schreef Gerard Reve: 'Ik lees alleen nog Elseviers Magazine, een rustpunt in deze jachtige tijd, en nog een beetje een bastion tegen de rode terreur en de rode leugen. Politiek, economisch en technologisch goed geïnformeerd, maar wat de kunst en de cultuur betreft, een droevenis.'

Zo is het nog steeds een beetje, alle pogingen om het imago om te buigen ten spijt. Sytze van der Zee, die halverwege de jaren tachtig met André Spoor de hoofdredactie van Elsevier vormde: 'Elsevier was een rechts, conservatief blad dat sterk op de financieel-economische component leunde. Wij streefden naar een D66-toon en probeerden meer de nadruk te leggen op de cultuur - we haalden schrijvers als Doeschka Meijsing, Cees Nooteboom en Tim Krabbé naar het blad. Achteraf kan je zeggen dat Elsevier met die nadruk op financieel-economisch nieuws vooropliep. Maar ik mis op dit moment de mooie verhalen, de goeie writers-reportage.'

Rechts of links: daar gaat het niet om, zegt Arendo Joustra. 'Elsevier wordt gelezen door een publiek dat de werkende ruggengraat van Nederland vormt en over weinig tijd beschikt. De gegoede burgerij. Burgerij en burgerlijk zijn geen verkeerde begrippen. Wij vóelen ons ook burger, we zijn geëngageerd. Elsevier verwoordt de zorgen die leven in de samenleving. Dat mondt soms uit in een standpunt dat met rechts wordt geassocieerd. Maar wat is rechts, nu links het establishment is geworden? Trouwens: we pleiten al tien jaar voor het afschaffen van de hypotheekrente-aftrek.'

Natuurlijk is Elsevier rechts, zegt hoofdredacteur Oscar Garschagen van Vrij Nederland. 'Kéurig rechts, zoals wij keurig links zijn. Niet extreem-rechts. Die beschuldigingen zijn absolute nonsens.' Volgens Garschagen, die net als Joustra bij de Volkskrant werkte, is de grootste uitdaging voor de nieuwe hoofdredacteur het continueren van het succes van de vorige. 'Jaloers ben ik alleen op hun cijfers. Journalistiek is het blad wat braaf. Elsevier is echt een conceptblad dat strak en no nonsense een samenvatting van de week geeft. Het hecht sterk aan service en levert daardoor vaak veel van hetzelfde.'

DE DISCUSSIE over de mate waarin journalistiek service moet bedrijven, wordt bij Elsevier als achterhaald beschouwd. Joustra: 'Journalistiek ís service. Journalistiek is nadenken over en antwoord geven op vragen van lezers. We hebben allemaal slecht onderwijs gehad en willen toch weten hoe het zit. De antwoorden willen wij overzichtelijk en duidelijk presenteren, ook in de specials die we sinds vorig jaar maken. Laatst zag ik in maandblad Man een modereportage waarbij het model met pak en al onder water was gefotografeerd. Dat zullen wij nooit doen.'

De enige verslaggever die nog weleens poëtisch uit de bocht vliegt, is Hugo Camps. Moet er niet wat meer verbeelding aan de macht? Joustra: 'Verbeelding, verbeelding... de lezer wil geïnformeerd worden. Wij schrappen loos taalgebruik. Ik heb er zelf een hekel aan door teksten te moeten gaan waarvan je na twintig regels nog niet weet wat het onderwerp is. Onze slogan is: de journalist moet het werk doen, niet de lezer. Als ik iets wil lezen dat mooi geschreven is, pak ik wel een boek.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden