‘Voor de lens gaan mensen direct acteren’

Amsterdam Op documentairefestival IDFA is een retrospectief gewijd aan het werk van de Iraanse filmmaker Maziar Bahari (1967). Ook mocht hij voor het festival een toptien samenstellen van films die hem het meest hebben beïnvloed....

Kevin Toma

IDFA is een documentairefestival. Waarom staan er twee fictiefilms in uw toptien?

‘Ik wou graag twee tegenovergestelde perspectieven op de oorlog in Irak tonen: tegen en vóór de oorlog. Maar ik kon geen goede documentaire vinden die vóór de oorlog is. Niemand die dat onomwonden in zijn film durft te zeggen. Anders zou je zoiets krijgen als Green Berets (1968), de soldatenfilm waarmee John Wayne zichzelf etaleerde als een voorstander van de Vietnam-oorlog. Waynes argumenten zijn bijna dezelfde als die van de voorstanders van de oorlog in Irak. En Stanley Kubricks Dr. Strangelove (1964) zou zomaar over de waanzinnige oorlogsvoering van George Bush en de zijnen kunnen gaan. De gekke generaal die George C. Scott speelt, zou Dick Cheney kunnen voorstellen. En de gestoorde Russische ambassadeur een woordvoerder van Al Qaida.’

Uw lijstje bevat één film uit 2003, de rest is uit 1982 of ouder. Worden er geen goede documentaires meer gemaakt?

‘Het wordt in elk geval steeds moeilijker. Kijk bijvoorbeeld naar Tenancy (1982) van Keyvan Kiani en Ebrahim Mokhtari, over het nijpende woningtekort in Teheran. De personages trekken zich helemaal niets aan van de camera. Zet je tegenwoordig iemand voor de lens dan begint hij direct te acteren en in soundbites te praten, in de hoop op tv te komen. Iedereen is zo mediabewust. Krijg dan nog maar een onbevangen reactie.’

Waarom selecteerde u twee films van Lindsay Anderson?

‘Anderson is een vreselijk onderschat regisseur. Ik hou erg van zijn stijl en sociaal bewustzijn, vooral omdat hij zich alsmaar bleef ontwikkelen. In O, Dreamland (1953), over de vrijetijdsbesteding van de arbeidersklasse, kijkt Anderson nog erg neer op zijn personages. Everyday Except Christmas (1957) getuigt juist van een groot respect voor diezelfde bevolkingslaag, alsof hij spijt kreeg van zijn eerdere benadering. Anderson had nooit een propagandafilm kunnen maken als Leni Riefenstahls Olympiade (1938), ook te zien in mijn toptien. Eenvoudigweg omdat hij nooit zo rigide was in zijn opvattingen als Riefenstahl. Had ik een top twintig mogen samenstellen, dan had ik er nog drie Andersons bij gepakt.’

Als de IDFA-bezoekers tenminste één film van uw lijstje moeten zien, welke is dat dan?

‘Le Chagrin et le pitié (1969) van Marcel Ophüls, over de samenwerking tussen de Franse Vichy-regering en de nazi’s. Ik maak graag statements. Mensen moeten weten dat ik als Iraniër in de holocaust geloof.’Kevin Toma

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden