ReportageGesloten boekwinkels

Voor boekhandelaren is de lockdown niet vol te houden: ‘We zijn veranderd in een postorderbedrijf’

Hans Laan en zijn vrouw Rachel de Wit in boekhandel Laan in Castricum.  Verkoop kan enkel nog per post of door zelf te bezorgen.  Beeld Simon Lenskens
Hans Laan en zijn vrouw Rachel de Wit in boekhandel Laan in Castricum. Verkoop kan enkel nog per post of door zelf te bezorgen.Beeld Simon Lenskens

Boekwinkels kunnen niet langer concurreren met onlineverkopers.

‘Tegenwoordig gebruiken we slechts de artiesteningang’, zegt boekhandelaar Hans Laan (54), terwijl hij naar de blauwe achterdeur van zijn winkel wijst. Samen met zijn vrouw Rachel de Wit (51) runt hij de bijna honderd jaar oude boekhandel Laan in Castricum. Het is er stil en donker. In hun leescafé liggen kleurrijke kleedjes op de tafels, maar de warme sfeer ontbreekt.

‘In normale tijden is het een in- en uitlopen van mensen hier. Ze komen voor de boeken, maar ook voor de koffie en een praatje’, vertelt De Wit. ‘Castricum is een bewuste gemeente en de boekwinkel past in het straatbeeld. Men koopt het liefst lokaal.’

Langskomen mag niet meer sinds de aanscherping van de coronamaatregelen. De sluiting is een zware financiële klap. De winkeliers missen het contact met de klanten. De Wit: ‘Zonder steun van familie en vrienden zouden we het nu al niet meer volhouden.  De steun van de overheid schijnt te komen, maar is er nu nog niet.’

Scheefgroei

Afgelopen week werden verschillende initiatieven opgezet om boekhandelaren te ondersteunen. Zo lanceerde de Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek (CPNB) en de Koninklijke Boekverkopersbond (KBB) de campagne #steunjeboekhandel. In samenwerking met schrijvers als Roxane van Iperen, Adriaan van Dis, Simone van der Vlugt en Tommy Wieringa proberen zij door middel van advertenties in kranten, radiospotjes en op sociale media mensen aan te zetten tot het lokaal kopen van boeken.

Het is een vervolg op de campagne #ikleesthuis tijdens de eerste lockdown. Die had volgens de brancheorganisaties weliswaar effect, maar de boekhandel in de straat profiteerde  daar slechts in beperkte mate van. ‘Veel mensen weten niet dat ze gewoon bij de fysieke boekhandel kunnen bestellen’,  schrijft CPNB-directeur Eveline Aendekerk op de website van Boekblad. ‘We willen ze daarop wijzen, laten zien hoe hard hun lokale boekhandelaar hen nodig heeft.’

Boekhandels zouden, net als bouwmarkten en coffeeshops, toestemming moeten krijgen voor afhaalloketten. Daarvoor pleit Anne Schroën, directeur van de KBB, in een open brief aan het kabinet en de Tweede Kamer. ‘Laat zien dat u geeft om een geletterd land.’ Al in april vorig jaar voorspelde ze dat een op de drie boekhandelaren failliet zou gaan door de coronacrisis. ‘De sluiting leidt tot scheefgroei’, schrijf Schroën in haar brief. ‘Onlineretailers maken een ongekende groei door. De verwachting is dat deze ontwikkeling het einde kan inluiden van ons rijke netwerk aan boekhandels.’ 

In een telefonische toelichting zegt ze dat er, zover bekend, nog geen sprake is van faillissementen. Maar veel winkeleigenaren zien geen perspectief meer. ‘En ja: we kunnen online boeken kopen, maar is dat hetzelfde als boekverkopers die advies geven en bijdragen aan de bestrijding van leesachterstanden, de kenniseconomie en de leescultuur? Helpt het debutanten aan een publiek? Wat voor land willen we zijn na de lockdown?’

Postorderbedrijf 

Bij boekhandel Laan in Castricum zitten ze niet stil. ‘We zijn nu noodgedwongen veranderd in een postorderbedrijf’, zegt Hans Laan, ‘maar een artikel uit de winkel opzoeken na het lezen van een bestelling en het vervolgens inpakken, verzendklaar maken en bezorgen, is meer werk dan wanneer een klant het zelf pakt en afrekent. Dat zijn we niet gewend.’ De Wit: ‘Wij verliezen waarschijnlijk zo’n 90 procent aan omzet, terwijl we zo hard doorwerken.’ 

Met hun eigen website kantoorboek.nl is het lastig concurreren met online retailers als bol.com, die kortingen kunnen afdwingen bij uitgevers, vaak voorrang krijgen bij de leveranciers, betere zoekmachines hebben en meer geld kunnen besteden aan marketing. ‘Daar kunnen wij niet tegenop, dus de fysieke verkoop is echt belangrijk voor ons’, aldus De Wit. ‘Ook blijven er momenteel stapels agenda’s, kalenders en andere spullen liggen, waar we niet meer vanaf komen door de coronacrisis. Daarvan hebben internetgiganten zonder opslagruimte geen last: artikelen gaan daar rechtstreeks van de distributeur naar de klant.’ 

De boekhandel verdient wat meer mogelijkheden tijdens de lockdown, vinden ze. ‘Wij hebben liefde voor boeken en lezen. Het is goed voor de geistige Gesundheit om even in een ander verhaal te zitten’, zegt De Wit. ‘En daar hoort de boekenwinkel bij. Mensen vinden het ook fijn om even naar de winkel te lopen, in plaats van op internet te zoeken.’ 

Censuur

Dat boekhandels dicht zijn, is een soort censuur. Dat vindt directeur Hubert de Leeuw van Audax, een mediaconcern dat bladen uitgeeft en kranten, tijdschriften en boeken distribueert. De laagdrempelige beschikbaarheid van kranten, tijdschriften en boeken is volgens De Leeuw belangrijk voor het vormen van een mening en dus voor de vrijheid van meningsuiting: ‘Nu het supermarktkanaal nog wel tijdschriften mag verkopen, is niet alleen een vorm van oneerlijke concurrentie ontstaan, maar durven wij zelfs te stellen dat er inmiddels sprake is van censuur.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden