Recensie We mogen niet klagen

Vondst van partij ansichtkaarten heeft een boek opgeleverd vol meligheid en weemoed ★★★★☆

Het duo Sonja van ­Hamel en Robert Muda stuitte op een partij ansichtkaarten van bejaardenhuizen, een goudmijn. 

Beeld De Harmonie

In een niet eens zo ver verleden, toen de brievenbussen rood waren en de post werd bezorgd door de PTT, toen er tv was zonder netcoördinatoren en de man van de SRV nog twee keer per week aan de Kerkring stopte, toen er in de supermarkt geen mineola’s waren en we konden kiezen uit één soort zout, kortom, een heerlijk overzichtelijke tijd, stuurden we elkaar weleens een kaartje.

Niet iedereen was bij machte om naar de plaatselijke ansichtkaartendealer te wandelen. Rollators waren nog niet doorgedrongen tot het grote publiek (ik kan me althans niet herinneren dat ik er in de jaren ’80 ooit een zag, dus ik neem aan dat ze er in de decennia daarvoor ook niet waren) en van die gemotoriseerde fauteuils met een mandje voorop, een handig tafeltje, stuurbekrachtiging en uitklapbare eethoek die nu vaak worden gebruikt om de weg naar willekeurig wat te versperren evenmin. Voor die minder mobiele mensen die tóch een kaartje wilden versturen, had men een oplossing bedacht. Meestal resideerden ze in wat je toen nog ongegeneerd ‘bejaardentehuis’ mocht noemen en daar stond, op de receptiebalie, een rekje kleurrijke ansichtkaarten. Ik stel me voor dat aan de ene kant van de balie zo’n bloemstuk stond zoals je wel ziet in registraties van Toon Hermans’ onemanshows, met veel oranje en bruin en een paar van die slootkantrietsigaren (Typha latifolia, zoals Thierry ze zou noemen) en aan de andere kant dat rekje met kaarten.

Beeld De Harmonie

Die kaarten hebben Sonja van Hamel en Robert Muda in We mogen niet klagen bij elkaar gebracht. De twee stuitten, zoals de achterflap meldt, ‘tijdens hun zoektochten naar ansichtkaarten op een partij kaarten van bejaardenhuizen. De kleurige luifels, hangend aan doorgaans grauwe en fantasieloze gevels van nieuwbouwcomplexen, zijn het toonbeeld van de vooruitgang.’ Ik kan me niet anders voorstellen dan dat de twee even flink gejuicht hebben toen ze deze goudmijn ontdekten.

Boeken waarin meligheid en weemoed elkaar ontmoeten, pagina na pagina, zijn er niet veel, maar het verrukkelijke We mogen niet klagen is er eentje.

Vanaf de kaarten blinken de vergeefse hoop en montere positiviteit je toe. Of het nu een foto betreft van ‘WADDINXVEEN Bej. Centr. Souburgh’, ‘Verzorgingshuis voor bejaarden Westerburcht, Zuidhoorn’ of ‘Avondzon, Velp’, zonder uitzondering staan de bomen vol in het blad, en zijn de luchten zo blauw en het gazon zo groen dat het glazuur rinkelend van je tanden springt. Maar achter die gevel wordt natuurlijk geleden, gestorven, vergeten en vergeefs op de kleinkinderen gewacht.

Vooral de kaarten waarop het interieur staat afgebeeld zijn aandoenlijk. Normaal gesproken zet een ansichtkaartenfotograaf iets moois op de foto: een adembenemende bergketen, een pittoresk stadje of een jong, pluizig dier. Maar voor de fotograaf van pakweg Verzorgingshuis De Reehaven, Reeuwijk scheen esthetiek geen enkele rol te spelen: hij laat de uitgestorven ontspanningsruimte met systeemplafond en fletse bosjes chrysanten op de tafels van beukenfineer in al zijn hartverscheurende treurigheid schitteren.

Beeld De Harmonie
Beeld De Harmonie
Beeld De Harmonie

Tegelijkertijd stemmen de foto’s weemoedig: toen werd er ook al geklaagd dat vroeger alles beter was, maar we wisten niet hoe erg het nú allemaal zou zijn. De op de kaarten getoonde Opel Ascona’s en bakstenen binnenmuren zijn inmiddels zonder veel mededogen geruimd. Ook de bejaarde is niet meer wat-ie ooit was: iemand die niet zo nodig jeugdig hoeft te blijven maar gewoon voluit achter de geraniums de bejaarde uit gaat zitten hangen, kom daar nog maar eens om in tijden van de 50-plus beurs en de e-bike.

Eén ding is jammer: dat er geen alfabetisch, op plaats en provincie gerangschikt register achter in het boek staat om de bejaardenhuizen waarin onze opa’s en oma’s van weleer resideerden makkelijker te traceren. Maar dat is een kleinigheid en daar staat tegenover dat we als bonusmateriaal hier en daar ook de achterkant van de kaarten te zien krijgen. Als Spinvis de teksten op muziek zet, zou hij er een behoorlijke hit mee kunnen scoren:

Beste Plouce en Dick

Aardig dat je een kaart hebt gestuurd.

Het gaat redelijk goed met mij

Iedere dag ga ik een eindje wandelen,

en ik lees veel.

Verder heb ik een fax.

Daar heb ik veel profijt van want

ik ben te doof om te bellen met de kinderen.

Hartelijke groeten ook van Wil en Ad

Deze collectie ansichtkaarten geeft ons een blik op een verdwenen wereld, eentje die wij ons verjongend, bezuinigend en reorganiserend ongemerkt uit de handen hebben laten glippen. Eeuwig zonde natuurlijk. Maar we mogen niet klagen, want gelukkig is er dit heerlijke bladerboek, perfect voor op de kneuterige koffietafel.

Sonja van Hamel en Robert Muda: We mogen niet klagen

De Harmonie; 156 pagina's; € 17,90.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden