Vluchten naar vroeger kan niet meer

Koere, koere, koere. Wanneer ik als jongetje op zomeravonden niet kon slapen, lag ik door een spleet in de gordijnen te kijken naar de buurmannen die met deze op hoge toon uitgesproken lokroep en rammelend met een bakje voer hun duiven terug in het hok probeerden te krijgen....

Waarom ineens deze herinnering aan de Marlon Brando’s van de straat? Ja, dat kwam – in gedachten bewandelen we de gekste kronkelweggetjes – door de term ‘herzuiling’, die zich in een stijgende populariteit mag verheugen. Iedereen terug in een hokje.

Het is begonnen in Hilversum. De actualiteitenrubrieken moeten zich herprofileren, weer gemaakt worden vanuit een bepaald gedachtengoed. Brandpunt van de KRO komt terug, en wie weet straks ook Achter het Nieuws van de VARA. Het is allemaal nog pril, toch vraag ik me af waarin deze retrobeweging gaat eindigen. In mijn bangste dromen vrees ik de aanstelling van een soort politieke commissarissen die op redacties de officiële lijn gaan bewaken. Of zie ik redacties waar eenvormigheid en voorspelbaarheid zullen gaan regeren en waar de dialectiek, dat spannende spel van vraag en antwoord, van these en antithese, zal worden uitgeschakeld als middel tot het vinden van iets wat op dat moment enigszins op de waarhei d lijkt.

Hopelijk zal niemand het zo bont maken, maar helemaal gerust kunnen we er niet op zijn.

Natuurlijk, herkenbaarheid is essentieel voor media, het is goed te weten waar ze staan, maar zoals alles is het een kwestie van grenzen en gradaties. Als het om nieuws gaat, is onbevangenheid een groot goed. Pluriformiteit onder de omroepen is prima, zei Ad van Liempt, oud-hoofdredacteur van NOVA, in Vrij Nederland. Bedenk programma’s daarvoor, maar laat de actualiteitenrubrieken met rust. Die moeten niet gemaakt worden vanuit een ideologie maar onafhankelijke journalistiek bedrijven, waarschuwde hij.

Eigenlijk is het treurig dat de man na zo’n lange, succesvolle loopbaan dit gevecht nog moet aangaan. Misschien heeft het iets te maken met de neiging om in crisistijden, wanneer het geloof in de oude economische recepten verloren is gegaan, de politiek aan geloofwaardigheid heeft ingeboet en het electoraat op drift is, terug te grijpen op een van de weeromstuit geïdealiseerd verleden.

Maar de verzuiling was verre van ideaal. Ja, de mensen kenden hun plek, ze wisten afhankelijk van hun christelijke, socialistische, liberale zuil wat ze moesten lezen, naar wie ze moesten luisteren, wat ze van iets moesten vinden, ze accepteerden dat de leiders aan de top van hun zuil over hun hoofden heen zaken deden met de leiders aan de top van de andere zuilen, ze werkten hard aan de wederopbouw en hielden hun mond. Dat gaf een stabiliteit, die in het licht van wat ons na de komende verkiezingen mogelijk te wachten staat jaloersmakend is, maar dat Nederland, die bevoogding, dat paternalisme, die slaafse onmondigheid komen nooit meer terug.

Hooguit is een herzuiling light mogelijk. Maar zelfs dat is nog niet eenvoudig, want veel kwesties zijn niet meer zo eenduidig als we zouden willen. Waar situeren we bijvoorbeeld ‘Afghanistan’ op de links-rechtsschaal? De PvdA wil de Nederlandse militairen weg hebben uit Uruzgan. Daarmee won ze aan steun onder linkse kiezers. Maar voor een lezer in Trouw is de partij nu definitief verrechtst. De door de PvdA altijd gepropageerde ‘internationale solidariteit’ betekent tegenwoordig dat je de dertig jaar onderdrukte Afghaanse burgers lekker laat wegrotten, schreef de lezer.

Hetzelfde geldt voor de strijd tegen vrouwenonderdrukking. Vroeger een onvervalst links thema, maar tegenwoordig kan het je ook komen te staan op verwijten van rechts haatzaaien tegen de moslimminderheid.

Kortom, zowel burgers als kwesties laten zich niet meer in één hokje duwen. Vroeger is voorgoed voorbij. Wie meent toch te moeten bezwijken voor de lokroep van de herzuiling, zal om een beeld van nu te gebruiken, op hetzelfde praktische probleem stuiten als al die Ikea-bezoekers die op een winderig parkeerdek te grote dozen in een te kleine auto proberen te krijgen.

vk.nl/columnisten

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden