Vluchtelingenproblematiek is terugkerend thema in Cannes

Arnie in de branding en een briefje van Haneke: Cannes komt op stoom met de vluchtelingenproblematiek als terugkerend thema.

Arnold Schwarzenegger gaat pootjebaden in Cannes Beeld epa

Arnold Schwarzenegger die midden op de dag even gaat pootjebaden en z'n 69-jarige spieren balt voor de fotografen. Het is vintage-Cannes. De acteur, die aanwezig is voor de promotie van een door hem ingesproken 3D-onderzee-documentaire, maakt de wereld deelgenoot van zijn agenda. Eerst een nieuwe Terminator ('zit schot in'), dan de prolongatie van z'n barbarenrol Conan ('script wordt aangepast') en het vervolg op de jarentachtigkomedie Twins ('script is bijna af'), waarin Danny DeVito weer zal opdraven als zijn tweelingbroer.

Het filmfestival als lanceerplatform voor bijna-gerealiseerde of geheel niet-gerealiseerde films, die per strekkende meter worden aangeboden in de kelder van de 'bunker', het witte festivalpaleis aan de Croisette. Binnen mag het wat rustiger zijn, maar dat zegt weinig over de klop van het commerciële hart: met al die beveiligingschecks is het in Cannes anno 2017 eenvoudigweg sneller zakendoen op het terras of in een hotellobby.

Zaterdagavond wordt de beveiliging getest voorafgaand aan de Franse competitiefilm Le Redoutable, een luchtige biografische film over de artistieke zelfdestructie van nouvelle vague-voorman Jean-Luc Godard. Geregisseerd door Michel Hazanavicius, bekend van zijn zwijgende film-ode The Artist. 'Évacuer, évacuer!', sommeert een legertje beveiligers, naar later blijkt omdat er een onbeheerde tas in de zaal lag. Agenten stappen uit busjes, snoeren hun vesten aan, vrouwen en ouderen worden over de dranghekken getild. Na een poosje verschijnt festivaldirecteur Thierry Frémaux: we gaan verder. En zo mag de door Louis Garrel vertolkte Godard een uur later alsnog beweren dat de cinema dood is, zijn eigen werk neerhalen en afgeven op dat festival in Cannes: bourgeois!

Diezelfde zaterdag presenteert nouvelle vague-voorvrouw Agnès Varda (88) haar ontwapenende documentaire Visages, villages, waarin ze een fotokunstenaar volgt die Frankrijk doortrekt om gewone Fransen te portretteren. In de film doet Varda ook nog een (schijn)poging haar inspirator Godard te benaderen, maar die schuwe collega - inmiddels 86 - geeft zoals verwacht geen sjoege.

In Cannes kan de cinema op eenzelfde dag worden doodverklaard en nieuw leven worden ingeblazen. Als de eerste competitiefilms iets te veilig of onvolkomen zijn om de lat hoog te leggen, schuift de verwachting direct door naar de eerstvolgende cineast. Dan moet Yorgos Lanthimos (Dogtooth, The Lobster) het maar doen, het 43-jarige opperhoofd van de huidige Griekse new wave, die Nicole Kidman strikte voor zijn competitiefilm The Killing of a Sacred Deer. Of anders de Oekraïner Sergei Loznitsa (52), die weer eens fictie regisseerde na zijn imponerende reeks documentaires (Maidan, Austerlitz).

De poging van het festival om kwaliteitstelevisie te betrekken bij deze zeventigste editie blijkt halfslachtig. Twin Peaks in Cannes, meldden alle kranten vooraf. Ja, maar pas dagen ná de betaal-tv-première, en vooralsnog zonder opwachting van geestelijk vader David Lynch. Doe het dan niet.

Agnes Varda Beeld afp

Ook Netflix houdt de gemoederen bezig. De keuze voor het fantasierijke Okja van Zuid-Koreaan Bong Joon-ho in de competitie viel alleszins te verdedigen, maar de selectie van die tweede Netflix-speelfilm lijkt een poging om of het kapitaalkrachtige betaalplatform te bekoren of om het sterrengehalte op de rode loper wat op te krikken. Noah Baumbachs weinig scherpe, zelfgenoegzaam geacteerde familiekomedie The Meyerowitz Stories (met Dustin Hoffman en Ben Stiller) verdient die competitielauweren niet. Het soort film dat je inderdaad net zo goed op klein scherm kunt zien.


Een andere poging om het filmdieet uit te breiden, is wél geslaagd. Verdeeld over de tien festivaldagen worden zo'n vijfhonderd gasten vervoerd naar een nabijgelegen vliegtuighangar, voor de virtualreality-installatie Carne y Arena van de Mexicaanse cineast Alejandro González Iñárritu (Birdman, The Revenant) en diens cameraman Emmanuel Lubezki.

Bong Joon-ho met cast uit zijn film Okja Beeld epa

'Iñárritu vraagt of u vergeet dat u journalist bent', instrueert een medewerker. 'Het is beter als u meebeleeft, contact maakt.' En zo zit de bezoeker even later op z'n knieën in het zand, blootsvoets tussen jammerende Hondurese en Guatemalteekse vluchtelingen, terwijl Amerikaanse grensagenten met machinegeweren schreeuwen dat iedereen z'n handen omhoog moet doen. Carne y Arena beweegt tussen een superieure Efteling-attractie en geëngageerde videokunst: 360 graden virtueel reële woestijn, waarin mag worden gewandeld. Wind in het gezicht, het geraas en getril van een overvliegende helikopter. Alsof je in een droom stapt, een nachtmerrie van zesenhalve minuut. Iñárritu biedt tegenwicht aan de opwinding over de begoocheling met soberte: achteraf zijn er foto's en verhalen van vluchtelingen, een vitrine met in de woestijn achtergebleven vluchtelingenschoeisel, een pop en een rugzakje van een kind. De installatie is straks eerst te zien in Milaan en zal daarna wereldwijd musea afreizen.

De vluchtelingencrisis is een terugkerend thema op het festival, dat halverwege nog geen geheide kandidaat kent voor de Palme d'Or. Het wachten is op Happy End, het drama van tweevoudig palmwinnaar Michael Haneke. Ook zijn film gaat over de vluchtelingenproblematiek, bezien vanuit een bemiddelde Franse familie wonend nabij de tentenkampen te Calais. Maandag verschijnt de 75-jarige filmmaker voor de galapremière, met acteurs Isabelle Huppert en Jean-Louis Trintignant. Zondag plofte de officiële persbrochure van Happy End al in de postvakjes van journalisten. Waar andere cineasten graag de gelegenheid nemen nieuw werk te duiden, volstaat Haneke met een enkel onheilspellend zinnetje: 'Overal om ons heen de wereld, en wij in het midden, blind.'

Doet Haneke het licht uit met een meesterwerk over het failliet van de Europese beschaving? Dan bloeit de cinema, en zal Cannes stralen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden