Kort en goed (of niet) Het oog van de school

Vlotte viswetenschap van Helen Scales (drie sterren)

Vissen die door speciaal aangepaste ogen ongenadig precies met een waterstraal insecten bóven het water kunnen neerschieten, vissen die met een elektrisch zintuig in troebel water de weg vinden, vissen die licht geven om gezien te worden of juist niet, vissen die wonderlijke camouflagekleuren kunnen aannemen. Maar ook vissen die brommen, piepen of galmen om met elkaar te communiceren, zelfs met tinkelende winden (haringen). Giftige vissen, smakelijke vissen en vissen die bedreigd worden vanwege de handel in zogenaamd potentieverhogende onderdelen daarvan. Als extra de geschiedenis van de ontwikkeling van kennis over vissen. Inclusief de eerste vissenboeken die in de 18de eeuw verschenen, met hun prachtige kleurenplaten. De evolutie van vissen. Veel biologische details over vissen, zoals waarom roodgekleurde vissen zelden op grotere diepte leven (rood licht dringt nauwelijks in zeewater door, de reden ook waarom de zee meestal blauw is) en natuurlijk vissenseks.

Auteur Helen Scales is uitstekend bevoegd om in Het oog van de school al deze zaken uit de doeken te doen. De Britse is marien bioloog aan de Engelse Cambridge-universiteit, waar ze college geeft over vissenbiologie. Zelf deed ze onder meer onderzoek naar napoleonvissen, uit de kluiten gewassen bewoners van riffen in de Stille Oceaan. En Scales brengt haar zeewetenschap vlot en toegankelijk over. Zelfs haar achternaam past – scales zijn schubben in het Engels.

Leuk en vaak beeldend zijn de zijpaden die Scales regelmatig inslaat naar eigen (duik)ervaringen tijdens haar carrière. Allerlei weetjes combineert zij met boeiende anekdotes en minder voor de hand liggende vergelijkingen. De energie-inhoud van een witte-haaienlever is gelijk aan negenhonderd Mars-repen. In de Tweede Wereldoorlog werden bedieners van onderwatermicrofoons om vijandige oorlogsschepen af te luisteren bijkans gek van het vissenlawaai.

Wel draaft Scales iets door in haar exposé over de intelligentie van vissen. Jazeker, vissen zijn gevoeliger dan lang is gedacht. Ze kennen pijn en een soort emotie. Maar dat sommige vissen even intelligent zijn als slimme vogels, is erg sterk uitgedrukt.

Jammer is dat de vertaler nogal knoeit bij vissenbenamingen en biologische termen. Wanneer Scales over archaïsche zoetwatervissen schrijft die in het Engels bekend zijn als gars, luidt de vertaling ‘gepen’. Maar dit zijn moderne zeewatervissen, de Engelse garfish. Slordig. Erger is dat er in een passage over de lichtgevoelige laag van een vissenoog herhaaldelijk ‘hoornvlies’ staat in plaats van het juiste ‘netvlies’. En mariners vertalen met ‘mariniers’ (zeestrijdkrachten), wanneer het om zeevaarders gaat, is ook zoiets.

Helen Scales: Het oog van de school
Uit het Engels vertaald door Erik de Vries.
Nijgh & Van Ditmar; 365 pagina’s; € 24,99.     

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.