Vlissingen is recordhouder in kunstbezuiniging: 66 procent

Geen Nederlandse gemeente bezuinigt meer op kunst en cultuur dan Vlissingen. Oorzaak: de miljoenenstrop na het opkopen van het Scheldeterrein, waar een nieuw stadshart moest verschijnen. 'Dit is einde verhaal.'

De Cultuurwerf. Beeld Henk Brands

Een braakliggend terrein met twee gehavende industriële fabriekspanden en een grote grijze hijskraan. Dat is het Scheldeterrein, de voormalige scheepswerf van Vlissingen, vandaag de dag. De 31 hectare waarop scheepsbouwer De Koninklijke Schelde jarenlang hoogtij vierde, is nu overwoekerd met gras. Waar een gloednieuwe stadswijk had moeten staan, heeft de zeewind vrij spel.

Tot ver in het centrum doorklieft de oude werf de stad. Pal achter de winkelstraat schijnt de avondzon door het stalen geraamte van de voormalige plaatwerkerij. Daarnaast ligt het Dokje van Perry; het eerste droogdok van Europa dat haaks staat op het grote havendok. Het is het enige hoekje van het Scheldeterrein dat de nieuwbouwbelofte heeft waargemaakt. Hier zijn wel al strakke bakstenen gevels te zien, en bedoeld roestige trappen.

De woonbelofte beperkt zich verder tot wat blauw-witte containerwoningen voor studenten. Geen schim van het beloofde nieuwe stadscentrum met 1.500 woonhuizen en 20 duizend vierkante meter winkelgebied met horecapaviljoens, een boulevard en een maritiem recreatiecentrum.

Want dat was het plan in 2004, vóór de financiële crisis. Toen leek het de gemeente niet meer dan logisch het werfterrein te kopen voor 34 miljoen euro van Damen Schelde Naval Shipbuilding - dat verhuisde naar een groter gebied ten oosten van de stad.

Culturele locaties geraakt door bezuinigingen.

De ligging van het Scheldeterrein was immers te mooi om niks mee te doen, de woningmarkt te goed om het te laten, vond ook de provincie die het plan steunde. Het liep anders. In 2007 bleek al dat de ontwikkelingskosten ruim 50 miljoen hoger zouden uitpakken dan de mogelijke opbrengsten.

Een klein deel is nu gebouwd, een groot deel moet nog, áls het nog komt. En inmiddels is de totale schuld van Vlissingen opgelopen tot 230 miljoen euro, ruim twee keer meer dan in 2003, vooral door het Scheldeterrein. De schuld wordt, zoals is besloten, afgewenteld op cultuur, sport en groenvoorziening.

Vlissingen, in 2008 nog verkozen tot tweede kunststad van Nederland, is vanaf 2016 de Nederlandse stad waar de gemeente het meest bezuinigd op cultuur: 66 procent. Het is een hard gelag voor de cultuursector die in 2010 ook al een kwart van het budget verloor. Maar het kan niet anders: 85 procent van de Vlissingse gemeentepot moet naar schuldenaflossing en rente, 15 procent naar verplichte wettelijke taken zoals veiligheid, aldus cultuurwethouder Sem Stroosnijder van de SP.

Vlissingen is niet de enige gemeente die zich onterecht rijk heeft gerekend met grond. Van de zestien gemeenten die onder verscherpt financieel toezicht staan van hun provincie, zijn er negen in problemen gekomen door investeringen in grond. En dan moet de cultuur het vaak ontgelden, meent Bastiaan Vinkenburg van adviesbureau Berenschot, die onderzoek deed naar cultuurbezuinigingen en ontdekte dat Vlissingen wat dat betreft koploper is. 'Gemeenten snijden overwegend snel in sport en cultuur, want dat zijn geen officiële wettelijke taken'.

Cultuurwerf in Vlissingen. Beeld Henk Brands

In Vlissingen wordt langzaam duidelijk wat dat betekent. Kunsteducatie Walcheren, waarvan in de komende vier jaar alle subsidie wordt afgebouwd, heeft de huur van hun Vlissingse onderkomen al opgezegd. Zo kan tot 2019 in ieder geval nog cultuuronderwijs worden gegeven op scholen. Ook voor de bibliotheek en de muziekschool is niet duidelijk of zij nog een onderkomen hebben na 2019.

De permanente expositieruimte voor beeldende kunst is vrijwel zeker weg, volgend jaar al. De huur van 'deWillem3', in een oude kazerne, is opgezegd. Ook de kunstuitleen aldaar heeft vanaf volgend jaar geen vaste plek meer in de stad.

De club die het pand bestiert, Cultuurwerf, organisator van culturele evenementen als theaterfestival Onderstroom en programmeur van het poppodium, moet verhuizen. Waarheen is niet duidelijk, net als het antwoord op de vraag of er nog geld zal zijn om de organisatie in stand te houden. 'Voor productie van de festivals komt een fonds, maar daarin is geen rekening gehouden met de organisatie', zegt Onno Bakker, directeur van Cultuurwerf. Hij gaat in de komende vier jaar terug van 600 duizend euro subsidie naar nul.

'Einde verhaal', is het ook voor het maritieme MuZEEum, zegt voorzitter Siert Knigge. Aan de huisvesting zal het niet liggen. Het Muzeeum betrok een aantal jaar geleden twee monumentale huizen aan de historische haven, verbonden door een modern pand.

De maritieme collectie vertelt over de trotse geschiedenis van Vlissingen. Van zeevaarder Michiel de Ruyter tot de miljoenenjachten die nu nog worden gemaakt door Amels, dochteronderneming van scheepswerf Damen.

De tentoonstellingen in Muzeeum zijn deels betaald door een Europees fonds. Datzelfde geldt voor de Kazematten, opslagplekken van het leger onder de dijk naast de haven even verderop. Ze werden gebouwd door Napoleon en vervullen sinds kort een museale functie in Vlissingen.

Dat alles kan verleden tijd zijn, volgens Muzeeum-voorzitter Knigge. Ook hij moest inventariseren hoe er bezuinigd kan worden. Knigge heeft de gemeente gemeld dat Muzeeum in de winter dicht moet en zich moet verkleinen tot een specialistisch museum. En dan nog komen ze niet aan de beoogde 200 duizend euro bezuiniging. Het is de doodsteek voor zo'n historische plek, als je het Knigge vraagt.

Maar volgens bibliotheekdirecteur Kees Hamann valt er nog best wat te redden. Hij heeft de taak om namens de gemeente alle individuele bezuinigingsplannen te verenigen. 'We moeten ons vooral niet blindstaren op aparte organisaties, maar kijken naar het geheel', zegt Hamann. 'Ik ben dit niet fluitend aan het oplossen, maar we komen hier doorheen. Vlissingen wordt geen woestijn.'

Cultureel Vlissingen verwacht niet veel meer van de politiek, dat de komende maanden de laatste kruimels gaat verdelen. 'De politiek hoeft zich geen illusie te maken dat er iets van kwaliteit overeind blijft', zegt directeur Bakker van Cultuurwerf. 'Je kunt straks alleen nog over de zee staren en denken aan hoe mooi het ooit was.'

Maritiem Museum Vlissingen. Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden