Vleugelslag

Schrijverschap lijkt wel wat op vaderschap

Bouman Hans

De schietpartij op Columbine High School in Colorado, deze maand tien jaar geleden, is een centrale gebeurtenis in de roman Vleugelslag van de Amerikaanse auteur Wally Lamb. 'Ik ben tientallen jaren leraar geweest, maar heb altijd gedacht dat zoiets op mijn school onmogelijk zou zijn. Heel naïef, waarschijnlijk.'

Het was een middag in november, vorig jaar. Tien jaar na zijn tweede boek was eindelijk zijn nieuwe roman verschenen: The Hour I First Believed. Een belangrijke inspiratiebron voor het boek was het bloedbad op Columbine High School van 20 april 1999, waarbij scholieren Eric Harris (18) en Dylan Klebold (17) twaalf medeleerlingen en een docent doodschoten en vervolgens zelfmoord pleegden. Daarnaast vielen er drieëntwintig gewonden. Enigszins nerveus was auteur Wally Lamb voor een lezing en een signeersessie naar een buitenwijk van Denver afgereisd, zowat op een steenworp afstand van het schoolgebouw.

Tijdens de signeersessie, waarvoor wel 150 mensen in de rij waren gaan staan, verscheen er een man van middelbare leeftijd aan Lambs tafeltje, die hem vroeg: 'Denkt u dat Erics broer Kevin dit boek zou moeten lezen?' Lamb: 'Ik begreep niet meteen wat hij bedoelde, maar toen drong het tot me door dat dit de vader van één van de moordenaars was. Eric Harris en Dyland Klebold hadden allebei een oudere broer, die zwaar onder de gebeurtenissen gebukt gingen.

'We reikten elkaar heel langdurig de hand en ik zei: "Meneer Harris, ik heb geen antwoorden voor u." Hij antwoordde: "Ik ben al tien jaar met niets anders bezig en ik heb ook geen antwoorden." Ik vond het verbijsterend moedig van hem dat hij zo tussen al die mensen naar me toe was gekomen en heb hem mijn e-mailadres gegeven. Sindsdien hebben we elkaar drie- of viermaal gemaild. Dan merk je dat je elkaar tegelijkertijd heel veel en heel weinig hebt te zeggen.'

Wally Lamb (Norwich, Connecticut, 1950) is een aantal dagen in Nederland, waar zojuist de vertaling is verschenen van The Hour I First Believed, in het Nederlands Vleugelslag geheten. Het is een omvangrijk, ambitieus werk, waarin de gebeurtenissen op Columbine High School weliswaar een belangrijke verhaaldraad vormen, maar bepaald niet de enige. Ook de Amerikaanse Burgeroorlog, de oorlogen in Korea en Irak en de orkaan Katrina behoren tot de historische gebeurtenissen die Lamb in zijn boek heeft verwerkt, en verder spelen onder meer de geschiedenis van een vrouwengevangenis, de chaostheorie, genetica en de nature versus nurture-discussie een rol.

Zoals te verwachten is het boek rijk bevolkt met personages, maar centraal in het verhaal staan de belevenissen van leraar Caelum Quirk en zijn (derde) echtgenote Maureen. Als uitkomt dat Maureen er een buitenechtelijke relatie op na houdt, besluiten de twee naar Colorado te verhuizen in de hoop zo hun huwelijk te redden. Beiden vinden een baan aan Columbine High School, Caelum als docent, Maureen als verpleegster.

Op de dag van de schietpartij bevindt Maureen zich in de schoolbibliotheek, waar de meeste slachtoffers zullen vallen. Ze weet haar leven te redden door zich in een kast te verstoppen. Caelum zit op dat moment aan het sterfbed van een tante. Na het drama gaan de twee terug naar Connecticut. Daar ondervindt Maureen de gevolgen van een posttraumatisch stresssyndroom, waaruit een reeks verwikkelingen volgt, die de lezer uiteindelijk terugvoert tot de tijden van Mark Twain.

'Hoewel ik jarenlang creative writing en Engels literatuur doceerde, had ik eigenlijk nooit de ambitie zelf te schrijven', vertelt Lamb. 'Dat veranderde van de ene dag op de andere, op 25 mei 1981, toen onze oudste zoon werd geboren. Na de nachtelijke bevalling gingen mijn vrouw en kind rusten en reed ik naar huis om even snel te douchen en de familie te bellen. Onder de douche hoorde ik in mijn hoofd een gesprek tussen een jongen en zijn vriendje, over vakantiewerk waar hij helemaal geen zin in had. Uit die paar zinnetjes groeide mijn eerste verhaal. Ve

rvolgens schreef ik, met straffe discipline in de heel vroege ochtenduren, mijn eerste roman.'

Lamb is ervan overtuigd dat zijn schrijverschap en zijn vaderschap nauw met elkaar verweven zijn. Hij heeft dan ook sterke ouderlijke gevoelens ten opzichte van zijn hoofdpersonen. 'Het zijn vaak nogal getroebleerde zielen, ik noem ze heimelijk de walking wounded, en heb niet echt het gevoel dat ik controle over hen heb, zoals ik dat ook als vader niet echt heb ten opzichte van mijn kinderen. Ik ben dan ook geschokt als mensen tegen me zeggen: "Wat erg dat je dat personage hebt laten doodgaan." Want naar mijn overtuiging heb ik die macht helemaal niet. Ik wil het beste voor iedereen, maar soms zie ik iemand in mijn hoofd onvermijdelijk op een tragedie afstevenen. Ik kan daar niets aan doen, heb alleen maar de plicht het op te schrijven.'

Het kostte Lamb tien jaar om zijn eerste roman, She's Come Undone (1991, vertaald als Walvismuziek) te schrijven en gepubliceerd te krijgen en vervolgens nog vijf jaar om uit de relatieve anonimiteit te treden. Vervolgens werden zowel zijn debuut als zijn tweede roman, I Know This Much Is True (1998, Vergeef me) uitverkoren voor de Oprah Winfrey Book Club. Ineens was Lamb rijk en beroemd, en had hij een miljoenenpubliek dat vol verwachting naar zijn volgende boek uitkeek. Hij voelde zich geïntimideerd.

En toen, op 20 april 1999, vond het drama op Columbine High School plaats. Het was weliswaar niet de eerste schietpartij was op een Amerikaanse school - Lamb kende betrokkenen bij een school shooting in Kentucky, twee jaar eerder - maar wel veruit de bloedigste. Bovendien doken er al spoedig sinistere beeldopnamen op.

Lamb: 'Op internet zal ik een reeks filmpjes die Klebold en Harris gedurende de weken voorafgaand aan de slachting hadden gemaakt. Die waren bedoeld als een soort testament, want ze hadden gepland zelfmoord te plegen na hun actie. De boodschap van de filmpjes was: wat ongelooflijk stom dat niemand van jullie heeft zien aankomen wat wij van plan waren. Dat schokte me: ik was tientallen jaren leraar geweest en had dergelijke jongens lesgegeven. Ook ik heb wel eens een leerling een schietwapen afgenomen. Maar geen moment heb ik ooit gedacht dat zoiets op mijn school zou kunnen gebeuren. Hoogstwaarschijnlijk een volstrekt naïeve gedachte.'

Het Columbine High School-drama schokte ouders in heel Amerika en daarbuiten. In de eerste plaats heerste natuurlijk de angst dat hun eigen kinderen slachtoffer zouden kunnen worden van een dergelijke gebeurtenis. Maar voor wie verder durfde te denken, rees ook de vraag: hoe zeker weet ik dat mijn eigen kind nooit tot een dergelijke terreurdaad zal kunnen overgaan? Immers, wie Wikipedia erop naslaat, ziet dat er alleen al in de VS sinds 1966 meer dan vijftig schietpartijen op scholen hebben plaatsgevonden.

Lamb: 'Wat betreft mijn twee oudste zoons heb ik die angst nooit gehad. Zij zijn altijd sociaal geïntegreerd geweest. Klebold en Harrris hadden minachting voor de "gewone wereld", leefden in een eigen min of meer virtuele werkelijkheid, mede gecreëerd door de computerspellen die ze speelden. Daarin zit op zijn minst een deel van de verklaring voor hun daden. Ik weet niet of ik dit wel moet vertellen... ik wil niet al te persoonlijk worden. Maar toch, bij Teddy, onze jongste zoon, heb ik wel eens gedacht...

'Je moet weten: hij is een adoptiekind. Zijn ouders - de broer van mijn vrouw en diens echtgenote - waren alcoholist en heroïneverslaafd. Teddy werd verwaarloosd en mishandeld, en is op zijn vierde door ons in huis genomen. Inmiddels is hij achttien. We hebben onze uiterste best gedaan hem een goed thuis te geven, maar het is een zware tijd geweest. Hij is gewelddadig, gebruikt drugs, lijdt aan waanbeelden.

'Anderhalf jaar geleden is hij, na een arrestatie wegens drugsgebruik, opgenomen in een inrichting voor jongeren met gedragsproblemen. Een van de diagnoses is dat hij reactive attachment disorder lijdt

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden