Visuele ontregeling

Anouk Kruithof..

Merel Bem

Sittard Wat voor een boom in het bos geldt, kan ook voor een muur van boeken gelden. Als die muur omvalt zonder iemand erbij, is het dan wel echt gebeurd? In eerste instantie gaat de vergelijking niet helemaal op, want hier, in een kleine tussenruimte in museum Het Domein in Sittard, zie je dat de muur omvalt. Zomaar. De linker bovenkant helt plotseling, nadat er toch zeker twee minuten lang helemaal niets is gebeurd, naar voren. En dan klettert het merendeel van al die zorgvuldig opgestapelde en per kleur gerangschikte boeken tot je grote schrik op de grond.

Het is een film waar je naar kijkt, een registratie van iets dat plaatsvond. En vervolgens toch ook weer niet heeft plaatsgevonden. Want zo snel als de muur is afgebrokkeld, zo snel ook vliegen de boeken weer terug naar hun beginpositie. De film wordt teruggedraaid, de muur staat weer rechtop alsof er niets is gebeurd, om even later weer in te storten. Ad infinitum. Met argusogen kijk je naar de echte muur van gekleurde boeken, een zaaltje eerder. Die zal toch niet ook?

Je weet het niet bij Anouk Kruithof (1981). Laat het maar aan haar over om bezoekers zintuiglijk te ontregelen. En dat nog vóór de tentoonstelling werkelijk is begonnen. De echte boekenmuur en de film van de muur die valt en zich miraculeus weer opricht zijn ‘slechts’ opwarmertjes voor wat hierna komt en waaraan de expositie haar titel ontleent: Becoming Blue.

In de volgende zaal hangen zo’n vijftien fotoportretten van mensen in blauwe kleding. Of eigenlijk zijn het geen portretten. Wat het wel zijn? Ik kan het u waarlijk niet vertellen. Het lijken wel foto’s van geesten, registraties van fenomenen die er wel of niet zijn geweest – hoewel foto’s dat in wezen altijd zijn. Beter dan te zoeken naar een passende omschrijving, is het wellicht om te vertellen hoe ze tot stand kwamen.

Dat is vrij simpel. Tijdens haar verblijf in het Künstlerhaus Bethanien in Berlijn (2006-2008) vroeg Kruithof door haar zorgvuldig gecaste mensen om naar haar (blauwe) studio te komen. Ze moesten allemaal iets blauws aan. Wat er in die studio vervolgens gebeurde, tijdens urenlange sessies, seances bijna, is onduidelijk – het is niet eens zeker dat ze überhaupt plaatsvonden – maar op zeker moment werd een foto gemaakt.

Het resultaat is loei-eng, zeker in zo’n stil museum als Het Domein, met alleen het geluid van plotseling vallende boeken op de achtergrond. Je ziet mensen met vertrokken gezichten, met ogen wijd opengesperd van spanning, met gebalde vuisten, verkrampte handen – of juist zo sereen als de maagd Maria: met dichte ogen, berustend, in al dat blauw. Soms ontwaar je achter hen ineens een bos donker haar, waarschijnlijk van Kruithof zelf, een derde hand die een open veiligheidsspeld vasthoudt, klaar om te prikken. Tussen de ‘portretten’ door hangen foto’s van een blauwe, dichtgetimmerde kamer, een soort panic room.

Is Anouk Kruithof een nare sadist? Misschien. Maar als dat zo is, kan ze zich verschuilen achter het argument dat ze in haar werk heeft gezocht naar een nieuwe vorm van fotografie, een nieuw genre bijna. Portretten zijn dit dus niet, de mensen op haar foto’s laten zich niet in de ziel kijken en zijn bovendien anoniem. Eigenlijk zijn het fotografische vertalingen van gemoedstoestanden, van emoties, misschien zijn ze zelfs wel de visuele neerslag van alles wat de bezoeker even tevoren voelde bij het kijken naar de film van de instortende boekenmuur: verbazing, ongeloof, spanning, zelfs angst.

Bovendien: dit is weer eens een andere manier om aandacht te besteden aan het werkelijkheidsgehalte van de fotografie. Én het bewijs dat minder echt meer is, want de bescheiden expositie neemt in je hoofd het formaat van een Golem aan.

Na haar afstuderen in 2006 maakte Anouk Kruithof, samen met Jaap Scheeren, het boek (plus tentoonstelling) The Black Hole. Daarin nam ze op overtuigende wijze het beruchte ‘zwarte gat’ waar beide fotografen nu vast en zeker in zouden tuimelen op de hak. Van dat zwarte gat is vooralsnog, drie jaar later, niets te bekennen. Of het moet blauw zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden