VISUEEL DAGBOEK

De Amerikaanse fotograaf Stephen Shore was een wonderkind dat voor het geluk geboren leek. Zijn fotografisch dagboek, begin jaren zeventig gemaakt, toen hij pas 24 was en al tien jaar fotografeerde, is nu opnieuw uitgebracht....

MEREL BEM

Het staat nogal losjes vermeld in een van de vele biografietjes overStephen Shore (1947). Alsof het doodnormaal is dat een 14-jarige jongen uitNew York drie foto's verkoopt aan Edward Steichen, hoofd van de afdelingFotografie van het Museum of Modern Art. Dat die foto's in 1961 dus wordenopgenomen in de collectie van het museum. En dat Shore dan maar liefst nogtien jaar te gaan heeft voordat hij zijn meesterwerk, Uncommon Places,later omgedoopt tot American Surfaces, zal afleveren.

Maar ja, wat wil je ook. De fotograaf kreeg immers op zijn zesde al zijneerste darkroom kit, en was vanaf die tijd niet meer achter zijn 35 mmcamera weg te slaan. Toen hij zeventien was, ontmoette hij Andy Warhol, diehij regelmatig opzocht en fotografeerde in The Factory. Een wonderkind meteen gouden lepel in de mond, die Stephen Shore.

Onlangs heeft uitgeverij Phaidon American Surfaces opnieuw uitgegeven(de gelijknamige fotoserie verscheen in 1999 voor het eerst als boek, ineen veel beperktere vorm dan nu). De 312 kleurenfoto's, nu eens snelgeschoten snapshots, dan weer uitgebalanceerde composities, zijn hetverslag van een road trip door Amerika die Shore in 1972 en 1973 (niet aanéén stuk) maakte. Ze betekenden destijds, samen met het werk van ondermeer William Eggleston, een belangrijke omslag in de Amerikaansefotografie, die toen nog voornamelijk formeel van toon en zwart-wit was.Alle ingrediënten voor een succesvolle heruitgave lijken dus aanwezig tezijn.

Desondanks, of beter eigenlijk: daarom, is het van tevoren lastig eenhouding ten opzichte van het boek te bepalen. Shore was pas 24 jaar toenhij aan zijn rondreis begon, een leeftijd waarop je weliswaar tot 'grootse'dingen in staat bent maar waarop je tegelijkertijd ook nog vrolijke misserskunt maken. Alleen - Shore had op die leeftijd al een behoorlijke staat vandienst. Hoe moeten we American Surfaces vandaag de dag bekijken enbeoordelen? Als de toevallige voltreffer van een jong genie, of als demeesterproef van een door de wol geverfde fotograaf?

Misschien is minder piekeren en gewoon kijken een oplossing. Want beginje eenmaal, met Shore, aan zijn reis door smalltown Amerika, dan verdwijnendie twijfels als sneeuw voor de zon.

Het was Shores plan om een 'visueel dagboek' bij te houden, om geenfoto's te maken van zogenaamde 'beslissende momenten', zoals HenriCartier-Bresson dat deed, maar om de gewone, banale, alledaagse dingen vastte leggen - een gedachte die duidelijk is geïnspireerd door zijnvriendschap met Warhol, die altijd een camera had lopen en overal foto'svan maakte.

Maar wat zíjn dat eigenlijk: gewone, banale, alledaagse dingen? Zijndat de huizen die je tegenkomt, de mensen op straat, etalages,straatborden? Het is fascinerend om te zien hoe Shores opvatting van hetbanale tijdens zijn reis steeds aan verandering onderhevig is, en naarmatehij verder reist eigenlijk steeds banaler wordt.

Zo fotografeert hij in het begin voornamelijk buiten: huizen,straatbeelden en voorbijgangers. In Raleigh, North Carolina, richt hij zijncamera op de knopjes van de lift. Later, in Montgomery, Alabama, legt hijeen schilderijtje boven een piano vast. En langzaam komt Shore los.

De keuzes die hij maakte bij het fotograferen zijn voor eenbuitenstaander duidelijk te volgen. Je zíet hem zoeken. In Clovis, NewMexico, ontdekt hij de banaliteit van het dagelijkse eten, niet lang daarnabegint hij ook aan een serie wc-potten, ijskastinterieurs en televisies inhotelkamers.

New York City is steeds zijn vertrek- en eindpunt, de stad groeit meein Shores reis. Thuis kan hij het fotograferen niet laten en gaat gewoondoor op de manier waaraan hij tijdens zijn reizen gewend is geraakt. Ookdaar begint hij vast te leggen wat hij eet, wat er in zijn ijskast ligt,wie hij ziet. Nog steeds zijn zijn portretten anoniem, maar als kijker voelje dat de geportretteerden vaak niet langer slechts onbekendevoorbijgangers zijn, maar bekenden van Shore.

Zo ontstaat op organische wijze niet alleen een uniek tijdsdocument, eenbeeld van een Amerika dat op het punt stond te veranderen door sterkeverstedelijking en uniformering, maar ook een persoonlijk dagboek van een24-jarige student, over wie je steeds een beetje meer te weten komtnaarmate het einde nadert.

Dat hij Tolstoi las bijvoorbeeld, en een boek over de vermeendehomoseksualiteit van Leonardo da Vinci. En bovenal dat hij ondanks zijnindrukwekkende tour de force nog maar 24 jaar was en af en toe een missermaakte. Want de drie foto's die hij in 1973 in New York maakte van een lijkin verregaande staat van ontbinding sluiten wat betreft toon totaal nietaan bij de rest van het project, en lijken eerder het gevolg te zijn vanjeugdige provocatie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden