Vioolzussen Rosanne (klassiek) en Julia Philippens (jazz) staan samen op het podium

Twee getalenteerde zussen, twee violen, maar ook twee totaal verschillende muziekstijlen. Toch staan de zussen Rosanne (31, klassiek) en Julia (33, jazz) weer samen op het podium. Want denk niet dat klassiek stijf is en jazz vrij.

Rosanne (links) en Julia Philippens:'Wij jazzmusici zouden allemaal aan de drugs zijn.' 'Vergeet de slecht betaalde gigs niet.' 'Jij presteert niets zonder noten.' 'Haha!' 'Hahaha!' Beeld Peggy Kuiper

Jazzviolist Julia Philippens (33) facetimet in haar Amsterdamse benedenhuis met de klassieke violist Rosanne Philippens (31), haar zus, die in Berlijn woont. De twee kletsen zoals alleen zussen dat kunnen: van de hak op de tak en met veel geproest. Zegt Rosanne: 'Hoe noemen jullie dat ook weer in de jazz, de turnover...?'

'Haha, je bedoelt de turnaround.'

'Ja, de slotmaten toch?'

'Welnee, bij een turnaround keer je terug naar de oorspronkelijke toonsoort, akkoordschema 3-6-2-5-1.'

'O shit, ik wéét het geeneens.' Rosanne schiet in de lach, Julia klapt dubbel.

Vooroordelen

Voor het eerst sinds ze als vioolmeisjes het Dubbelconcert van Bach hebben gespeeld - tussen de schuifdeuren, met moeder op piano - strijken ze schouder aan schouder. Vanavond in Laren begint hun tournee met het trio van Peter Beets, de jazzpianist met Bachwortels. Het programma belooft swingende sonatines, Bachiaanse improvisaties en bluesy klanken.

Rosanne is de klassieke hoogvlieger die wereldwijd in chique zalen speelt. Julia de frontvrouw van crossovergroep Fuse, vaste gast in het tv-programma Podium Witteman. Hoog tijd, vinden de zussen, om vooroordelen rond hun specialisme te ontkrachten. Om de mythe onderuit te halen dat klassieke musici brave hendriken zijn en jazzers eeuwig relaxed. Korte metten te maken met het idee dat Rosanne klemzit in een dwangbuis en Julia zweeft op vrije flow.

'O ja, hebben we die weer', zegt de jazz-zus. 'En we zouden ook allemaal aan de drugs zijn.'

'Vergeet de slecht betaalde gigs niet.'

'En jij hebt elk stuk al duizend keer gespeeld. Haal de noten weg en je presteert niks.'

'Haha!', vanuit Berlijn.

'Hahaha!', in Amsterdam.

Klassiek violist Rosanne Philippens

1986 geboren in Amsterdam
2009 studeert summa cum laude af aan het Koninklijk Conservatorium in Den Haag
2009 wint het Nationaal Vioolconcours Oskar Back
2014 rondt haar master in Berlijn af met de hoogste cijfers
2015 krijgt de 'Barrere'-Stradivarius in bruikleen, waarop Janine Jansen vijftien jaar heeft gespeeld.

Aanleg

Bijna dertig jaar geleden begonnen ze samen aan een keurige klassieke opvoeding. Kleuter Julia ging op vioolles, peuter Rosanne wilde ook. Van haar vader kreeg ze een viooltje dat hij op een zakenreis voor 10 roebel had gekocht. 'Het was een onbespeelbaar ding', zegt Rosanne, 'maar ik was er dol op en nam hem mee naar bed. Op mijn 3de kreeg ik een echte.'

Dat Rosanne aanleg had, ontdekte Julia al vroeg. 'Ik herinner me een vioolcursus in Duitsland. Rosanne was een jaar of 10 en speelde een Adagio van Mozart, begeleid door orkest. Technisch was ze altijd al begaafd, maar muzikaal viel ze nooit op. Opeens bloeide ze open, zo mooi, zo puur.'

Ter plekke bedacht Julia: dit wordt Rosannes weg, niet de mijne. Ze bleef vioolspelen, maar er wrong iets, al wist ze nog niet wat.

Jazz-zangeres

Een paar jaar later, in Frankrijk, kwam jazz in hun leven. De Philippens zien zichzelf nog staan, aan de afwas in het vakantiehuis. Ze waren 15 en 13 en blèrden mee met jazzdiva's in songs van George en Ira Gershwin.

'Die plaat hebben we grijsgedraaid', zegt Rosanne. 'Ik hield vooral van Ella Fitzgerald, Sophisticated Lady, met die vioolsolo in het midden.'

'Ik sloeg aan op Billie Holiday', zegt Julia. 'Per direct wilde ik jazz-zangeres worden. Dat je op viool jazz kunt spelen, kwam niet in me op. Sindsdien leefde ik in twee werelden. In de ene luisterde ik naar jazz en droomde van een artiestenleven. In de andere ging ik braaf naar vioolles, oefende niet en verknalde mijn etudes bij Coosje Wijzenbeek.

Ivo Niehe

À propos, Coosje Wijzenbeek. Nederlands beroemdste vioolpedagoog, hofleverancier van toptalent, de vaandeldrager van haar school heet Janine Jansen. Voor tieners in de preconservatoriumfase valt een hoger niveau niet te halen. Voor Rosanne Philippens waren de lessen een opstap naar de winst, in 2009, van het Nationaal Vioolconcours Oskar Back.

Julia vond haar weg dankzij Ivo Niehe. Via-via rolde ze in het bandje dat zijn theatertour begeleidde. 'Voor het eerst van mijn leven speelde ik zonder bladmuziek. Dat ging goed, maar ik merkte dat ik tegen een plafond aan zat. Ga naar het conservatorium, zei de saxofonist, daar kun je het leren.'

Eerst voelde ze zich eenzaam, als fijnbesnaarde strijker op een jazzafdeling. Iedereen speelde zo hárd. Had ze maar een sax, in plaats van die softe viool. De kentering kwam met muziek van de Amerikaanse klarinettist Eddie Daniels, een grensganger tussen jazz en klassiek.

'Alles wat ik had geleerd over nuance en kleur, bleek ook in jazz mogelijk. Ik moest het alleen opeisen. Tegen een drummer zeggen: hier wil ik brushes horen, of: speel eens even niet. Opeens barstte ik van ambitie. Als het moest schreef ik tot 6 uur 's ochtends solo's uit.'

Jazzviolist Julia Philippens

1984 geboren in Amsterdam
2014 behaalt summa cum laude de master jazzviool aan het Conservatorium van Amsterdam
2012 behoort tot de oprichters van Fuse, een ensemble voor klassiek, jazz, volksmuziek en improvisatie
2014 wordt met Fuse vaste bespeler van het tv-programma Podium Witteman
2015 componeert de muziekintro voor het tv-programma Opium.

Oude uitgekauwde noten

De werelden van de Philippens kwamen drie seizoenen geleden voor het eerst weer bij elkaar. In de concertreeks Meeting Point betraden de gezusters samen het podium, al speelden ze niet tegelijkertijd. Rosanne nam een klassieke pianist mee voor Beethoven en Sjostakovitsj. Julia wierp zich met jazzpianist Peter Beets op de virtuoze bebop van Charlie Parker en John Coltrane.

Wie niet speelde, bleef op het podium zitten luisteren. Jezus, dacht Rosanne bij Julia, wat een groove, wat goed! Kom ik straks aankakken met die oude, uitgekauwde noten. Waarom zou een mens nog Beethoven willen spelen? Ze piekerde een maand of wat, maar overwon de dip. Zoals Julia klassieke kleuren naar de jazz had gehaald, smokkelde zij jazzgedachten de klassieke muziek binnen. 'Sindsdien speel ik mijn stukken alsof ik ze ter plekke improviseer.'

Beeld Peggy Kuiper

Andere streek

In het nieuwe programma, Beets Meets Philippens, lopen spelers en genres kriskras door elkaar. Een jazzstandard kan zomaar uitmonden in Bach. Peter Beets schuift zwoele jazzakkoorden onder Rondo Capriccioso, een 19de-eeuwse vioolhit van Saint-Saëns. En in een Chopinprelude kruisen de zussen hun stokken als waren ze Yehudi Menuhin en Stéphane Grappelli, twee 20ste-eeuwse matadoren die een fameuze combinatie vormden in klassiek en jazz.

'Al swingt Rosanne meer dan Menuhin', zegt Julia.

'Da's aardig, maar ik herinner me van een repetitie dat jij het ritme van een climax voor de vuist weg speelde: tadam-táda tááádadam-tada. Kwam ik erachteraan gesloft van juttuttut tutterdetut.'

'Da's een truc, je moet een andere streek gebruiken. Je bent toch muzikaal genoeg?'

Pingelen

'Als ik het nazing, kom ik een eind, maar met een viool onder mijn kin kan ik het niet à la minute vertalen.'

Tip voor wie Julia Philippens op de kast wil krijgen: zeg dat een bebopper het maar makkelijk heeft, immers: kies een themaatje, fiedel een deuntje, improviseer frank en vrij.

'Grmpf', klinkt het in Amsterdam. 'Om te beginnen staat jazz niet gelijk aan improviseren. Een fiets is een tweewieler, maar niet elke tweewieler is een fiets. Ten tweede kent improviseren in bebopstijl allerlei voorschriften.'

'Klopt', zegt Rosanne. 'Ik pingel weleens wat op de piano, maar jee, wat zijn bebopakkoorden lastig aan elkaar te rijgen.'

Handvol toetsen

Julia: 'Improviseren in Bachstijl is niet zo moeilijk, je goochelt wat met de noten van een akkoord. Maar bebop is wiskunde, je moet je hoofd erbij houden.'

Ze drukt een handvol toetsen in op haar piano. 'Dominant-septiemakkoord, hoor je? Als je van hieruit naar mineur gaat en in de volgende maat goed wilt uitkomen, moet je ergens een halve noot tussenvoegen. Maar daar zijn regels voor, dat kan lang niet overal.'

Krakend gelach vanuit Berlijn. 'En dan zeggen ze dat klassieke muziek lijdt aan regelzucht!'

Beets Meets Philippens, Julia en Rosanne Philippens (viool), Trio Peter Beets, Laren, Theater Singer, 21/2, daarna tournee.

Van klassiek naar jazz en weer terug

Al sinds de opkomst van de jazz, rond 1900, hebben klassieke componisten leentjebuur gespeeld. George Gershwin schreef in de roaring twenties zijn hit Rhapsody in Blue, die hij als solist op de piano presenteerde met de jazzband van Paul Whiteman. Ook Franse componisten sloegen aan het experimenteren, zoals Darius Milhaud in La création du monde, met solosax en cakewalk. Sindsdien zijn de kruisbestuivingen oneindig. Bach bleek zich prima te lenen voor verswinging, zoals de Swingle Singers en pianist Jacques Loussier bewezen. In Nederland slaat tegenwoordig de oudemuziekclub Holland Baroque de handen ineen met jazztrompettist Eric Vloeimans. En pianist Rembrandt Frerichs verkent op fortepiano de grenzen van jazz, klassiek en wereldmuziek.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden