Vinyl is terug - en onbetaalbaarder dan ooit

Vinyl is weer in. En dus groeit ook de vraag naar tweedehandsplaten. Maar wee de onnozelaar die op jacht gaat zonder mensenkennis, een stevig netwerk en gevoel voor timing.

Beeld anp

Over de handel in tweedehands vinyl bestaat een geweldige scène, die uiteindelijk nét de film High Fidelity (2000) niet zou halen. Rob, eigenaar van de tweedehandsplatenwinkel Championship Vinyl, is zojuist bij een sexy blonde dame thuis door een enorme bak vinylsingles gegaan en heeft daar het ene na het andere collector's item uitgehaald. De hele collectie is vele duizenden dollars waard. Maar de vrouw houdt voet bij stuk: ze wil er 50 dollar voor hebben, niet meer. Ook als Rob de reden hoort (haar man is ervandoor naar Jamaica met een veel jongere vriendin en heeft zijn echtgenote gevraagd zijn collectie te verkopen omdat hij krap bij kas zit), kan hij het een collega-verzamelaar niet aandoen een schijntje te betalen. Hij druipt af met enkel een Otis Redding-single.

Deze onwaarschijnlijke scène is waarschijnlijk daarom uit de film geknipt. Tegenwoordig is zo'n gang van zaken helemaal ondenkbaar. 'Geen handelaar zou zich nog bedenken', zegt Douwe van Leeuwen, eigenaar van Killa Cutz, een tweedehandsplatenzaak in de kelder van een fietsenverhuurbedrijf in de Amsterdamse binnenstad. 'Geen scrupules, gelijk binnenhalen.'

Harde cijfers over aantallen verkochte stuks tweedehandsvinyl in Nederland zijn niet te krijgen - er is geen overkoepelende organisatie, in onderzoeken naar tweedehandshandel is vinyl niet uitgesplitst. Veel verkoop loopt via het internet, via Marktplaats of gespecialiseerde sites als Discogs. Maar in Amsterdam zijn in het afgelopen jaar al drie nieuwe winkels geopend. Op 11 april opent 'Michiel Vinyl' aan de Marnixstraat, een winkel waar zowel oude meubels als gebruikt vinyl wordt verkocht, gerund door een NS-conducteur. Kledingzaken als Urban Outfitters verkopen tweedehandsvinyl, evenals interieurkolos Loods 5 in Zaandam, en het hoofdstedelijke Waxwell Records is in gesprek om platen te verkopen via de Sissy Boy-winkels. Tekenend: zelfs HEMA is in onderhandeling met de Nederlandse importeur van de goedkope Crosley-draaitafels.

Beeld Rein Janssen

In it for the money

Wel bekend zijn de verkoopcijfers van nieuw vinyl. Die stijgen, al is vinylverkoop nog steeds een fractie van de totale muziekverkoop in Nederland - ergens tussen de 2 en 4 procent. Nederland loopt in de pas met Amerika. Daar gingen in 2008 een miljoen nieuwe vinylplaten over de toonbank, in 2013 waren dat er al 6,1 miljoen. Bescheiden aantallen vergeleken met de 1,1 miljard platen die in 1981 wereldwijd werden verkocht, of de 49 miljoen stuks uit 1994. Maar de grafieken wijzen weer omhoog; de enige nog actieve Nederlandse platenperserij, Record Industry in Haarlem, noteert per jaar een miljoen exemplaren extra die van de persen rollen - niet slecht voor een bedrijf dat zes jaar geleden nog in zwaar weer zat.

Handelaren in tweedehands laten zich niet graag in de portemonnee kijken. Sjoerd Reinsma van Waxwell wil wel kwijt dat zijn omzet de afgelopen vijf jaar met 10 procent is toegenomen. Geert Driessen van Sounds Venlo, de grootste platenwinkel in het zuiden, noteert dezelfde omzetstijging. Mark Kneppers, als eigenaar van vier winkels, waaronder 3345Vinylrecords in Leiden en Velvet in Amsterdam, zegt dat hij een verdubbeling van de omzet meemaakte in het afgelopen jaar. Douwe van Leeuwen van Killa Cutz draait er dan ook niet omheen: 'I'm in it for the money'.

Actief op zoek

De toegenomen vraag betekent ook dat handelaren meer moeite moeten doen om bijzondere platencollecties te vinden. 'De tijd dat mensen met een boodschappentas vol platen bij je aan de balie kwamen, is voorbij', weet Taco Fett van Waxwell Records. 'Je moet nu actief op zoek, je netwerk aanspreken.' En als je iets gevonden hebt, dan moet je direct handelen, zegt Bas Kleijn, die in oktober zijn Homesick Records opende nabij de Amsterdamse Rozengracht. 'Gelijk erheen met een busje, geld in je hand. Als je wacht, is het weg.'

Daar weet Mark Kneppers alles van. In zijn huis aan een Leids grachtje, waarvan alle muren op de benedenverdieping zijn dichtgemetseld met platenkasten, zit hij te balen. Een mooie partij singletjes uit de jaren zestig, met veel gewilde Nederbeat-plaatjes, is hem zojuist door de neus geboord. Het bod dat Kneppers deed op de singles, was te scherp. 'Een andere handelaar bood meer. Had ik ook wel willen doen, maar ja. En het erge is, ik kreeg een paar weken geleden een tip van een personeelslid dat er allemaal platen in een vuilcontainer lagen. Een andere jongen die voor me werkt, had de platen gezien en zei dat het troep was. Later bleek het de collectie van een overleden bekende Leidse dj te zijn. De platen in de container waren weggegooid door zijn familie, anders konden ze zich geen weg banen door het huis, dat vol stond met vinyl.'

Niet dat Kneppers een gebrek heeft aan vinyl. Als eigenaar van vier winkels zit hij op een voorraad van pakweg 150 duizend lp's en singles. 'De bulk daarvan is tweedehands, voorraden van platenwinkels die zijn gestopt, failliete platendistributeurs maar ook van house-dj's die enkel nog met laptops draaien.'

Kneppers, zelf lid van dance-trio Kraak & Smaak, kocht recentelijk de collectie van dj Marcello. 'Die wordt nu uitgezocht en schoongemaakt. Binnenkort wil ik in het pand waar ik nu twee winkels heb en waar mijn opslag is, ook een dance-platenzaak openen. Samen met organisatoren van dance-party's hier in Leiden, die grote dj's als Jeff Mills en Moodymann boeken. De bedoeling is dat die namen straks ook in de winkel komen draaien.'

Beeld anp

Marktplaats

Wie op Marktplaats lp's zoekt, komt vooral handelaren tegen die om vinyl vrágen. Wie een aardige collectie te koop aanbiedt, kan er zeker van zijn dat die binnen een dag weg is. Vaak word je in dat geval benaderd door kleine handelaren als Greg ('liever geen achternaam') die met boeken en platen op Amsterdamse markten staat. Die handel is een mooie aanvulling op zijn fietskoerierschap. 'De kunst is een collectie te vinden zonder al te veel Timi Yuro en James Last. Rockclassics van Led Zeppelin en de Stones, daar wordt naar gevraagd. En naar groepen als The Smiths en Nirvana. Ik zie veel vijftigers en gepensioneerden, maar steeds meer twintigers. Die willen vooral de rockclassics.'

Scherp bieden is een kunst. 'Ik denk dat ik meer betaal dan grote winkels als Concerto, maar mijn collectie is minder groot. Wil je blijven verkopen, dan moet je blijven vernieuwen.' Driessen en Kneppers beamen dat de nieuwe platenkopers jong zijn en naar popclassics vragen.

Tegen een buitenkansje zoals in de film High Fidelity zijn Nederlandse winkeliers nog niet aan gelopen. Al líjkt het er soms wel op. Sjoerd Reinsma haalde zijn mooiste collectie uit het huis van een overleden Nederlandse psychiater. 'Een handelaar belde me, hij had eerst drieduizend pornovideo's moeten weghalen voor hij bij de platen kon. Dat bleek een geweldige jazzcollectie te zijn, vol eerste persingen van het label Blue Note. Dat kom je echt zeer, zeer zelden tegen in Nederland. Ik moest er 1.000 euro voor betalen. Het was een veelvoud waard.'

Waar Van Leeuwen en Van Overbeek van Killa Cutz, beiden ex-werknemers van platenwinkels, hun oude klanten benaderen om aan voorraad te komen, daar heeft Reinsma een goede naam opgebouwd in de Surinaamse gemeenschap. 'Ik doe dit werk al twintig jaar. Surinamers hebben vaak een geweldige soulcollectie. Als je het vertrouwen hebt gewonnen en eerlijke prijzen betaalt, krijg je gemakkelijk nieuwe collecties toegespeeld.'

Collector's items

Vinylverzamelaars die nu denken dat ze op een goudmijn zitten, moeten even doorlezen. Voor collector's items wordt zeker veel geld neergelegd. Maar voor de gemiddelde verzameling wordt, afhankelijk van de staat waarin de platen zijn, maximaal 1 euro per plaat betaald. Sjoerd Reinsma: 'Als handelaar ben je vaak brenger van het slechte nieuws. Ik heb alle platen van Neil Diamond, zeggen ze dan. Leuk voor je. Maar daarin zit geen handel.'

Richard van Overbeek van Killa Cutz: 'Ik heb dj's aan de telefoon gehad die boos waren dat we platen waarvoor we een euro hebben betaald, voor 30 euro online te koop zetten. Maar die platen staan nu nog in de voorraad. Dat vergeten ze.'

Geert Driessen van Sounds Venlo: 'Voor Sgt. Pepper's van The Beatles betaal ik niet meer dan 3 euro. Dan zeggen mensen: 'Op internet vragen ze er 30, 40 euro voor!' Maar dan gaat het om bijzondere persingen. Tweedehandsplatenhandel is bewerkelijk: je moet elke plaat bekijken, schoonmaken, beoordelen en checken of het een bijzondere persing of versie is. Er kwam hier een tijd geleden iemand met een doos vol slechte platen. Die wilde ik niet hebben, maar die man liep gewoon weg. Ik wilde de doos weggooien, maar ging er toch nog even doorheen. Toen kwam ik Help! van The Beatles tegen met de Shell-hoes. Dat is een elpee waarvan er maar tweeduizend zijn gemaakt; die zijn nu enkele honderden euro's waard.'

Contactsport

Goede omgang met (potentiële) klanten is een voorwaarde voor een tweedehandsplatenwinkelier. Reinsma van Waxwell noemt het 'contactsport'. Er is volgens hem maar een handvol redenen waarom collecties worden verkocht: 'Overlijden, ziekte, acuut geldgebrek of de komst van een kind, dan moet er een kamer worden vrijgemaakt. Het zijn 99 van de honderd keer kerels met wie je te maken hebt - en echtgenotes die me toefluisteren: 'Neem in godsnaam alles mee!' Zij hebben de hobby van hun man vaak met lede ogen aangezien. Je moet niet meteen over geld beginnen, eerst over muziek praten; het zijn haast kinderen waarvan zo'n kerel afstand doet. Het kan twee, drie jaar duren voordat iemand bereid is echt alles te verkopen. Dan willen ze verkopen aan iemand bij wie hun kinderen in goede handen zijn.'

Soulfanaat Reinsma heeft zelf overigens geen enkele vinylplaat in huis. 'Ik heb een winkel, daar staat de grootste en mooiste collectie.'

De concurrentie tussen handelaren neemt toe, de vraag is groter dan het aanbod. Dat leidt soms tot spanningen. Waar Reinsma in Amerika nog wel opstootjes meemaakte tussen handelaren, blijft het in Nederland op beurzen beperkt tot duw- en trekwerk. 'Vooral in de vroege ochtend, als de beurs net open is. Bij handelaren van wie je weet dat ze goed spul hebben, moet je bij een gunstige doos staan. Het is een ongeschreven regel dat je de dozen pas aanraakt als de handelaar ze heeft geopend. Het kan voorkomen dat je dan ziet dat de man naast je wél die geweldige jazz-lp's aantreft. Dan wordt er wel wat geduwd, ja. Maar het zijn geen voetbalsupporters, hè. Het zijn muzieknerds.'

Hebben-hebben-hebben

Voor een mooi Blue Note-jazzalbum uit de jaren vijftig, de zogenaamde '5000'-serie, wordt grif een paar honderd euro gevraagd en betaald. Sommige klassieke Decca-albums uit de jaren zestig doen gerust 1.000 euro. En wie in de jaren negentig veel vinyl heeft gekocht, moet daar volgens Mark Kneppers van Velvet en 3345 héél zuinig op zijn: 'Voor Britpop van bands die net niet doorbraken, of triphop van groepen als Goldfrapp, wordt nu al dik 100 euro per plaat betaald. In de jaren negentig werd niet veel vinyl meer geperst. En veel albums zijn ook nog niet heruitgegeven. Wie toen fan was, wil de platen nu wel op vinyl terughebben. Die prijzen blijven maar stijgen.'

Zelf de handel in?

Houd dan met een aantal dingen rekening. Naar hitparade-country, Alle 13 Goed-compilaties en Nederlandstalige muziek is geen vraag. Het meest wordt betaald voor albums die nog in het plastic ('in the shrink') zitten en niet gedraaid zijn. Elke draaibeurt kost geld. Elk krasje of scheurtje ook. Vinyl schoonmaken met een sopje en een zachte doek loont. Check sites als Discogs en Gemm voor gangbare prijzen. Sommige handelaren doen geen zaken op Discogs: een slechte beoordeling door een koper heeft direct gevolgen voor je handel.

Goede collecties en collector's items vinden is een kwestie van geduldig zoeken. Zoals Sjoerd Reinsma van Waxwell zegt: 'In de handel wil je de factor geluk zo veel mogelijk uitschakelen. Dat is bij tweedehands platen vrijwel onmogelijk.'

Nee tegen RSD

Zaterdag is het Record Store Day (RSD). Het feestje, dat begon als opkontje voor platenwinkels, heeft een nare bijsmaak gekregen: orders van kleine labels worden door vinylperserijen opgeschoven om te kunnen voldoen aan orders van bewerkelijke, bijzondere RSD-releases van grote labels. De hoge prijs daarvan is veel platenzaakeigenaren een doorn in het oog. Taco Fett van Waxwell: 'Veel van die platen staan dezelfde dag nog voor veel geld op eBay. Dan schiet je je doel voorbij.' De sponsordeal die RSD met de importeur van Crosley-platenspelers heeft gesloten, valt ook slecht. De kek vormgegeven draaitafels staan bekend als 'vinylkillers' vanwege de goedkope naalden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden