Vincents misstap met vingerhoedskruid

Alyson Richman schreef een liefdesverhaal over Vincent van Gogh, met alle opklopperij die daarbij hoort. Niks nieuws onder de zon, want Van Gogh is allang doodgeknuffeld....

Oor of geen oor, heeft de voormalige directeur Alan Bowness van de Londense Tate Gallery zich ooit in een lezing over ‘the conditions of success’ laten ontvallen: de schilder Vincent van Gogh zou hoe dan ook beroemd zijn geworden. Het in het Franse Arles afgesneden oor – het was eigenlijk nauwelijks meer dan het lelletje – komt weer eens ter sprake in De muze van Vincent, een roman over de laatste tragische dagen die Van Gogh in het Noord-Franse dorp Auvers-sur-Oise in de zomer van 1890 heeft doorgemaakt.

Alyson Richman, auteur van eerder in het Nederlands vertaalde succesromans als De zoon van de maskermaker en Een Zweedse tango, bezocht in 1999 een tentoonstelling in het Metropolitan Museum of Art in New York (die ook in Parijs en Amsterdam was te zien), waar de schilderijencollectie werd getoond van dokter Gachet, de arts die Van Gogh verzorgde in de laatste maanden voor hij zich het leven benam. Richman vond het niet alleen een opmerkelijke expositie, haar oog viel ook op een voetnoot in de catalogus waarin kort iets werd gezegd over de dochter van Gachet, ‘een zwijgzame vrouw die nooit de beslotenheid van haar ouderlijk huis heeft verlaten’, maar twee keer voor Vincent heeft geposeerd. Richman ging op onderzoek uit – zoals dat voor goed verkopende faction noodzakelijk is – en sprak in Auvers met mensen die de vrouw nog hebben gekend. Van Gogh zou onder invloed van het bedwelmende vingerhoedskruid dat hij van zijn arts ter vervanging van de dodelijke groene absint had gekregen, het meisje hebben ‘aangerand’.

Het zou kunnen, maar ook niet, het is een roman. In die laatste zeventig dagen van zijn leven liep Van Gogh op de toppen van zijn tenen. Zijn broer Theo had hem op aanraden van de schilder Pissarro toevertrouwd aan de goede zorgen van dokter Gachet, zelf een schilder die een uitgebreide (en naar later bleek kostbare) collectie kunstwerken bezat. De vertelster Marguerite in De muze van Vincent, de dochter van de behandelend arts, is verliefd op ‘haar Vincent’ en maakt zoals in een doktersromannetje een geheim afspraakje bij het kerkje van Auvers.

Het leven en het werk van Vincent van Gogh spreken zeer tot de verbeelding. Er zijn over hem zeker zeshonderd literaire werken geschreven, romans en gedichten, er zijn over zijn leven tachtig films gemaakt. Er bestaat een regelrechte Vincent-cult, een mythologie van het miskende genie met alle franjes eromheen. Het schrijven over hem is ook een winstgevende Vincent à go-go-industrie. Maar niet elk boek voegt iets toe aan wat we al weten en vooral niet weten over Van Gogh. De een gelooft dat het vurige geel op zijn schilderijen iets te maken heeft met een rare hersenkronkel, de ander zegt dat zijn woede-uitbarstingen wijzen op symptomen van een afwijking aan de temporaalkwab, weer anderen, zoals Richman, menen dat een overdosis vingerhoedskruid (niet alleen voorgeschreven, maar ook door hemzelf tegen depressies ingenomen) hallucinaties kan veroorzaken.

Het liefdesverhaal in De muze van Vincent is veredelde Bou-quetreeksliteratuur, netjes opgeschreven volgens de ‘schrijfrichtlijnen’ van de literaire Open University. Richman hoort bij de school van creatief schrijvende biografen als Susan Vreeland, Elizabeth Hickey en Tracy Chevalier, die in hun boeken bizarre anekdotes en legendevorming flink aandikken, zodat we nog nauwelijks zicht hebben op wie de kunstenaar nu eigenlijk was. Het wordt allemaal gepresenteerd alsof het iets nieuws aan het licht brengt over Van Gogh. Maar laten we wel wezen: Van Gogh is allang doodgeknuffeld; hem is door zulke romanschrijvers en verblinde hagiografen een oor aangenaaid. Paul Depondt

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden