Kunst Schaduw

Vincent Bal zoekt kunst in de schaduw

'Sea Me'. Beeld Vincent Bal

Een piano of een vliegtuig? Of toch gewoon een rasp? Fantasie maakt alles leuker. Het levende bewijs van die stelling is het werk van filmmaker Vincent Bal. Van toevallige schaduwen maakt hij kleine verhaaltjes.

Het is mei 2016. Vincent Bal (47), filmmaker van beroep, zit thuis in Antwerpen te schrijven aan een scenario. Op zijn bureau staat een theekopje dat hij ooit in Vietnam kocht. De zon schijnt naar binnen en werpt een schaduw over zijn werkblad. Hij kijkt eens goed: is dat niet net een olifant, het omhoog krullende oor van het kopje een slurf? Hij pakt een pen, zet wat lijnen, maakt een foto van het resultaat en post het op Facebook. ‘Meteen die eerste dag: 150 likes. Ik dacht: dat ga ik elke dag doen.’

Die hele zomer zoekt hij naar schaduwen. Hij weet dat om 5 uur ’s avonds, in de keuken, er een goede vlek is. Of om half 8 ’s ochtends, op het terras van het vakantiehuis in Italië. Een Adidas-sneaker wordt daar het hoofd van Homer Simpson, 500 likes. Het moet snel, want de zon beweegt en de kleinste verandering in de stand van de zon maakt een compleet andere schaduw. Of een wolk kan opeens ervoor schuiven.

Bijna drie jaar later heeft Bal, in Nederland vooral bekend als regisseur van de film Minoes, 616 duizend volgers voor zijn Instagramaccount ShadowologySinds die ene dag in mei heeft hij tegen de duizend tekeningen gemaakt. Shadow doodles noemt hij ze.

Een dunschiller werd een vleugel met een concertpianist erachter. De nootmuskaatrasp leverde drie verschillende tekeningen op: regendruppels, een koor en een ridder. In de schaduw van een cassettebandje zag hij de ogen van een uil. Glazen worden bijna altijd een zee of de lucht. ‘Want glas geeft mooie schakeringen in grijswaarden.’

Alles wat er aan gebruiksvoorwerpen en prullen in huis is, heeft hij al eens gebruikt. Noem maar op: een zonnebril, rolletje plakband, schaar, kwast, sleutel, fietslamp, bloemblad, afwasborstel, stripje pillen. Tegenwoordig struint hij ook de kringloopwinkels af. Of hij slaat een partij glazen in, om ze later weer terug te brengen. Zo kocht hij laatst een kunstgebit in de feestwinkel, dat klappert als je het met een sleuteltje opdraait. Het was net een motorkap. Bal maakte er een filmpje van en zette er geluid onder. Op Instagram werd het 1 miljoen keer bekeken.

Hoe werkt zijn geest? ‘Het is net als naar wolken kijken. Je herkent er dingen in die vers in je geheugen liggen. Die je net hebt meegemaakt, of gezien.’

Het plezier van het ontdekken

Is er in die drie jaar een lijn in zijn droedels ontstaan? Een thema? ‘Nee, het mooie is juist dat je afhankelijk bent van wat de schaduw je geeft. Het is nog steeds volkomen onvoorspelbaar wat er vervolgens uit tevoorschijn komt. Deze serie gaat over het plezier van het ontdekken. Niets moet. Al leg ik voor mezelf de lat wel steeds hoger. Vroeger was ik al blij als ik een schaduw vond die ergens op leek, tegenwoordig merk ik dat de tekeningen een belangrijker aandeel krijgen in het beeld.’

De beste beelden zijn de beelden die je makkelijk herkent, zegt Bal. De dunschiller die een piano wordt: ‘En dat je dan kunt schakelen tussen werkelijkheid en fantasie.’

De moeilijkste schaduwen zijn de schaduwen met grillige vormen. ‘Die geven te veel informatie. Te veel ruis.’

Bekijk je zijn feed, dan herken je de flauwe grappenmaker (zijn eigen woorden) en de melancholicus – die laatste opvallend vaak in de schaduwen van glas. Een groene vaas gaf zo’n mooie zee dat die een rol ging spelen in het scenario voor een korte film. Daaraan werkt Bal nu met een vriend die animator is bij Disney. Shadowology, een combinatie van live-action en schaduwtekeningen gaat over de 9-jarige Max die niet met zijn moeder en zusje mee mag naar zee, omdat hij nog aan zijn spreekbeurt moet werken. In de schaduw van zijn telefoonoplader ziet hij een mannetje. Hij tekent er oogjes in en een mondje, en dan komt hij tot leven. 

‘Dan ga je nadenken over een kort verhaal, en denk je: zou het niet leuk zijn als Max het mannetje helpt om zijn doel te bereiken? En wat is dan het doel? Ziet hij een leuk vrouwtje, wil hij daarnaartoe? Of wil hij, net als Max, ook naar zee? En hoe komt hij daar dan? Welke hindernissen moeten ze samen overwinnen?’

De tekeningen zijn inmiddels af, de opnamen met acteurs achter de rug. ‘Nu de animatie nog, maar de nabewerking is duurder dan we dachten. Het is de bedoeling dat jullie straks echt geloven dat het schaduwmannetje zich door de ruimte beweegt.’

Intussen tikt de teller op Instagram door. Zijn volgers zitten overal: van de VS tot Saoedie-Arabië en Zuidoost-Azië. Je maakt me elke dag aan het lachen, schrijven ze onder zijn posts – blijer kun je Bal niet maken. Hoewel, er was toch de overtreffende trap van blij: hij ontmoette Guillermo del Toro tijdens een festival in België. Bal gaf hem een print van een tekening, waarop zijn held, de regisseur van de Oscarwinnende fantasyfilm The Shape of Water, vervolgens zei: ‘Die heb ik al gezien! Op Twitter!’

Waar kennen we Vincent Bal nog meer van?

Vincent Bal studeerde filmregie aan de Sint-Lukas Hogeschool in Brussel. Na een aantal jaren korte films en commercials te hebben gemaakt, ontmoette hij op een festival de Nederlandse filmproducent Burny Bos. Samen maken ze in 2001 Minoes, naar het verhaal van Annie M.G. Schmidt. De film en hoofdrolspeler Carice van Houten winnen een Gouden Kalf. Ook schreef Bal mee met de tekenfilmserie Kika en Bob, en regisseerde hij in 2012 Nono, het zigzagkind

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.