Vijftig jaar geleden werd Neerlands Hoop In Bange Dagen opgericht: mooie aanleiding voor een avond in Carré

Neerlands Hoop-kenners herkennen de beelden meteen: Bram Vermeulen, rode overall, zwarte Gibson-gitaar, mondharmonica in de beugel. Dat is het prachtige Mayonaise uit Neerlands Hoop Express (1974).

Foto anp

Alleen horen we niets. De laptop maakt geluid, het kabeltje lijkt goed te zitten, Freek de Jonge (73) heeft op het juiste knopje van zijn afstandsbediening gedrukt, maar nee: stilte. Technici komen helpen, Freek maakt wat grappen, maar klinkt na een paar minuten toch ook vertwijfeld: 'Hij deed het de hele middag!'

Nou ja, dan maar stilte voor Bram (1946-2004), want daar gaat het tenslotte om: een eerbetoon aan het muzikale geweten en in menig opzicht de ziel van Neerlands Hoop In Bange Dagen, dat vijftig jaar geleden werd opgericht en in de elf jaren daarna 'rock-'n-rollcabaret' maakte dat insloeg als een fragementatiebom. Mooie aanleiding voor een imposante oeuvrebox en een avond met klassieke conférences en liedjes, hier in Carré.

Floep, daar is het geluid. Eén coupletje Mayonaise en dan gauw verder, geheel in de geest van Neerlands Hoop: tempo, desnoods door lomp interrumperen.

Kaken-toe

Freek vertelt over de eerste keer dat hij Bram voorstelde aan zijn ouders. 'Ik kan niet geloven dat iemand met een bovengemiddelde intelligentie in deze tijd nog dominee wordt,' opende Bram de conversatie met vader De Jonge, de dominee.

'En dan te bedenken dat hij zelf in reïncarnatie zou gaan geloven,' voegt Freek toe. En dóór. Niet te sentimenteel.

De avond opent met het titelstuk van de Neerlands Hoop Express. De eerste gevoelsmatige hit (Quo Vadis) is voor Paul de Munnik en daarna dient zich meteen een wat surrealistische situatie aan: De Jonge reproduceert hele stukken conférence die veel toeschouwers woordelijk uit hun hoofd kennen, maar hijzelf niet meer. Het absorptievermogen van de hersenen neemt af en dus bedient hij zich veel van de iPad, net als in zijn eigen recente soloprogramma's.

Het levert grappige situaties op, bijvoorbeeld in het verhaal over het hondje Whisky, dat te maken krijgt met de indianenstam van het 'zwijgzame opperhoofd', volgens Freek.

'Kaken-Toe!' sist de zaal. 'Dat opperhoofd heette Kaken-Toe. Hoor je dat? Hij vergeet het.'

Bram Vermeulen en Freek de Jonge in 1971. Foto anp

Neerlands Hoop Compleet

Het moest een dvd-heruitgave van de Neerlands Hoop-videobox uit 1988 worden, maar Neerlands Hoop Compleet werd véél meer: twee uitstekende boeken (door Frank Verhallen), een liedbundel, drie cd’s met liedjes, een vinyl-EP met oude singles en negen dvd’s met veel onbekend materiaal. De bekende lp-registraties ontbreken (maar staan nu wel op Spotify).

Herkenning

Vanavond draait het om de herkenning. Om Whisky, om De Ballenkneller en het 'pientere pookje' van de kanariegele DAF, die in verschillende Neerlands Hoop-sketches opduikt en in Carré warempel het podium op komt rijden, beladen met Neerlands Hoop-boxen. Verhalen over homo's ('mannen van het handje'), 'negers' en kanker? Ja, ook dat was Neerlands Hoop: hard, onnavolgbaar en zelfs naar moderne maatstaven onstuimig en snel. Er staan momenten tegenover van een haast aandoenlijke flauwheid: de vis in het ziekenhuis, omdat hij uit de kom is geschoten. 'Virtuoos,' grinnikt Freek. 'U hoort, ik schudde ze zo uit mijn mouw.'

Maar 'Neerlands Hoop In Concert' draait vooral om de liedjes, die nog altijd prachtig zijn. Ook ook qua liedjes wist je bij Neerlands Hoop nóóit wat je kreeg: poëtisch, ontroerend, geëngageerd, grof, melig of gewoon bizar, soms een paar van die dingen tegelijk. In Carré ontroeren Louise Korthals en Yentl & De Boer met Opa en Kijk dat is Kees, Bart Peeters met 't Is veel beter zo en Paul de Munnik met Freeks emotionele ode van de artiest aan het thuisfront: Ik sta hier en jij zit thuis. Spinvis maakt van Mayonaise een Spinvis-liedje. Dick van Altena zingt heerlijk droog over Bello de Hond.

Daar is de laatste overlevende van de Express-band: Jan de Hont. Even rocken dus, met gierende gitaarsoli in Wat ik geleerd heb in dit leven, De hijger en Doe de Hoop: 'Overeind, zwaaien met je armen!' Natuurlijk móet zo'n avondje Neerlands Hoop wel eindigen met Douairières, compleet met papieren boterhamzakjes: opblazen, laten knallen na 'doodgewone bips', verfrommelen op 'krakender dan chips' en hup, naar voren gooien.

En daar is toch ook het besef dat vanavond steeds terugkeert: in Quo Vadis miste je de lome rockcadans van de Express-band, in Mayonaise en 't Is veel beter zo de rauwe soul en in Douairières het gonzende orgel, de stuwkracht, de schreeuwerige duozang. Bram dus.

Prachtige liedjes, stuk voor stuk, maar niemand komt in de buurt van de originelen. Eigenlijk is dat het mooist denkbare eerbetoon aan de man die tot zijn dood moeite had met de breuk van 1979. In Carré straalde hij, al kon hij dan niet komen.