BeschouwingParanoid 50 jaar

Vijftig jaar geleden vond Black Sabbath de heavy metal uit. ‘Paranoid’ is onverslijtbaar

Het jubilerende album, nu verschenen in een jubileumbox met opmerkelijke live-opnamen, schreef popgeschiedenis.

Black Sabbath rond 1970.Beeld Getty

De mooiste geschiedenis wordt geschreven zonder voorbedachten rade of een uitgekiend plan om de wereld nu eens te gaan veranderen. Toen de bandleden van Black Sabbath vijftig jaar geleden begonnen aan de plaat Paranoid, hadden ze niet het idee daarmee een nieuw poptijdperk in te luiden.

Volgens de vier jongens uit Birmingham maakte hun bandje ‘gewoon’ psychedelische bluesrock, net als Cream van gitarist Eric Clapton, maar dan met wat eigen modificaties. ‘Progressief en avant-gardistisch’, vonden ze zelf. En ja: dat gitaarspel van Tony Iommi, met die steeds afbuigende lage noten, klonk wel echt anders dan alles wat er al aan gitaargeluid bestond - hij kon alleen maar zo spelen omdat zijn vingertoppen in een zaagmachine waren verdwenen en hij met rubberen protheses aan de slag moest. En het zangerige, hoge stemgeluid van Ozzy Osbourne was op zijn minst opmerkelijk en zelfs een beetje eng. Maar Black Sabbath had niet het idee dat ze met Paranoid de heavy metal hadden uitgevonden. Dat maakten duizenden navolgers en miljoenen fans er later van. Black Sabbath werd een metallegende, de oervader van de ‘doom’ en duivelse ‘heaviness’, tegen wil en dank.

Een halve eeuw geleden verscheen de blauwdruk voor de metal, van een band die net zo invloedrijk zou worden als The Beatles en The Beach Boys. Om de mijlpaal te vieren is de plaat verschenen in een box met vele extra’s. Het boekwerk is een bladerfeest van muzieknostalgie, vooral dankzij de fotografie: vier langharige kerels in de studio, geconcentreerd over hun instrumenten en muziekpapier gebogen.

Opzienbarend zijn de live-cd’s die aan de heruitgave zijn toegevoegd. Black Sabbath ging in 1970 op tournee, met de net opgenomen plaat én het vlak daarvoor verschenen, titelloze debuut in het hoofd. De band had al een stevige reputatie opgebouwd en kon spelen in deftige zalen als het Amsterdamse Concertgebouw.

De opnamen van een concert in het casino van Montreux zijn prachtig: een haarscherp geluid (inclusief zoemende versterkers) en een geestverruimende setlist van die eerste, van spanning zinderende nummers. Het trage en in bot rockgeweld ontaardende Hand of Doom. Die onvergetelijke, nooit versleten riff van War Pigs. Wat speelde deze band in die beginjaren knap en geconcentreerd. Je hoort hoe bassist Geezer Butler en gitarist Iommi elkaar beloeren - opvallend hoe lenig en goed vooral Butler speelt.

Drummer Bill Ward slaat de gitaarlijnen met machinaal geweld aan elkaar. En Osbourne zingt feilloos, zuiver op de noten en met een slepende timing die de rillingen over de rug doet lopen. Vooral in het stomende titelnummer Paranoid, dat met voortschrijdend inzicht toch wel de beste metalsong aller tijden genoemd mag worden.

In zijn biografie I Am Ozzy uit 2009 vertelt Osbourne hoe het nummer tot stand kwam, tijdens een lunchpauze in de Island Studio in Londen. ‘We wilden beginnen aan onze boterhammen. Maar Tony speelde ineens die riff, terwijl Bill er wat drumpatronen omheen sloeg. Ik neuriede een melodie en Geezer zat in de hoek wat teksten op te krabbelen. Twintig minuten later was Paranoid klaar.’

De boxset Paranoid van Black Sabbath, met boekwerk en vier cd’s, is vandaag verschenen bij BMG voor € 65. Ook verkrijgbaar op vinyl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden