Interview

Vijftig gegeneraliseerde hoofdpersonages, slechts één hipster

Vanavond begint de dramaserie Suspicious Minds. Daarin rekenen regisseur Ivo van Aart en scenarioschrijver Daan Windhorst af met het stereotype van de narcistische, hoogopgeleide twintiger.

Regisseur Ivo van Aart en scenarioschrijver Daan Windhorst in Utrecht. Beeld Ivo van der Bent

Frans speelt slachtoffertje van zijn generatie op een huisfeest. Op de trap beklaagt hij zich bij twee medetwintigers over het faillissement van zijn bedrijf Lasergamedisco.nl en zijn gevoelsleven: 'Al mijn vrienden gaan naar dezelfde psycholoog. En ik ga naar een andere psycholoog. En dus voelt het alsof ik iets mis in mijn leven. Alsof iedereen op hetzelfde feestje is, en ik niet. Snap je?'

Het feest vormt het decor van de mozaïekdramaserie Suspicious Minds (VPRO), volgens het persbericht 'een portret van de huidige generatie twintigers'. Geen serieus portret, zoals De BV IK-achtige documentaires de afgelopen jaren voorschotelden, maar een geacteerde variant waarin soms spottend wordt gespeeld met het stereotype van de zoekende, narcistische, hoogopgeleide twintiger uit de Randstad. De vijf afleveringen worden vanaf vanavond vijf dagen achter-elkaar uitgezonden op NPO3. Na de eerste aflevering komen ze allemaal in één keer online zodat de kijker kan kiezen: alles achterelkaar zien of stukje bij beetje.

Ongemakkelijke gespreksstof

Suspicious Minds laat in omgekeerde volgorde flarden van het huisfeest zien. De eerste aflevering toont het rommelige, in drank en kots verdrinkende laatste uur, het slot is het rustige begin. Te gast zijn vijftig verschillende hoofdpersonages die bijna allemaal even belangrijk zijn. Hun rollen worden vertolkt door acteurs uit het eigen netwerk van regisseur Ivo van Aart (25) en scenarioschrijver Daan Windhorst (24). Zij leerden elkaar als tieners kennen in Breda en studeerden allebei aan de Hogeschool voor de Kunsten in Utrecht. Veel van de acteurs zijn pas afgestudeerd of zitten in het laatste jaar van de toneelacademie.

Uit hun monden regent het ongemakkelijke gespreksstof. Verhandelingen over veganistisch eten tot vier uur 's middags, het zielige van in een gehuurde morphsuit naar een niet-verkleedfeest komen, wel of geen toestemming verlenen voor vreemdgaan en pijnlijke gebeurtenissen uit het verleden. Frank-Bas: 'Ik raakte voor het eerst overspannen op mijn 14de, toen de carnavalswagen van mijn vereniging afbrandde op oudejaarsavond.'

Van Aart en Windhorst wilden het geen Project X-achtig feest laten zijn en al helemaal geen hipstersamenzwering. 'Er is maar één hipster die zelf zegt dat hij een hipster is', zegt Van Aart. 'En één jongen uit Amsterdam die afgeeft op de provincie. Het is ook niet duidelijk waar het huisfeest plaatsvindt. We hebben de serie zo proberen te maken dat-ie zich in Breda zou kunnen afspelen. Of in Deventer. Of in Zwolle.'

Jong talent

Het niet altijd als duo opererende tweetal is al geruime tijd betrokken bij Dorst, VPRO's audiovisuele platform voor jong talent. Een zomer geleden maakten ze in één maand tijd en met 100 euro budget de webserie Zes Dates, over de eerste afspraakjes van twintigers Sara en Joris. De oplettende kijker ziet hen ook terug op het feest van Suspicious Minds. Sinds september vorig jaar is Zes Dates te zien op de website van de VPRO en het kwam eind augustus op tv tijdens TV Lab, de experimentendriedaagse van NPO3.

Sinds begin dit jaar heeft de NPO meer oog voor mensen als Van Aart en Windhorst, merkt Stan van Engelen, hoofd tv van de VPRO. 'Ik heb het gevoel dat er meer kansen zijn.' Hij begint scenarist Windhorst te volgen als hij in 2013 een 1 aprilgrap uithaalt met De Correspondent, waarna hij door hetzelfde medium wordt aangesteld als 'correspondent satire'. 'Daan heeft een gevat gevoel voor taal en humor dat je veel online ziet.'

Van Engelen bewondert het lef waarmee de twee de grenzen van het dramagenre opzoeken, met experimentele vertelstructuren en onbekende acteurs. Wat de nieuwe generatie makers typeert, is volgens hem humor en zelfrelativering. 'En ze gaan los om met media, wat in het veranderende mediaklimaat al lang een belangrijk aandachtspunt is. Aan de nieuwe generatie makers hoef je dat niet uit te leggen. Tv is voor hen niet het enige platform.'

De VPRO leverde het idee voor Suspicious Minds in bij de NPO, waar het tot verbazing van de bedenkers meteen werd goedgekeurd. Windhorst: 'Zo simpel was het eigenlijk. Willen jullie iets maken voor tv? Oké. Zullen we het indienen bij de NPO? Oké. Mogen we het maken? Ja, is goed.'

Voor het web

Voor VPRO Dorst maakten Ivo van Aart en Daan Windhorst een nieuwe webserie. Layla Leila lijkt op hun eerste reeks Zes Dates. Bijna-naamgenoten Layla en Leila zijn met elkaar naar huis gegaan na het huisfeest uit Suspicious Minds. In vijf korte afleveringen zien we hoe het de volgende ochtend na het samen wakker worden verder gaat. Hamvraag: blijft het bij een onenightstand of loopt hun ontmoeting misschien uit op een relatie? Vier afleveringen staan al online, de laatste volgt vrijdag.

Televisiebudgetten

Ze werkten negen maanden aan de serie, met een budget van 360 duizend euro. Dat laatste is volgens hen het grootste verschil tussen een serie maken voor web of tv. 'Televisie heeft geld', zegt Windhorst. 'Inhoudelijk maakt het voor mij niets uit. De meeste mensen die ik ken, hebben geen kabel meer in hun tv geprikt, maar kijken digitaal tv met een Chromecast of Apple TV.'

Wel merken ze allebei dat tv nog altijd meer gezag heeft. Kom je op tv, dan ben je goed bezig. 'Het is nog steeds het medium waarmee je als maker de meeste mensen bereikt', zegt Van Aart. 'Om een serie te kijken op het web is een veel actievere houding nodig. De kijkcijfers zijn ook niet met elkaar te vergelijken. Als een tv-programma 75 duizend kijkers trekt, is het ontzettend slecht bekeken, voor een webserie is 75 duizend veel.'

Van Aart is blij dat de NPO het een goed idee vond om alle afleveringen maandagavond tegelijk online te zetten. De promotieafdeling van de VPRO moest er wel aan wennen: waarom een tv-promo maken die zegt dat alles online staat en dat mensen dus niet per se morgen tv hoeven te kijken?

Net een echt feestje

Het genre van Suspicious Minds noemen de makers 'naturalistisch komisch drama'. Windhorst wilde de manier waarop de personages praten zo realistisch mogelijk krijgen. 'In veel boeken en films kunnen ze een emotie als boosheid bijvoorbeeld perfect uitleggen. Terwijl mensen vaak helemaal niet door hebben waarom ze eigenlijk boos zijn en heel lullig reageren. Mensen zijn vreemd en zeggen op onverwachte momenten rare dingen.'

De sfeer moest zijn zoals op een echt feest, waar zelden iedere aanwezige de tijd van zijn leven heeft. Van Aart: 'De kleurcorrector mompelde op een gegeven moment: 'Het is een feest, maar heel veel mensen zijn ongelukkig.' Toen zei ik: 'Ben jij ooit op een feest geweest waar iedereen gelukkig was?' We hemelen feesten vaak op, terwijl je je achteraf kunt afvragen: was het nou echt zo leuk? Waarom stond die persoon ineens te huilen? Waarom was ik zo snel dronken? Dat is ook de reden om het verhaal van achter naar voren te vertellen en alle gebeurtenissen door elkaar te husselen. Het is een herinnering aan een vorige avond.'

Maar het is géén generalisering

Suspicious Minds pretendeert niet over álle twintigers te gaan, benadrukt Windhorst graag nog eens. 'We wilden iets maken dat zich afspeelt in onze generatie, zonder iets over die generatie als geheel te zeggen. Het is een beeld, geen boodschap.'

Het personage Elger wil treurende Frans en zijn volop gegeneraliseerde leeftijdgenoten wel iets meegeven: doe iets of doe het niet, word gelukkig of blijf lekker ongelukkig, maar stop met zeiken. Jezelf heel serieus nemen in je problemen is het stomste wat je nu kunt doen, denkt Van Aart. Windhorst: 'Als je in deze tijd 26 bent en een burn-out krijgt, ben je je ervan bewust dat je een cliché bent van je generatie. Dan ga je die burn-out misschien ironiseren. Eigenlijk heb ik de neiging Suspicious Minds eerder ironisch 'een portret van onze generatie' te noemen dan een portret van onze generatie.'

Suspicious Minds, NPO 3, 17/11-21/11, 23.10 uur, VPRO.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden