Festival BredaPhoto

Vijf sterren voor het BredaPhoto Festival over toekomst en technologie. Zeer bijzondere werken die je blijven boeien

De fotografen gaan humor niet uit de weg; een verademing bij zo’n ernstig onderwerp als technologische revolutie. Het festival is nog t/m 21/10 in Breda. 

In een duistere toekomst infecteren mensenhandelaren Afrikaanse migranten met een mysterieus virus waardoor het willoze slaven worden. In dit dystopische toekomstscenario van Keyezua is de mensenhandel compleet uit de hand gelopen. Beeld Keyezua

Zoals meer fotofestivals recentelijk hebben gedaan (Fotomaand Krakau, Noorderlicht in Groningen) heeft ook BredaPhoto de technologische revolutie tot onderwerp gekozen. Het festival, uitgespreid over talrijke locaties in de buitenlucht, in musea en op gelegenheidslocaties als fabriekshallen, toont een enorm aantal fotoseries en video-installaties over de gevaren én de mogelijkheden van nieuwe technologieën. De inbreng van jonge fotografen, nog studerend of net klaar, is groot.

Deelnemende fotografen hebben zich verdiept in wat technologie kan betekenen op het gebied van voeding, gezondheid, klimaat, kosmos-exploratie, biodiversiteit, oorlogsvoering. Onderwerpen die raken aan de toekomst van onze planeet – en een potentieel mer à boire voor de bezoeker die ontspannen dacht te gaan slenteren door Breda.

De festivalganger hoeft evenwel niet te vrezen. De samenstellers hebben inspirerende series uitgezocht (dan wel opdracht gegeven tot het maken daarvan) die weliswaar links- of rechtsom met technologie van doen hebben, maar die haar meestal niet expliciet als onderwerp hebben. De fotografen richten zich op wat technologie teweegbrengt. Maar ze gebruiken die technologie ook ten gunste van hun eigen vak. In de fotografie heeft de digitalisering immers ook aardverschuivingen veroorzaakt, zowel in het maken, bewerken en verspreiden van het werk. En hoewel de gevaren van nieuwe technologie talrijk zijn – denk aan privacy-schendingen, schuivende machtsverhoudingen, vervreemding door robotisering – schuwen veel fotografen de lichte toets en humor geenszins. De kwaliteit van hun werk is vrijwel zonder uitzondering groot.

Strange Entity, werk van de Duitse kunstenaars Christoph Krause en Cyrano Bentlage. Beeld Christoph Krause en Cyrano Bentlage

Digitaal vervormen

Het Duitse duo Christoph Krause en Cyrano Bentlage, twintigers, fotografeerde lichamen, waarna ze de digitale opnamen met digitale technieken vervormden. Met programma’s die daarvoor niet zijn bedoeld, zoals audio-software en 3D-graphics. Het resultaat, metershoog afgedrukt, is overweldigend. De menselijke gestalte is nog herkenbaar, maar verfraaid met kleurrijke uitstulpingen, slangachtige structuren en bloemachtige organen. De foto’s ogen alsof de kunstenaars een wild geworden computerprogramma nog net in toom hebben weten te houden; het lijkt een kwestie van tijd tot de kunstmatige intelligentie hun praktijk overneemt.

De verhouding tussen technologie en de natuur wordt in Breda mooi en inzichtelijk belicht. Somber stemmend is het werk van de Japanner Masamichi Kagaya, die met zogeheten autoradiografie de radioactieve besmetting toont door de kernramp in Fukushima in 2011. Planten, vissen, een handschoen of een laars lichten tegen een zwarte achtergrond schitterend en beangstigend stralend op, als fluorescerende hemellichamen.

Autoradiografie van een radioactief besmette laars van Japanner Masamichi Kagaya. Beeld Masamichi Kagaya

 Tegenovergesteld, hoopvol, kan de weerslag van technologie ook zijn, toont de Nederlander Peter Lipton. Hij maakte macrofoto’s van zeldzame, kleurrijke kikkers die In Ecuador in beschermde omstandigheden, een soort drijvende laboratoria, worden gekoesterd. Een fascinerende inkijk in iets tussen een couveuse voor de toekomst en een hedendaagse Ark van Noach in.

Centrolenidae, in de volksmond bekend als kristalkikkers. Beeld Peter Lipton
Cruziohyla craspedopus, beide bovenstaande 'kikkers'zijn woonachtig in de Balsa de los Sapos te Ecuador. Beeld Peter Lipton

Poëtisch en emotieloos

Ook de Angolese Keyezua (opgeleid aan de Koninklijke Academie in Den Haag) richt het vizier op de toekomst, met een zwartgallige en tegelijk poëtische serie. Zij stelde zich voor hoe een virus, verspreid door mensenhandelaren, Afrikaanse migranten reduceert tot emotieloze wezens. In een bloedrood decor figureren twee, drie Afrikaanse modellen in theatrale poses waarin ze elkaar belemmeren (door op elkaar te klimmen) of knevelen met een lint. Op een van de foto’s lijkt een geit met een versiersel op de kop, lui steunend bovenop twee mannen, de vergeten rijkdom van het Afrikaanse continent te symboliseren. Een werelddeel dat, toont Keyezua, dreigt te sterven in schoonheid.

Naast de relatief grote inbreng uit Afrika en Azië, dankzij gastcuratoren uit die werelddelen die het blikveld van BredaPhoto hebben verruimd, toont het festival werk van enkele Nederlandse fotografen. Van hen is de inbreng van Jan Dirk van der Burgs veruit het grappist – humor is van niet te overschatten belang op een megafestival met zo’n ernstig thema.

Van der Burg verzamelde op internet collecties die hun samenhang ontlenen aan bizarre overeenkomsten. Burgemeesters van middelgrote gemeenten met stekeltjeshaar. ‘Radiatorhoeren’, prostituees die hun lichaam op een site aanbieden, allen verleidelijk poserend met een been leunend op de verwarming. Met de zoekmachine, basale technologie inmiddels,  door een lumineuze geest gevonden toevalsfoto’s, museaal gepresenteerd in de tuin van Breda Botanique, hoofdkwartier van een grandioos festival.

Uit de serie Konijneneiland van Yoshikatsu Fujii. Beeld Yoshikatsu Fujii

Met konijnen win je de oorlog

Behalve inzicht in en commentaar op hedendaagse technologie presenteert BredaPhoto ook een mooi voorbeeld van vroeger streven naar technologische vooruitgang. Een indringend voorbeeld is de serie van de Jappanner Yoshikatsu Fujii, die met eigen foto’s en historisch beeld het macabere verhaal verteld van Konijneneiland, in het district Hiroshima. Op dat eiland, tegenwoordig een toeristenbestemming, werden in de jaren 20 van de vorige eeuw chemische tests gedaan ten behoeve van mogelijke oorlogsvoering, met konijnen als proefdier. Nadat de geheime tests na de Tweede Wereldoorlog waren beëindigd en de sporen van de proeven zoveel mogelijk uitgewist, resteerden alleen nog de konijnen. Die plantten zich, bij gebrek aan natuurlijke vijanden, massaal voort. Zij huppelen nog steeds rond op het eiland: aaibare stille getuigen van gruwelijk wetenschappelijk onderzoek.      

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.