Vijf manieren om de Jan Wolkers Prijs te winnen

Zondag weten we welk van de vijf genomineerde titels het beste natuurboek van het jaar is. Jean-Pierre Geelen, jurylid van de Jan Wolkers Prijs, las ze alle vijf lekkerbekkend.

'Zullen we de grutto behouden? Ik denk het wel', schrijft Albert Beintema hoopvol. Beeld Hollandse Hoogte

Het Nederlandse natuurboek bloeit volop. Dat mag de jury van de Jan Wolkers Prijs, de jaarlijkse prijs voor 'het beste natuurboek' nu al vier seizoenen tevreden constateren.

Natuur - als dat geen problemen geeft. En jawel: hoe uit de volle mand de beste appelen en mooiste peren te selecteren? Op kleur? Grootte? Smaak? Alle drie? Het is als het kind dat niet kan kiezen tussen de bonte bakken in de ijssalon. Hoe kun je lekkerbekkend snijden in eigen smaak? Je kunt wel een bolletje kersen kiezen, maar dan mis je dus de pistache.

Keuzes, keuzes.

Hier is de handleiding. De Jan Wolkers Prijs winnen doe je zó.

1. Spiegel

Je houdt de natuurlezer en -liefhebber een spiegel voor, en stelt vast: 'zoöcentrisme'. 'Wij mensen wuiven loof te weinig lof toe', begint archeoloog en filosoof Norbert Peeters zijn boek Botanische revolutie, over de plantenleer van Charles Darwin. Geef toe: die kende u van de vinken en andere diertjes.

Neem natuurdocumentaires: hoofdrollen voor de zeearend, de vos en het pimpernelblauwtje. Geen bloem te zien; de mens is plantenblind. Maar niet Peeters, die in een lijvige studie een voor velen nieuw gezicht toont van 's werelds bekendste natuurvorser.

Genomineerd voor de Jan Wolkers Prijs 2016

Norbert Peeters: Botanische revolutie - De plantenleer van Charles Darwin (KNNV uitgeverij; 336 pagina's; euro 24,95)
Albert Beintema: De grutto (Atlas Contact; 272 pagina's; euro 21,99).
Chris de Stoop: Dit is mijn hof (De Bezige Bij; 240 pagina's; euro 12,50).
Alex Alsemgeest en Charles Fransen: In krabbengang door kreeftenboeken (Naturalis Biodiversity Center; 216 pagina's; euro 23,54)
Arita Baaijens: Zoektocht naar het paradijs (Atlas Contact; 320 pagina's; euro 24,99)

2. Strijd

Je trekt ten strijde. Tegen de teloorgang van de traditionele boerenstand, en tegen natuurbeschermers die akkoord gingen met het onder water zetten van de Hedwigepolder op de Zeeuws-Vlaamse grens. Dat deed Chris de Stoop, Vlaams (ex-)journalist. In Dit is mijn hof beweent hij in fraaie, soms ook felle en bittere bewoordingen, zijn geboortegrond, traditioneel boerenland dat moest wijken voor havens en 'nieuwe natuur' vol 'grote grazers'. Over zijn (te) romantische standpunt valt te twisten, over zijn schrijfstijl en -talent kan geen misverstand bestaan. 'Ik zie de tijd die komen gaat. Ik, van beide kanten afkomstig uit grote boerengeslachten, moet een einde maken aan de eeuwenoude ketting van het boerenleven, terwijl boeren voor ons altijd even vanzelfsprekend was als het hebben van een moeder. Ik ben niet eens de laatste schakel van de ketting. Ik ben de tang die ze doorknipt.'

3. Grutto

Je schrijft de biografie van een van 's lands bijzonderste vogels: de grutto. Een oer-Hollandse weidevogel die helaas achteruit vliegt, en rap ook. Toch is De grutto van bioloog Albert Beintema geen requiem. De auteur biedt de vogel, en de lezer, hoop. 'Zullen we de grutto behouden? Ik denk het wel.' Weliswaar niet zonder nog grote verliezen, 'maar in de kerngebieden, met voldoende reservaten en vooral met de inzet van vele enthousiastelingen, ben ik ervan overtuigd dat we grutto's zullen houden.' Mits die idiote landbouwpolitiek met die 'verdraaide melkproductie' maar meewerkt. Ook daarop houdt Beintema hoop.

Goed nieuws, want eerder bleek zijn voorspellende gave al. 'Als er één vogelsoort is die het verdient uitgeroepen te worden tot de vogel van Nederland, dan is het de grutto', schreef hij. Maanden na het verschijnen van zijn boek was het zover: de grutto werd 'Nationale vogel' in een verkiezing van de Vogelbescherming en VARA's Vroege Vogels.

4. Crisis

Je raakt in een persoonlijke crisis, trekt de exotische natuur in en schrijft er een (dag-)boek over zoals Arita Baaijens deed. In Zoektocht naar het paradijs ging ze op zoek naar 'waarheid en werkelijkheid' in het hart van Centraal-Azië. Ze ging te paard over besneeuwde bergen en door de donkere wouden van het Altajgebergte, ten zuidwesten van Siberië, waar het Shambhala te vinden zou zijn, een aards paradijs te midden van gletsjers en ravijnen. Een meeslepende en aanstekelijke beschrijving van een reis vol raadselen, ontberingen en inzichten. 'De omgeving waarnemen via de zintuigen, ervaring, is een vorm van weten.'

Niet haar belangrijkste kwaliteit, wel een opvallende: Baaijens is de enige vrouw in de mand vol natuurboeken. Dat kan zo niet langer. Kom op, vrouwen, natuur is niet het domein voor mannen alleen.

5. Bezetenheid

Je beschikt over de bezetenheid van Lipke Bijdeley Holthuis. Wie? De voormalig conservator van het Rijksmuseum van Natuurlijke Historie. De man hield er een bijzondere collectie op na van duizenden boeken en prenten over krabben, kreeften en garnalen - jawel. Bij zijn overlijden in 2008 liet Holthuis de collectie, een unieke verzameling 'krabbelaria', na aan Naturalis. In het rijk geïllustreerde In krabbengang door kreeftenboeken geven biologen, boekwetenschappers en cultuurhistorici een kijkje in de mooiste boeken en het leven van Holthuis. De prachtige uitgave en Holthuis' prettige gekte - 'Hij schroomde niet om tienduizenden guldens te betalen voor een oud boekje waar een pissebed in stond afgebeeld' - bezorgen dit snoepboek een stipnotering in deze top-5 van de Jan Wolkers Prijs.

Zo eenvoudig is het, appels en peren verzamelen voor de Jan Wolkers Prijs. Zo onmogelijk is het om te kiezen uit al die smaken. Gelukkig heeft de jury nog tot zondagmorgen, wanneer in Vroege Vogels het oordeel geveld zal worden.

De Jan Wolkers Prijs voor 'het beste natuurboek van het jaar' is een initiatief van Vroege Vogels, het Wereld Natuur Fonds en de Volkskrant. De jury bestaat uit Anneke Naafs (VARA), Allard Stapel (WNF), Jean-Pierre Geelen (de Volkskrant) en Karina Wolkers. De winnaar wordt zondag 16 oktober bekendgemaakt in Vroege Vogels, Radio 1, 7.00-10.00 uur.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden