Vijf documentaires om in maart voor thuis te blijven

De Volkskrant selecteert elke maand documentaires op televisie en internet om voor thuis te blijven. Voor maart in de tiplijst: Tegenlicht met Joris Luyendijk over Het brein van de bankier. Verder: de Zweeds/Afghaanse docu No burqas behind bars, een portret van het Rosa Spierhuis, de 2DOC Beyond my walls over de zin van facebookvrienden en de zesdelige serie Bloedbroeders waarin twee Nederlanders met Armeense en Turkse voorouder opzoek gaan naar verhalen over de Armeense genocide.

Beeld Krista van der Niet

Tegenlicht met Joris Luyendijk over Het brein van de bankier

Joris Luyendijk is misschien wel de meest bekende Nederlandse journalist en antropoloog van het moment. Zijn boeken Het zijn net mensen, Een goede man slaat soms zijn vrouw en Je hebt het niet van mij, maar... vlogen over de toonbank. In 2012 en 2013 schreef Luyendijk voor de prestigieuze Engelse krant The Guardian een blog over de financiële sector. Hiervoor interviewde hij op anonieme basis honderden medewerkers uit de bankierswereld. Over deze ervaringen schreef hij het boek Dit kan niet waar zijn, dat in februari verscheen en een instant hit werd. De pers reageerde zeer lovend en de Volkskrant kende het boek vijf sterren toe. In deze aflevering van Tegenlicht praat hij door waar het boek ophoudt.

Met uitzicht op de Amsterdamse Zuidas houdt Luyendijk voor de camera zijn bevindingen tegen het licht en geeft hij antwoord op een aantal prangende vragen: zal een betrouwbare en veilige financiële sector voor altijd iets blijven waarvan wij alleen maar kunnen dromen? En wat is er nou daadwerkelijk veranderd sinds de val van de Amerikaanse zakenbank Lehman Brothers in september 2008?

In de uitzending gaat Luyendijk dieper in op de gedachte dat de economie weer in de lift zit zodra de crisis wordt opgelost. Maar komen we wel tot dit punt als de diepere oorzaken die deze crisis in gang hebben gezet niet worden onderzocht en verholpen? Het DNA van de financiële sector is niet wezenlijk anders dan zeven jaar geleden en daadwerkelijk grote hervormingen blijven uit. Alle insiders weten wat er aan daadwerkelijk aan de hand is, dus waarom worden er geen baanbrekende stappen gezet?

VPRO Tegenlicht: Bankgeheimen van Joris Luyendijk (NL, 2015)
NPO 2, zondag 1 maart om 21.05 uur.

Tekst loopt door onder de video

Joris Luyendijk in VPRO Tegenlicht: Bankgeheimen. Beeld Tegenlicht

No burqas behind bars

Het is geen geheim dat vrouwen een ondergeschikte positie innemen in de Afghaanse samenleving en dat dit leidt tot veel zelfmoordpogingen. De vrouwen worden gedwongen tot een huwelijk en dienen de man te gehoorzamen, als ze dit niet doen worden ze geslagen en mishandeld. Afghanistan kent geen Blijf-van-mijn-lijfhuizen, maar veroordeelt vrouwen die van huis vluchten of weglopen bij echtgenoten die vreemdgaan tot lange gevangenisstraffen.

De Zweedse filmmaakster Nima Sarvestani kreeg bij hoge uitzondering toestemming om in de Takhar-gevangenis te filmen. Hier zitten zo'n 500 mannelijke gedetineerden hun staf uit tegenover veertig vrouwen. Ook hier is de positie van de vrouwen achtergesteld: ze verblijven met hun kinderen in een aparte ruimte; opgesloten in een gevangenis binnen de gevangenis. Toch voelen ze zich hier over het algemeen veiliger dan in de buitenwereld, ook al bewonen ze nu een piepkleine oppervlakte, lopen er overal ratten rond en hebben ze onderling geregeld heftige ruzies.

Sarvestani volgt in No Burqas behind bars drie verschillende vrouwen. Sara zit vast omdat ze weigerde in te stemmen met een gearrangeerd huwelijk. Nadjibeh en Sima renden allebei weg omdat ze dagelijks met huiselijk geweld te maken hadden. In de Takhar proberen ze een nieuw leven op te bouwen en de trauma's uit het verleden te verwerken. Op sommige dagen zijn ze wanhopig, dan weer hoopvol. Deze documentaire biedt een kijkje in het dagelijks leven van dappere onderdrukte vrouwen die de strijd aangaan met hun kwetsbare positie in de maatschappij. Maar als er bezoek komt, moeten zij nog altijd hun boerka's aantrekken.

In 2014 won No burqas behind bars de Emmy Award voor beste documentaire.

2doc: No burqas behind bars (ZWE, 2013)
NPO 2, dinsdag 3 maart om 23.00 uur.

Tekst loopt door onder de video

Rosa Spier, Huis vol kunstenaars

Sinds 1969 staat in Laren het Rosa Spier Huis, een 'veilige haven' waar oudere kunstenaars kunnen wonen en werken. Er is is ruimte voor 73 bewoners. Een huis voor creatievelingen op leeftijd zou je kunnen zeggen. Acteur John Kraaijkamp sr. en stripauteur Marten Toonder woonden er tot hun overlijden. Veel bewoners schilderden, maakten muziek op hoog niveau, stonden avond aan avond in het theater of beoefenden aan kunst gerelateerde wetenschap.

In Rosa Spier, Huis vol kunstenaars is te zien hoe bewoners invulling geven aan hun leven in dit bijzondere verzorgingshuis. Maar ondanks alles wat hier mogelijk is moeten de bewoners zich er mee verzoenen dat ze niet meer alles zelfstandig kunnen en dat ze wellicht niet meer jaren in leven zullen blijven. Hoe ga je met zulke gedachtes om? En worden mensen gelukkiger en ouder als ze actief en onder gelijkgestemden zijn?

In de documentaire worden enkele bewoners gevolgd. Caroline Kaart neemt haar intrek in het huis. Ze is operazangeres, actrice, presentatrice en zanglerares, maar realiseert zich dat ze afscheid moet nemen van een leven op de bühne. Voormalig poppenspeelster Elisabeth Lebbing is met haar 101-jaar de oudste bewoner van het huis. De werkt nog regelmatig met speksteen en schilderskwasten, maar iedere ochtend denkt ze meteen na het wakker worden: 'Ik ben er nog, ik kan nog denken en ik weet nog wie mijn buren zijn.' De angst dat het op een dag anders zal zijn is er altijd. Kunstschilder Piet Smissaert moest na zijn hersenbloeding alles opnieuw leren. Hij kan niet meer lopen, moeilijk praten en wordt soms gehinderd door een moeilijk controleerbare lach, maar het schilderen heeft hij met behulp van beeldend therapeut weer opgepakt.

Vorig jaar werd bekend gemaakt dat het Rosa Spier huis zal worden gesloopt, momenteel worden er plannen gemaakt voor de nieuwbouw.

Rosa Spier, Huis vol kunstenaars (NL, 2015)
NPO 2, maandag 9 maart om 20.25 uur.

Caroline Kaart in 1984. Beeld ANP

Beyond My Walls

Het sociale medium Facebook telt ruim 1,2 miljard leden. Wie geen profiel heeft kan niet meepraten over trending topics, mist allerlei evenementen waarvoor de uitnodigingen alleen online worden verstuurd, weet niet hoe het gesteld is met het liefdesleven van die ene basisschool vriendin en vergeet kennissen te feliciteren met hun verjaardag omdat ze geen 'birthday reminder' krijgen. Er zijn echter ook mensen die zich irriteren aan de goednieuws-show die zich 24 uur per dag op facebook afspeelt of personen die helemaal geen vakantiefoto's -in bikini- van de buurvrouw willen zien. Zij kiezen voor een facebook-loos leven.

Regisseuse Neske Beks, bekend van de documentaire Eigen Volk uit 2011, heeft rond de 3000 facebook vrienden en is naar eigen zeggen niet alleen facebookverslaafd maar ook verslingerd aan internet in het algemeen en aan haar smartphone.

Beks kan zich haar eerste kennismaking met Facebook nog helder voor de geest halen: het was liefde op het eerste gezicht. Onbeperkte vriendschappen en eindeloos content delen beloofde een nieuwe, spannende wereld vol positieve verhalen en kennissen van vroeger waar ze opeens weer mee in contact kwam. Uren lang zwierf ze rond op de site. Maar alles verandert van de een op de andere dag radicaal door een ongeluk. Als Neske zich probeert aan te passen aan deze nieuwe realiteit, beseft ze dat ze met bijna iedereen om haar heen het contact heeft verloren en in een zeepbel heeft geleefd.

In het persoonlijke essayistische Beyond My Walls onderzoekt ze de waarde van vriendschap, zowel on- als offline. Wat levert facebook eigenlijk op? En wat is er minder positief aan? Wat betekent echte vriendschap?

Beyond My Walls (NL, 2015)
NPO 2, dinsdag 17 maart om 23.00 uur.

Tekst loopt door onder foto

Beeld Submarine

Bloedbroeders

In april is het 100 jaar geleden dat de Armeense genocide plaatsvond waarbij ruim 800.000 Armeniërs om het leven kwamen. Een aanzienlijke tijd geleden, maar voor de nakomelingen van de vervolgden speelt deze volkerenmoord nog steeds een grote rol in het dagelijks leven.

Aan zowel Turkse als Armeense kant heerst een taboe op de kwestie. Generatie op generatie wordt deze geschiedenis doodgezwegen, ook in de beide gemeenschappen in Nederland. Vele verhalen zijn op deze manier verloren gegaan. Niet alleen de verhalen over de massamoord, maar ook die over verzoening, vriendschap en vertrouwen tussen Turken en Armeniërs.

In de zesdelige televisieserie Bloedbroeders gaan Ara Halici (musicalacteur die o.a. in Cabaret speelde en twee John Kraaijkamp Musical Awards won) en Sinan Can (een van de makers van de spraakmakende serie Uitgezet over uitgeprocedeerde kinderen, waarvoor hij de Clara Meijer Wichmann- Penning kreeg), twee Nederlanders met Armeense en Turkse voorouders, op zoek naar de waarheid achter de omstreden geschiedenis. Hierbij schuwen ze de confrontatie met hun eigen familieverleden niet.

Bloedbroeders is ook verkrijgbaar als boek via uitgeverij Het Spectrum.

Bloedbroeders (NL, 2015)
NPO 2, vanaf zondag 22 maart om 20.15 uur.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden