REPORTAGE

Vier maanden undercover bij de Scientologykerk

De Scientologykerk zou zich schuldig maken aan onder andere mishandeling

De Scientologykerk zou zich schuldig maken aan misleiding, machtsmisbruik en geldklopperij. De enige manier om tot de kern van de kerk door te dringen, is undercover gaan. Dat deed verslaggeefster Rinke Verkerk voor het VARA-programma Rambam.

Het gebouw van Scientologykerk aan de Nieuwezijds Voorburgwal in Amsterdam. Er is in Amsterdam ook een scientologyschool, Onze Toekomst. Beeld Cigdem Yuksel

'Ga terug naar het vroegste moment van pijn of ongemak.' Ik probeer iets te bedenken. Maar ik raak afgeleid door de mollige handjes van het jongetje dat de vraag stelt. 11 jaar, en hij leert al om mij volgens scientology-methoden te helpen bij het verwerken van mijn verleden.

Volgens de diagnose van scientologen heb ik problemen. Ik ben onzeker, onverantwoordelijk, manisch, ik heb als kind iets ergs meegemaakt en ik word onderdrukt. Het jochie heeft een zware taak. Hij wacht tot ik een situatie noem zodat hij kan beginnen.

Ik zoek naar woorden. Wat voor een rottige jeugdherinnering is geschikt om een jongen van 11 mee te belasten?

Undercover

De Scientologykerk is omstreden. Ze zou leden afhankelijk maken, geld uit zakken kloppen, uittreding ontmoedigen door intimidatie en belastingfraude plegen, blijkt bijvoorbeeld uit de gisteravond uitgezonden HBO-documentaire Going Clear. De grote belofte van 'geluk' zou een lokkertje zijn om via nieuwe leden meer geld te verwerven.

Begin december 2014 vraagt de redactie van het VARA-programma Rambam me om in de kerk te infiltreren. De kerk doet dus die grote belofte: geluk. Een citaat uit de introductie-dvd: 'Hoe zou het leven zijn, als alle pijn die je ervaren hebt, niet langer je vermogens, emoties en gedrag beïnvloeden? Je zou zelfverzekerd zijn, intelligenter, productiever en gelukkiger.'

Volgens de Scientologykerk gaan mensen gebukt onder ervaringen uit het verleden. Dat verlicht je door herhaling van die ervaringen, onder begeleiding van een scientoloog, de zogenoemde auditing-sessies. Het uiteindelijke doel daarvan is: alles opschonen, zodat je clear, 'verlicht, bevrijd', wordt. Dit is bedacht door grondlegger L. Ron Hubbard, die ook sciencefictionschrijver was. Hij noemde zijn theorie Dianetics.

Undercover gaan is de enige manier om door te dringen tot de kern van de kerk. Scientology heeft drie vijanden: de psychiatrische industrie, het bankwezen en de media. Journalisten houdt ze buiten. Zowel het Amerikaanse televisienetwerk HBO als de Britse documentairemaker Louis Theroux van de BBC kwam niet binnen. Een open vizier is voor het onderzoek geen optie.

Een dienst in de Scientologykerk in Amsterdam in 2011. Beeld ANP

Altijd al benieuwd geweest naar Scientology in Nederland?RAMBAM ging een paar maanden lang op bezoek bij de kerk en een basisschool, zodat jij het niet meer hoeft te doen.Het resultaat zie je woensdagavond om 21:40 bij de OMROEP VARA op NPO 3!

Posted by RAMBAM on Tuesday, 19 May 2015

9 december 2014

Ik stap voor het eerst het scientologygebouw binnen aan de Nieuwezijds Voorburgwal in Amsterdam. Twee verborgen camera's in mijn tas en kleding leggen vanaf dat moment alle bezoeken vast.

Ik vul een lijst met tweehonderd vragen over mijn persoonlijkheid in. Bent u een potloodknabbelaar of nagelbijter? Hoe staat u tegenover lijfstraffen bij kinderen van 10? Kunt u over zelfmoord nadenken en rustig blijven? Maar ook: Voelt u zich weleens ongemakkelijk in gezelschap? En: doet u uw best om anderen aan het lachen te maken?

Drie uur later krijg ik een diagnose die maakt dat ik voorlopig nog niet klaar ben met scientology. Een scientoloog houdt een grafiek met mijn testresultaten omhoog. 'Je gaat gebukt onder onderdrukking', zegt een vrouw met Limburgs accent. 'Dat kan door iemand zijn uit je vriendenkring of je familie.'

Na een stilte: 'Herken je dat?'

Beeld Rambam

'Urgent aandacht vereist'

Als mijn grafieklijn een skipiste was, zou alleen een levensmoe mens zich eraan wagen, zoveel uitschieters heeft hij. Ik piek boven de lijn met 'urgent aandacht vereist'.

De oorzaak: mijn verleden. De oplossing: behandeling volgens de methode van Scientology. 'Dan kun je ervaren', zegt de Limburgse, 'hoe het is als je die wortels er echt helemaal uit kunt trekken. Snap je?'

Na de uitslag stuurt ze me naar het hoofd publieke diensten, een vrolijke roodharige vrouw die mijn pad naar zelfverbetering bepaalt. 'Ik stel voor dat je zo snel mogelijk begint met een gratis introductiesessie.' Ze plant hem twee weken later in.

In die twee weken laat ik de persoonlijkheidstest door drie collega's online invullen. Scientology blijkt ze alle drie te beoordelen als 'urgent aandacht vereist'. Zijn al mijn collega's er net zo beroerd aan toe als ik? Nee, zegt Paul Oosterveld, die aan de UvA is gepromoveerd op methodologie bij vragenlijsten: 'Welk testresultaat je ook hebt, het advies zal altijd zijn: kom een training volgen bij ons. Want dat heeft u nodig.'

Beeld Rambam

17 december 2014

Mijn eerste 'auditing'. De kamer waar de introductiesessie plaatsvindt is klein en wit. De behandelaar is een man, een gezette zestiger. 'De gemakkelijke stoel is voor jou', zegt hij. Dan: 'Misschien is het je opgevallen, maar hier hangen camera's.'

Recht voor me, aan het plafond, hangt er een, linksachterin nummer twee. 'Die staan op mij gericht', vervolgt hij. 'Om te controleren of ik mijn werk volgens de regels doe.'

Ik kijk recht in de lens als ik antwoord geef op vragen over mijn huwelijkse staat en de naam van mijn (fictieve) kind. En nog als ik terug moet naar mijn eerste moment van pijn of ongemak. 'Ik brak als kind mijn been.'

Beeld Rambam

Aanvullende gegevens

'Ga terug naar het begin, en vertel het opnieuw', zegt mijn behandelaar. 'Pik alle aanvullende gegevens op waarmee je maar contact kunt maken.'

'Ik was 3 en speelde in het buitenbadje, achter in de tuin.'

'Wat ruik je?'

'Nat gras.'

'Ga door.'

'Ik sprong, gleed uit en brak mijn been.'

'Ga terug naar het begin en vertel het opnieuw. Pik alle gegevens op waarmee je maar contact kunt maken.'

Computerspel

Anderhalf uur later moet ik naar het toilet. De auditor staat op, loopt met me mee. 'Niemand mag je tijdens een scientologysessie storen', zegt hij, de toiletdeur voor me openzwaaiend. Ik mag naar binnen. De deur gaat weer dicht. Terwijl ik op het toilet zit, houdt mijn auditor de wacht.

Tweeënhalf uur en acht herhalingen verder is mijn beenbreuk uitbehandeld. De auditor begeleidt me naar het hoofd publieke diensten. 'Hoe vond je het?', vraagt zij. Ik antwoord dat ik mijn beenbreuk heb verwerkt. 'Daarachter zit een vroegere ervaring', zegt ze. 'Dat zijn die wortels! Díe moeten eruit.'

'Dus voordat ik mijn been brak is er nog iets gebeurd?'

'Ja! Zeker!' Ze lacht me toe. 'Ik stel voor dat we een afspraak maken om jouw vervolgstappen te bepalen. Zodat je zo snel mogelijk resultaat gaat merken.'

Scientology presenteert zichzelf als een computerspel - pas als je een level naar behoren uitspeelt, krijg je meer te zien. Wie 'clear' is, kan nog acht niveaus stijgen tot het hoogste doel: Operating Thetan. Zo'n bevrijde ziel kan de wereld niet alleen zien, maar ook begrijpen en verbeteren. Het niveau 'clear' vergt pakweg driehonderd uur auditing en ongeveer 20 duizend euro.

Beeld Rambam

23 december 2014

Kantoor hoofd publieke diensten. 'We moeten kijken hoe jij jezelf het snelst kunt verbeteren', zegt het goedlachse, roodharige hoofd. Ze raadt 'om te beginnen' een weekendcursus auditing aan. Die kost 90 euro. Beginnen is niet duur, pas als je dieper in de kerk zit, lopen de bedragen op.

'Ik wil het eerst met mijn man bespreken.'

'Want hij vindt het niet zo nodig dat je hier komt?' Het hoofd slaat haar benen over elkaar. 'Kijk. Je hoeft hem niet alles te vertellen.'

Het gesprek voert naar de nog onbekende onderdrukker in mijn leven. Een familielid? Een vriend?

Hitler

Het hoofd: 'Bepaalde typen mensen houden niet van verandering. Die mensen zijn bang voor diegenen die vooruitgaan in het leven.' Ze krabt in haar nek. 'Het zou kunnen dat je man dat heeft.' 'Hitler', zegt ze plotseling. 'Dat was echt een dictator. Als hij anderen klein houdt, dan voelt hij zich sterk. Dat is een goed voorbeeld hè?'

Tijdens het auditingweekend, belooft ze, zal ik inzichten krijgen.

10 januari 2015

Half 10 's ochtends. Vijf cursisten, 'pre-clears', krijgen een contract onder de neus geduwd. Er moeten adressen worden ingevuld. Iedereen moet aangeven of hij of zij ooit een diagnose van een psycholoog of psychiater heeft gehad, en welke. Of we medicatie hebben geslikt. Want: 'Scientology is de grootste vijand van de psychiatrische industrie. Zij verdienen aan medicijnen. Als wat wij doen succesvol wordt, gaan zij miljarden, miljarden verliezen.'

We moeten verklaren dat de Scientologykerk niet verantwoordelijk is voor de gevolgen van sessies of cursussen. Ook de medecursisten, die uit Friesland en Limburg zijn gekomen, zien dit contract voor het eerst. Zonder handtekening kunnen ze niet meedoen. De verzamelde informatie komt in een dossier. Voordat ik kan protesteren, duikt naast onze begeleider een jongetje op. Een zacht kindergezicht. Net terug van een voetbalwedstrijd. Nog geen baard in de keel.

Wat doet hij hier?

Beeld Rambam

Tim

Het jongetje gaat zitten. Handen tussen zijn knieën. De begeleider slaat een arm om zijn schouders. 'Tim gaat meedoen. Hij wil auditor worden.'

De ouders van Tim zijn scientoloog. Zijn moeder en zus zitten al een half jaar in het hart van de Scientologykerk, in Los Angeles. Hij mist ze, zegt hij. 'Ik wil daar ook heen. Ik wil bij de Sea Org. Dat is een groot schip en daar mogen maar een paar scientologen worden opgeleid.'

'Hoe oud ben je nu?'

'11.'

Later voegt zich een tweede jongen bij de groep, een 14-jarige. Hij oogt nog jonger dan Tim.

De Scientologykerk in Los Angeles. Beeld reuters

Vroegwijs

Vanaf 14 uur moet de 11-jarige Tim mij gaan begeleiden bij het verwerken van mijn verleden, dat volgens scientologen zoveel problemen voor mij veroorzaakt.

We zitten op stoelen, recht tegenover elkaar. De knieën van Tim raken net de mijne niet. Hij houdt het boekje, met vragen die hij straks moet stellen om mij te helpen, stevig vast.

Eerst de verplichte regels: 'Je zult je bewust blijven van alles wat er gebeurt', leest hij voor. 'Als ik straks het woord geannuleerd uitspreek, wordt alles wat ik gedurende een therapiesessie tegen je heb gezegd, geannuleerd. Begrijp je dat?'

Tim wiebelt op zijn stoel. 'Ga terug naar het vroegste moment van pijn of ongemak.' Zijn stem klinkt vroegwijs. Maar zijn handen en zijn ogen, die soms afgeleid door de ruimte dwalen, verraden dat hij een kind is.

Beeld Rambam

Al volwassen op hun 10de

Ik begin maar over mijn slapeloze nachten door kinderbronchitis. 'Ik lig in bed en ben benauwd.'

Tim: 'Oké. Maak contact met de angst die je voelt.'

Ik herinner me de doodsangsten als ik geen lucht kreeg, en denk: wil ik dit vertellen aan een jochie van 11? De rest van de middag beperk ik me tot verhalen over kattenkwaad, en voor straf op mijn kamer zitten.

Hoe kun je kinderen blootstellen aan heftige trauma's van volwassenen? Het hoofd publieke diensten brengt me naar een man om die vraag te beantwoorden. Zijn muren hangen vol diploma's voor uitstekende fondsenwerving voor de Kerk. 'De westerse cultuur scheert alles over één kam', zegt de fondsenwerver. 'Dat is bemoederend. En belemmerend. Je hebt kinderen die al volwassen zijn op hun 10de.'

Februari 2015

Gedurende de maand raak ik gegrepen door het kinderbeleid van scientology. Naast vijf bijlesscholen leiden scientologen ook een basisschool: Onze Toekomst, in Amsterdam. Ik besluit die te bezoeken, met mijn fictieve kind als dekmantel. De particuliere school zegt enkel lesmethoden van scientology te gebruiken. Elke school die de lesmethoden van L. Ron Hubbard gebruikt, moet jaarlijks 4 procent van haar omzet afdragen aan de kerk. Hoe onafhankelijk is die school?

6 maart 2015

Ik bel aan bij de school. Na een rondleiding zit ik tegenover het hoofd administratie annex de bijlesdocent van de acht leerlingen op Onze Toekomst. Ik vraag hoe de school omgaat met de Amerikaanse scientologyvisie dat de Holocaust eigenlijk helemaal niet door Hitler is geïnitieerd, maar dat hij een marionet was van de psychiatrische industrie, om proeven te kunnen doen op mensen. 'De psychiatrie heeft natuurlijk ook achter Hitler gestaan', zegt de docent onomwonden. 'Ook achter de oorlog tussen Kosovo en Sarajevo zaten psychiaters.'

Op de achtergrond klinken kinderstemmen. Aan de muren hangen vrolijke plakwerkjes. 'We hebben reguliere geschiedenisboeken', zegt de leiding. 'Daar doen wij de lesjes uit. Maar als een kind doorvraagt, mag je altijd zeggen: 'Nou, ík denk dat er nog iemand achter Hitler heeft gezeten.' Als ze met die vraag komen, ja, wij ontkennen dat natuurlijk niet.'

Halverwege maart 2015 vraag ik een gesprek aan in de kerk. Ik zeg dat ik overweeg op te stappen; ik worstel met de vraag of je een 11-jarige mag opzadelen met de trauma's van een volwassene. 'Zoiets is dom om te zeggen', stelt de fondsenwerver die dit eerder 'bemoederend' noemde. 'Want als hij jou niet aankan, laat ik hem er niet aan beginnen. Jij hebt hier tweehonderd vragen ingevuld. Sterker nog, daarvoor wist ik alles al over je. En denk jij nou dat een jongen van 11 totaal willoos is? Denk je dat nou echt? Jij hebt gewoon geen ervaring.'

Beeld Rambam

Kinderen

Later voegt de Limburgse die mijn testresultaten evalueerde eraan toe: 'Toen ik binnenkwam, werd ik ook behandeld door een kind. Eerst had ik zoiets van: kan dit wel? Maar toen ontdekte ik dat er wel meer kinderen zijn die volwassenen behandelen.'

'Bedoelt u dat het niet alleen in Nederland gebeurt?', vraag ik.

'Nee, kijk, wij zijn een kleinere kerk. Hoe groter de kerk, hoe meer kinderen natuurlijk.'

April 2015

De kerk blijft cursusvoorstellen mailen. Het hoofd publieke diensten belt mij bijna wekelijks. Wil ik een cursus communicatie, of een cursus opvoeden van kinderen volgen voor een paar tientjes? Wil ik een extra, gratis auditing-sessie, alvorens over te gaan op het reinigingsprogramma van twee weken voor 2.000 euro, dat nodig is om de status 'clear' te bereiken?

Ik besluit de kerk te verlaten. Ik vraag mijn dossier op om te zien wat ze over me hebben vastgelegd en om het te vernietigen. De kerk weigert. Hun tegenvraag: 'Waarom ben jij ineens zo paranoïde en wantrouwend? Zit jouw man hier achter?'

Ik wil definitief weg en herhaal mijn verzoek meerdere malen. De kerk blijft weigeren. Ik mag wel komen kijken hoe zij het dossier versnipperen, zegt de Limburgse dame als ik het niet opgeef. We maken een afspraak. Op die dinsdagavond, 14 april, bij de papierversnipperaar, maak ik mijzelf bekend als journalist. Ik zeg dat ik volgens een advocaat van mijn tv-programma recht heb op inzage in het dossier. Als ik het, na stevig aandringen, in handen krijg, blijken de belangrijkste documenten te ontbreken. De verklaringen daarvoor lopen uiteen van 'dat hoort in een ander dossier' tot 'jouw auditor heeft dat waarschijnlijk laten slingeren'. Uiteindelijk wordt er niets versnipperd en krijg ik niks mee naar huis - de perswoordvoerder trekt het uit mijn handen. Mijn medische informatie en adresgegevens blijven in de kerk. Ik raak nooit meer uit hun systeem, bevestigt het hoofd ethiek.

Afvallige

Ze weten veel over me. Mijn echte naam, mijn medische informatie. Journalisten die eerder negatief over de kerk schreven zijn door scientology lastiggevallen door bijvoorbeeld flyers te verspreiden met een foto en het onderschrift 'drugshandelaar'. Of ze werden er door douanes uitgepikt na een tip over drugssmokkel. In plaats van 'clear' ben ik een afvallige geworden. Een 'suppressive person', zoals scientology dat noemt. Ik ben een onderdrukker.

Tim is een fictieve naam om de identiteit van de jongen te beschermen. Van andere personen wordt geen naam gegeven, omdat zij niet wisten dat zij een journalist tegenover zich hadden. Nadat Rinke Verkerk zichzelf als journalist had bekendgemaakt bij Scientology, zijn de ouders van Tim, het hoofd van de school Onze Toekomst en de perswoordvoerder van Scientology om een officiële reactie gevraagd. Zij hebben op herhaalde verzoeken niet gereageerd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.