OOG VOOR DETAILMagazine-lezers

Vier lezers over een detail in een kunstwerk dat ze raakt

Beeld Wikipedia

Veel van wat wij doen en voelen hebben kunstenaars al eeuwen opgemerkt. Niet alleen Wieteke van Zeil ziet die details, u, als lezer, weet er ook wat van, zoals deze week blijkt.

Francisco de Zurbarán, La Virgen de los Cuevas, 1655, olieverf op doek, Museo de Bellas Artes de Sevilla.

Lezer: Erik Mattijssen, Amsterdam

‘Ik ging naar Sevilla om drie schilderijen terug te zien van Francisco de Zurbarán. Op de mooiste staat Maria met haar ruime, door engelen opgehouden schutsmantel waaronder een groep monniken bescherming vindt. Maar hij hing er niet. Een suppoost vertelde me dat het schilderij gerestaureerd werd, beneden in de kelder. Hij bracht me bij de museumdirecteur die me – verontschuldigend – voorging met een sleutelbos. Hij opende het restauratieatelier, deed de lampen aan en zette een stoel voor het enorme schilderij. ‘Kijkt u er gerust een tijdje naar, ik kom u straks weer halen’. Het hing altijd op grote hoogte in de museumzaal, nu stond ik oog in oog met de monniken en zag elke baardhaar. Ik verloor me in het deel van de witte pijen, rechts onderin. De geschilderde stevige wollen stof in alle gradaties wit; zinnelijk, wervelend en zacht. Pure abstractie was het en duizeligmakend.

Francisco de Zurbarán, La virgen de los cuevas, 1655.Beeld Wikipedia

Neo Rauch, Vater, 2007, olieverf op doek, collectie Ruth.

Beeld Neo Rauch / VG Bild-Kunst, Bonn

Lezer: Iena Redeker, Dedemsvaart

‘Er zit zoveel in de kunstwerken van Neo Rauch dat je steeds denkt, waar kíjk ik nou naar? Ik werd een beetje uit het lood geslagen. Wat doet dat doosje daaronder, en waarom staat die man die vaas te fotograferen? Een waanzinnig schilderij. Dit werk is ook persoonlijk. Rauch verloor zijn ouders toen hij vier weken oud was, ze kregen een treinongeluk. En hij staat daar met zijn vader in zijn armen. Die handen, waarom zijn die zo raar en groot? Ik moest gelijk aan Mickey Mouse denken. Terwijl het onderwerp heel zwaar is, staat er zo’n opdringend detail, puur komisch, kinderlijk bijna. Het zet je op scherp. Ik las over Rauch dat-ie een hekel heeft aan interpretaties van zijn werk. Daar heeft hij dan pech mee, want dat doen kijkers toch. Ik wel. Dit is razend knap en onvergelijkbaar met alle andere kunst.’

Neo Rauch, Vater, 2007.Beeld Neo Rauch / VG Bild-Kunst, Bonn

Pieter Bruegel, De oogsters, 1565, olieverf op paneel, Metropolitan Museum of Art, New York.

Beeld Metropolitan Museum of Art

Lezer: Els Knaapen, Utrecht

Dit schilderij van Bruegel hing ooit in een Antwerps landhuis in de eetkamer. Ze waren bedoeld als aanjager voor gesprekken. Terwijl de rijkste handelaren zich rond de tafel verzamelden, praatten ze over de schilderijen om hen heen. Er zit waanzinnig veel in verstopt. Bruegel werd wel ‘drollige Bruegel’ genoemd, vanwege al die geintjes in zijn schilderijen.

Het leukste detail zit achter in het schilderij, daar zie je een vijver. Met Google Arts kun je er heel dichtbij komen – dan zie je verschillende figuren, onder wie iemand in een pij, pootjebaden. Badende priesters die verkoeling zoeken? En dan: daar steken twee ronde blote billen parmantig boven het water uit. Prima gespreksonderwerp, lijkt mij. Je krijgt er spontaan trek van.

Ik ga wekelijks bij een oudere dame op bezoek. Met haar bekijk ik kunst; een museumtripje via het scherm. Dat je daarop veel meer ziet dan op het echte schilderij, is een leuke bonus. Zeker in coronatijden. De blote billen krijg je er gratis bij!

Pieter Brueghel, De oogsters, 1565.Beeld Metropolitan Museum of Art

Joan Miró, Objet, 1931, o.a. hout, kurk en zand, Stedelijk Museum Amsterdam.

Beeld Stedelijk Museum

Lezer: Pieter-Jan Moorrees, Amsterdam

‘Noem het maar een detail, maar iets waaraan mijn ‘innerlijke oog’ bleef hangen, is een spijker in een kleine sculptuur van Joan Miró. Deze spijker steekt rechtuit horizontaal uit het werk, op zo’n manier dat hij letterlijk je blikveld, en figuurlijk je oog, penetreert en je zo vast lijkt te willen grijpen. De keuze is: ofwel direct wegkijken in afgrijzen, ofwel gefascineerd blijven staren. Eigenlijk letterlijk dus ‘een oog voor een detail’. Ik moest denken aan de korte film van Luis Buñuel en Salvador Dali Un Chien Andalou, waarin, zogenaamd, het oog van een vrouw met een scheermes in tweeën wordt gesneden.

De dreiging van de vooruitstekende, ‘uitnodigende’ spijker roept de associatie met de aantrekking van het gevaarlijke op. Edgar Allan Poe schreef het essay The Imp of the Perverse, ‘de demon van het perverse’. Dat gaat over de idee dat mensen soms dingen (willen) doen waarvan ze weten dat ze dat beter niet zouden doen. Maar dat dan toch doen, enkel omdat het kan. Die gedachten kwamen bij mij op bij dit detail.’

Joan Miró, Objet, 1931.Beeld Stedelijk Museum

Het duizendste Volkskrant Magazine is verschenen. Scroll, swipe en klik door die 1000 magazines en zie hoe vaak er een VVD’er op de cover stond. Hoe vaak een hond. Op welke covers we kozen voor naakt, welke fotograaf hofleverancier was en hoeveel Anton Corbijn er afleverde.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden