BesprekingKent State – Vier doden in Ohio

Vier doden bij een vreedzaam protest. Derf Backderfs graphic novel klinkt als 2020, maar speelt zich af in 1970

Kent State – Vier doden in Ohio is een reconstructie van 4 mei 1970. Die dag schoot de Nationale Garde vier studenten dood die demonstreerden tegen de oorlog in Vietnam op de campus van Kent State University.  

Dat bepalende beeld staat er uiteraard ook in. De prent op pagina 236 is gemodelleerd naar de foto die leerling-journalist John Filo met zijn Nikon-camera van de gebeurtenissen maakte. De foto ging de hele wereld over, hij zou er de Pulitzerprijs voor krijgen. We zien een bloedend lichaam, gezicht op het plaveisel. Het is Jeff Miller, 20 jaar oud, student psychologie en in zijn vrije tijd drummer in een bandje. Naast hem knielt een jonge vrouw, ze schreeuwt het uit van woede en verdriet. In de getekende versie is het gezichtspunt nog net iets frontaler, alsof de lezer op een meter of 3 ooggetuige is.

Bloedbad zonder precedent, een Amerikaanse tragedie. Op 4 mei 1970 schoot de Nationale Garde vier studenten dood op de campus van de staatsuniversiteit van Kent in de staat Ohio – negen anderen raakten zwaargewond. De studenten, die protesteerden tegen de oorlog in Vietnam en ongewapend waren, werden onder vuur genomen door panikerende, slecht opgeleide reservisten, meest vrijwilligers. Hun verweer, achteraf: het gerucht ging dat zich een sluipschutter onder de studenten bevond. Na een orkaan van publieke verontwaardiging concludeerde in september 1970 de speciale onderzoekscommissie van de regering-Nixon dat het militaire ingrijpen ‘niet te rechtvaardigen’ was geweest. Geen van de schutters werd evenwel veroordeeld. Er werden 61 kogels afgevuurd door 28 gardisten. De verbijstering dat er daadwerkelijk met scherp op de eigen bevolking was geschoten – de studenten gingen uit van losse flodders – was er niet minder om. Als muziekfreak had Jeff Miller in augustus 1969 nog het festival Woodstock bezocht. Negen maanden later was het wel gedaan met die eeuwigdurende Summer of Love. Neil Young schreef er spontaan met Crosby, Stills en Nash de protestsong Ohio over. Het lied werd door sommige radiozenders in de ban gedaan, maar op ondergrondse stations werd het veel gedraaid. 

Nu, precies vijftig jaar later, verschijnt een graphic novel van John ‘Derf’ Backderf: Kent State – Vier doden in Ohio. Curieus genoeg hoogst actueel, met de oplaaiende protesten en het geweld in Amerikaanse steden waartegen andermaal de Nationale Garde wordt ingezet. Dat had ook de journalistieke striptekenaar Backderf bij aanvang van zijn Kent-project niet kunnen bevroeden. Hij was, zo begrijpen we uit de proloog, 10 toen in zijn slaapstadje Richfield, Ohio op 30 april 1970 de Garde binnenviel om een staking van de Teamsters, georganiseerde vrachtwagenchauffeurs, te breken. Ook dat ging er bepaald niet zachtzinnig aan toe. De jonge Backderf, die zich ‘op een domme-kleine-jongensmanier van het tumult in de buitenwereld en het bloedige moeras in Vietnam’ bewust is, is geschokt door de soldaten met hun bajonetten in zijn straten. Nog diezelfde avond houdt president Nixon de speech waarin hij aankondigt dat de Vietnamoorlog zal worden uitgebreid naar Cambodja. De lont in het kruitvat dat de campus van Kent State University heet.

Tekst gaat hieronder verder

Leven in strips

In zijn strips grijpt Derf Backderf (60) doorgaans terug op autobiografische elementen. De punkjaren in Punk Rock & Trailer Parks (2010), zijn korte carrière als vuilnisman in Trashed (2015), en zeer opmerkelijk: My Friend Dahmer (2012) – een empathisch relaas over zijn jeugdvriend Jeffrey Dahmer. Die ontpopte zich tot seriemoordenaar en werd als de Milwaukee Cannibal in de gevangenis in  Wisconsin uiteindelijk zelf vermoord. Backderf won voor zijn grafische werk meerdere grote journalistieke- en stripprijzen. Hij woont in Cleveland in de staat Ohio.

Vanaf dat punt treedt de tekenaar zelf niet meer op in zijn boek. Wel ben je benieuwd hoe hij de chaotische situatie op papier zal krijgen. De oplossing is even helder als functioneel: in de beschreven vier beslissende dagen – van 1 tot 4 mei – volgt hij de levens van de vier dodelijke slachtoffers, die dan nog nietsvermoedend over de pagina’s schuiven: de studenten Jeff Miller, Allison Krause (18), Sandy Scheuer (20) en Bill Schroeder (19). Omdat Schroeder legerpsycholoog wil worden volgt hij in het weekend ironisch genoeg zelf een training bij het ROTC, het korps voor reserve-officieren. We leren hun wereld kennen, we volgen hun politieke discussies, we zien hoe ze reageren op de law-and-order-retoriek uit Washington, en we voelen de angst van de jongens die middels een loterij nu zelf de kans lopen om naar Vietnam te worden gestuurd; er zijn meer manschappen nodig. En ook niet onbelangrijk: stemrecht geldt in 1970 nog pas vanaf 21 jaar. Jeff Miller verzucht onder zijn vrienden: ‘Oud genoeg om te sneuvelen in Vietnam, maar niet oud genoeg om te stemmen tegen de griezels die ons erheen sturen.’ Ondertussen maken we in het kamp van de Nationale Garde kennis met soldaat Frank Karlovic (22) die als inwoner van Kent beseft dat hij straks de confrontatie met zijn leeftijd- en plaatsgenoten zal moeten aangaan. Die heeft zo zijn eigen sores, met name zijn warrige commandanten.

In een tekenstijl van zwart-wit, punky realisme vertelt Backderf zijn buitengewoon goed gedocumenteerde verhaal – achterin zit een bijlage met talloze passages uit rapporten plus citaten uit eigen interviews. Zo pakt Kent State uit als een volwaardig staaltje onderzoeksjournalistiek, waarbij de auteur niet voorbijgaat aan hoe vreedzaam protest altijd weer wordt gekaapt door de radicalinski’s: in dit geval de splinter-terreurgroep Weather Underground – waarover je alles kunt lezen in het standaardwerk Days of Rage (2015) van journalist Bryan Burrough. In het licht van de komende verkiezingen wordt vaak gesteld hoezeer de Verenigde Staten gepolariseerd zijn, dat er onder Trump eigenlijk twee Amerika’s bestaan. Nou, dat was – schetst Derf Backderf, niet nieuw, wel zinnig – in 1970 dus ook al zo.

Kent State – Vier doden in Ohio

Derf Backderf 

Graphics novel

★★★★☆

Concerto Books. Vertaling Jan Donkers.

280 pagina’s; € 29,99 euro

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden