Video over vluchtelingen

Kunstenaar Erik van Lieshout toont in Rotterdam een videowerk over verschillende figuren in de vluchtelingenkwestie.

Erik van LieshoutBeeld Aad Hoogendoorn

'Overwin het kwade door het goede' staat er in grote, glimmende letters boven de koffiebar van de Pauluskerk in Rotterdam. In de ruimte zitten mannen te schaken, een sudoku in te vullen en gewoon wat op te warmen. Ze zijn dak- of thuisloos, of 'ongedocumenteerd': uitgeprocedeerde asielzoekers of migranten zonder verblijfsvergunning.

Voor de video-installatie van Erik van Lieshout, die een verdieping hoger in de kerk draait, hebben ze op de openingsavond geen belangstelling. Te veel mensen, denkt medewerkster Jacqueline Kolpa. 'Te veel prikkels, onze bezoekers zijn daar vaak gevoelig voor'.

Zelfs zonder publiek biedt het werk DOG veel prikkels: op twee schermen tettert, in de galmende hoge ruimte van de kerk met zijn karakteristieke driehoekige ramen, een videowerk in je oren en ogen. In rap tempo komen totaal verschillende figuren voorbij die allemaal met vluchtelingen en asielzoekers van doen hebben. Vrijwilligers, een actiegroep, illegalen zelf, een man die een vluchteling heeft opgenomen - en Erik van Lieshout (Deurne, 1968), zoals altijd present in zijn eigen werk.

De kunstenaar loopt zelf een uur voor de opening binnen. Het meeste filmmateriaal uit DOG stamt uit 2013 en 2014, vertelt hij. Toen was hij op verzoek van stichting ROS (Rotterdams Ongedocumenteerden Steunpunt) bezig met een monument voor de gevluchte Russische 'raketgeleerde' Aleksandr Dolmatov, die op 17 januari 2013 in een detentiecentrum zelfmoord pleegde (zie kader).

In de video is te zien hoe Van Lieshout plannen maakt om de historische 'dog'-performances van de Russische kunstenaar Oleg Kulik bij het detentiecentrum opnieuw uit te voeren, naakt en aangelijnd als een hond.

'Dat is toen mislukt', zegt van Lieshout nu. 'Maar daardoor kwam ik wel in contact met allerlei interessante mensen.' Zoals twee bevriende vrijwilligers die allebei Theo heten, in de video te zien. De één mijmert hardop over een escortbureau voor illegale dames; de ander biedt, als kind van een onderduiker, zijn huis aan vluchtelingen aan. Zijn Afrikaanse gast zit naast hem. 'Je vlucht. En dan word je in de gevangenis gezet. Dat is niet normaal', vat die het samen.

Van Lieshout toont het allemaal onversneden, zonder commentaar. Ook hoe hij marchandeert met de jonge, verwarde illegaal Ardin Bruha, over hoeveel geld hij hem moet betalen voor zijn verhaal. In een oer-Hollands café komt dat verhaal vervolgens. Tien jaar in Nederland, tien jaar illegaal. Bijna rappend spuugt Bruha in de camera: 'Nie-mand. Nie-mand. Nie-mand stuurt mij terug naar Sierra Leone.' Maar ook: 'Als jullie naar Afrika komen, eet ik je op.' En met een gun weet hij ook wel raad.

Vorig jaar besloot Van Lieshout het materiaal toch te monteren. 'Nu is er zo veel aan de hand', zegt hij. 'Zo'n figuur als Bruha is natuurlijk een feest voor Geert Wilders. Precies waar je bang voor moet zijn volgens hem.' Hij hoorde dat Bruha onlangs is opgenomen.

Zelfmoord Aleksandr Dolmatov 

De gevluchte Russische ingenieur en activist Aleksandr Dolmatov (1976-2013) pleegde drie jaar geleden zelfmoord in zijn cel in het detentiecentrum Rotterdam. Uit onderzoek van de Inspectie Veiligheid en Justitie kwam naar voren dat 'er op verschillende momenten door verschillende organisaties in de vreemdelingenketen onzorgvuldig is gehandeld'. Dolmatov zou, doordat abusievelijk het vakje 'verwijderbaar' in zijn dossier was aangevinkt (net als in 300 andere gevallen) worden teruggestuurd. Het betreffende detentiecentrum is inmiddels gesloten.

In Rotterdam wilde hij het werk niet in een museale ruimte tonen; via TENT Rotterdam kwam hij terecht bij de Pauluskerk. Kunstenaar Marcha van der Hurk, die daar als vrijwilliger werkt, spande zich ervoor in. 'Ik schrok wel toen ik het voor het eerst zag', zegt ze. 'Het is zo heftig. Maar, als je het een paar keer hebt gezien, ook zo uit het leven gegrepen. Dus ja, het past hier wel.'

Inmiddels is de zaal volgestroomd met kunstpubliek en gasten van het International Filmfestival Rotterdam, dat ook van start gaat. Sjany Middelkoop, adjunct-directeur van de Pauluskerk, zegt in haar openingstoespraak dat ze hoopt dat door dit kunstwerk meer mensen eens binnenlopen. Ze zegt: 'De gevolgen van het asielbeleid ervaren we in de Pauluskerk aan den lijve. Elke dag.'

Erik van Lieshout - DOG
Pauluskerk Rotterdam, t/m 7/2. Openingstijden: tentrotterdam.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden