Victus

Fenomenale oorlogsroman over Catalaanse strijd voor onafhankelijkheid

In 1700 overleed de Spaanse koning Karel II. Hij had verzuimd in nakomelingen te voorzien. Wie moest er nu koning van Spanje worden? Vanuit Frankrijk werd een Bourbon geïmporteerd, Filips van Anjou. Maar dat was niet naar de zin van Engeland, Portugal en de Nederlanden, beducht als ze waren voor een te groot Frans-Spaans machtsblok. Zij schoven een Habsburger naar voren, koning Karel III, die zich in Barcelona vestigde. Spanje had twee koningen in huis en Europa was verdeeld in twee kampen.

Maar na een paar jaar vertrok Karel naar Wenen om daar tot keizer van het Duitse Rijk te worden gekroond. Om strategische redenen steunde Engeland Catalonië niet langer. Vanaf dat moment stonden de Catalanen alleen tegenover de Frans-Spaanse overmacht, die steeds verder oprukte en in 1713 Barcelona bereikte.

Tegen de verwachtingen in wist de stad maar liefst veertien maanden stand te houden. Tot ze op 11 september 1714 toch werd ingenomen. De Catalanen werden zwaar gestraft: ze raakten hun zelfbestuur kwijt. Dat zijn ze nog altijd niet vergeten.

Elk jaar gaan de Catalanen op 11 september massaal de straat op om uiting te geven aan hun verlangen naar meer autonomie. Ook is in het hartje van de hippe Barcelonese wijk El Born sinds kort een immense herdenkingsruimte ingericht voor de heroïsche nederlaag van 1714.

In de souvenirshop daar ligt in grote stapels Victus uitgestald, de monumentale roman die Albert Sánchez Piñol over deze sleutelperiode schreef en waarvan in Spanje al meer dan tweehonderdduizend exemplaren zijn verkocht. Die moeten voor het overgrote merendeel in Catalonië over de toonbank zijn gegaan, want in de grote boekhandels van Málaga is het boek bijvoorbeeld niet te vinden, zoals ik deze zomer ondervond.

Dat is jammer, want Victus is geen politieke propaganda, maar een fenomenale oorlogsroman, waarin niet alleen militaire, maar ook morele kwesties epische proporties krijgen.

Victus wordt bij elkaar gekletst door Martí Zuviría, een Catalaanse leerling van de grote Franse vestingbouwer Vauban. Op zijn briljante vertelkunst valt niets af te dingen, maar in moreel opzicht maakt hij minder goede sier.

Om de haverklap werpt hij de vrouw aan wie hij zijn verhaal dicteert krenkende opmerkingen toe, terwijl hij met zijn opportunisme nog het meest doet denken aan een schelm. Bij zijn overstap van het Frans-Spaanse kamp naar dat van de Catalanen spelen, om maar wat te noemen, politieke motieven nauwelijks een rol.

Door de keuze voor deze verteller en door hem te voorzien van een scherp observatievermogen maakt Sánchez Piñol het de catalanistas die deze roman voor hun politieke karretje zouden willen spannen niet makkelijk. Zo geeft Zuviría niet alleen de Castilianen flink op hun broek (ze zijn werkschuw en hebben een ridicuul eergevoel), maar ook de Catalanen, die niet bepaald uitblinken in politieke daadkracht en tijdens het beleg van Barcelona oliedomme strategische beslissingen nemen.

Zuviría maakt zich weinig illusies over leven, liefde en oorlog. Dat kan niet verhinderen dat hij tijdens het dramatisch lange beleg van Barcelona grote bewondering voor het volk krijgt. Zij bewegen de politieke machthebbers ertoe de stad niet over te geven, maar tegen elke prijs verzet te blijven bieden.

Groot is ook zijn ontzag voor Antonio de Villarroel, de generaal die tot de laatste snik blijft vechten tegen de Frans-Spaanse troepen. Niet voor zichzelf, maar voor hem richt Zuviría een standbeeld op in zijn verhaal. Dat de bewonderde generaal geen Catalaan is onderstreept nog eens dat Sánchez Piñol, die een jaar of tien jaar geleden grote indruk maakte met Nachtlicht, wars is van het zwart-witdenken waaraan nogal wat catalanistas zich bezondigen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden