InterviewJ Balvin

Via Zoom spraken we met reggaetonster J Balvin thuis in Medellín over diens toch verschenen album

J Balvin.Beeld Universal International Music

Dankzij de quarantaine in Colombia kon muziekjournalist Robert van Gijssel eindelijk eens bellen met reggaetonster J Balvin te Medellín over diens toch verschenen album. ‘Ik zit hier ook maar wat thuis.’

Je weet bij een videoconferentie nooit wat je te zien krijgt op je laptop, hoe een te interviewen popster zich manifesteert op je scherm. Wat mág je zien, welke puzzelstukjes kun je aan elkaar leggen en hoe compleet is uiteindelijk het plaatje? De Colombiaanse reggaetonster J Balvin blijkt te videovergaderen uit de losse pols en dat is een eerste meevaller.

Beeld rv

Als ik via het onlinevergaderprogramma Zoom inbel op de afgesproken tijd verschijnt de zanger en liedschrijver in beeld op een verticaal schermpje, en zijn hoofd danst op en neer. Hij heeft zijn telefoon dus in zijn hand en al kijkt dat in eerste instantie wat onrustig: het heeft ook zo zijn voordelen. De camera zwiept van links naar rechts, veel meer dan hij zou doen als J Balvin ook zijn laptop had opengeklapt. En zo zie ik in mijn huiskamer te Utrecht dus een flink deel van die huiskamer in de miljoenenstad Medellín te Colombia, waar J Balvin woont. Of wacht, het is waarschijnlijk een serre, met enorme schuiframen. Eigenlijk een halfopen tuinhuis. Als hij spreekt, dan dwaalt het beeld soms nogal af. En hop: daar duikt links een tweede tuinhuis op. De achtergrond is groen. Weldadig, haast jungle-achtig groen: J Balvin houdt van planten.

Beeld Universal International Music

Beetje lekker weer daar? ‘Heel lekker weer. Het is hier eeuwig lente’, zegt Balvin. Een van de redenen om altijd in Colombia te blijven wonen: anders dan veel reggaetonartiesten die mondiaal zijn doorgebroken wil deze reggaetonster trouw blijven aan de plek waar hij is opgegroeid: een van de geboorteplaatsen van de kunst die van hem een van de grootste popartiesten van het moment heeft gemaakt.

Maar voor we het daarover gaan hebben: J Balvin wil eerst iets van dat hoofd op zijn telefoonscherm weten. ‘Waar bel je vandaan, en hoe is bij jullie de situatie?’ En daarmee bedoelt hij uiteraard de toestand rond de coronacrisis. Het is de tweede meevaller: J Balvin mag een koning zijn in het rijk van de reggaeton, hij wil toch ook weten hoe het coronavirus huishoudt in dat verre Nederland. 

Ik vertel hem dat we in Nederland doen aan een ‘intelligente lockdown’, waarbij we eigenlijk gewoon naar buiten gaan wanneer we maar willen. Heel anders dan in Colombia, zegt Balvin. ‘We zitten al weken in een strenge thuisisolatie. Niemand mag naar buiten en dat blijft nog wel even zo. Dat is echt een ramp voor Colombia. We zijn het niet gewend om binnen te zitten: Colombianen móéten naar buiten, we leven in een buitencultuur. Maar bovendien: in de arme wijken hebben veel Colombianen niet eens een binnen. Het is voor veel mensen onmogelijk om aan zelfquarantaine te doen. Ook omdat ze iedere dag geld moeten verdienen, als dagloner. Waar moet hun eten vandaan komen? Ze moeten de straat op, puur om te overleven.’

Beeld Getty Images

Terug naar Nederland. ‘Zijn er veel besmettingen? Veel doden?’ Ik geef de laatste getallen door en Balvin schrikt. Veel meer dan in Colombia. ‘Zó veel? Wat erg. Het spijt me, man.’ Zijn gezicht staat nu op diep bezorgd en al kijken we naar elkaar via het scherm en kunnen we elkaar alleen vluchtig leren kennen in pixels en bij een ietwat krakerig digitaal stemgeluid: zijn zorgen lijken oprecht. ‘We moeten er doorheen, in Colombia en in Nederland’, zegt hij. ‘Maar hé, ik denk graag positief, ik geef dit verdomde virus nog drie maanden.’

J Balvin werd als José Álvaro Osorio Balvín geboren op 7 mei 1985 in de stad Medellín, in Colombia. Zijn ouders woonden in een gegoede wijk van de stad, en toen hij 17 jaar was vertrok Balvin naar New York om te studeren, en om het Engels onder de knie te krijgen.

Hij ging terug naar Medellín, en raakte daar betoverd door de opkomende muziek van de straat: de reggaeton. Door economische tegenslagen verhuisde het gezin naar een armere buurt van de stad, en volgens de zanger heeft hij zo twee kanten van het sociale leven van Colombia leren kennen. Hij begon met het schrijven van teksten op reggaeton, en trad op in urban clubs in Medellín. Toen hij 19 was, besloot hij serieus muziek te gaan maken, en in 2014 kwam van hem een single uit genaamd 9 AM, waarmee hij al enig succes had. In 2017 scoorde hij een monsterhit met het nummer Mi Gente, dat nu meer dan tweeënhalf miljard keer is bekeken op YouTube.

J Balvin werd een grootheid in Latijns-Amerika, en daarna ver daarbuiten. Vorig jaar speelde hij op grote internationale festival als Coachella en Pinkpop. Zijn laatste plaat Colores is verschenen bij platenmaatschappij Universal.

Het zijn donkere tijden voor de muziek. Geen concerten, geen festivals, allemaal door die pandemie. Maar toch biedt het virus soms ook mogelijkheden. Zo mogen we dus zomaar, op een doordeweekse avond in april, via Zoom op bezoek bij J Balvin te Medellín. Ik probeer dat al jaren en had via zijn platenmaatschappij een langlopend, wat mij betreft zeer dringend interviewverzoek lopen. Ik vind J Balvin namelijk een interessante artiest. Ik ben hem bovendien dankbaar. Dankzij zijn vernieuwende, artistiek verantwoorde en rijk geschakeerde reggaeton ben ik meer en meer van het genre gaan houden.

Beeld Getty Images

Reggaeton is niet bepaald een makkelijke muziekstijl die iedereen zomaar leuk vindt, en zeker niet iemand die vooral zweert bij harde gitaarmuziek. De straatmuziek uit Puerto Rico en Colombia kan bij oppervlakkige beluistering soms nogal plat overkomen; steeds diezelfde beat met dat hupsje – boem, tíeboemtíe, boem, tíeboemtíe. Geile teksten in het Spaans, over zon en seks. Muziek om op te twerken in de club of aan de rand van een zwembad, en laat dat nu geen persoonlijke hobby van me zijn.

Maar zo’n houding ten opzichte van een oorspronkelijke en veelzijdige muziekcultuur is natuurlijk bijzonder onnozel, en daar kwam ik achter dankzij Balvin. Ik ontdekte in zijn muziek dat de gerapte of gezongen teksten wel sexy, maar niet per se bruut en machistisch hoefden te zijn. Dat het samenspel van ritmes en zang soms verbluffend ingenieus is, en zelfs een vrij duister undergroundgevoel kan verspreiden. En dat het Colombiaanse Spaans in de reggaeton creatief en grappig is. J Balvin kan van een enkel werkwoord of zelfstandig naamwoord een compleet nieuwe uitdrukking maken, en voor bijvoorbeeld het woord ‘bil’ gebruikt hij de meest poëtische (en hilarische) omschrijvingen. Die toch voelen alsof ze zo van de straat in Medellin zijn geplukt – en dat is waarschijnlijk ook zo.

Beeld Daniele Venturelli/Getty Images

Vorige maand verscheen J Balvins plaat Colores: een voorlopig hoogtepunt in zijn oeuvre, waaraan de 34-jarige Colombiaan pas een jaar of vijf serieus werkt. En ineens kwam er een telefoontje van de platenmaatschappij. Of ik J Balvin dan eindelijk maar eens wilde spreken. Niet in levenden lijve maar volgens de regels van ‘het nieuwe normaal’, en dus via een videogesprek. Natuurlijk wil ik eerst van Balvin weten waarom ik nu wel een persoonlijk praatje in zijn huiskamer mag maken. Nou, het is eigenlijk vrij eenvoudig, zegt Balvin. ‘Ik zit hier ook maar wat thuis, heb net die plaat de wereld ingestuurd en nu wil ik op mijn beurt die wereld een beetje bij mij naar binnen halen.’

Beeld Getty Images for Guess

De plaat Colores is een feestelijk reggaetonalbum dat vooral levensvreugde uitstraalt. De datum van verschijning, eind maart, was ver van te voren bepaald. En toen kwam corona en werd alles anders. ‘Ik twijfelde’, zegt Balvin. ‘Moest ik net doen of er niets aan de hand was en doodleuk mijn muziek uitbrengen? Ik vroeg het aan mijn volgers op Instagram. En kreeg van hen de indruk dat er veel behoefte was aan muziek die de gedachten wat zou kunnen verzetten.’ Colores verscheen, en kreeg wereldwijd zeer lovende besprekingen. De aanstekelijke single Amarillo, met van die onnavolgbare teksten van Balvin die hardnekkig tussen de oren blijven plakken, werd een hit op de streamingstations. Op sociale media werden de nieuwe nummers van Balvin door hele gezinnen in thuisisolatie gebruikt bij een soort zelfbedachte twerk-workouts. ‘Kennelijk bracht mijn muziek een wereld van mensen samen die plotseling allemaal in dezelfde situatie verkeren. Dat stemde mij dankbaar. En omdat ik hier in Medellín verder toch weinig te doen heb, besloot ik mijn telefoon open te gooien en iedereen die over mijn muziek wil praten te woord te staan.’ Oftewel: J Balvin geeft zijn plaat nog een extra promotie-offensief mee. Het valt hem moeilijk kwalijk te nemen. Na mij staan nog een heleboel videovergaderaars in de wacht, waarschuwt hij maar vast.

Snel dan, over dat nummer Amarillo. Op de plaat Colores horen we vele facetten van de reggaeton, die vanaf de vroege jaren negentig in Latijns-Amerika is ontstaan als een soort mix van traditionele dansmuziek en strakke, met beperkte middelen gemaakte elektronische beats en bassen. Amarillo klinkt als een rauwe undergroundtrack met een jankend en irritant synthesizertje, en dus als een eerbetoon aan de recalcitrante ontstaansgeschiedenis van de reggaeton. ‘Dat klopt’, zegt Balvin. ‘Ik wilde in dat nummer de grote pionier van de reggaeton eren, Daddy Yankee uit Puerto Rico. Door zijn muziek raakte ik als jongen betoverd door het genre. Ik hield als kind eerst van grunge en van metal, maar ik vergroeide steeds meer met die reggaeton. Omdat ik me realiseerde dat dit ónze muziek was, muziek die vertelde over ons leven. Het ritme en de teksten: die konden alleen afkomstig zijn van onze straten, dacht ik, van Puerto Rico tot Colombia. Iets om trots op te zijn.’

Balvin had ook een visioen. ‘Ik wist dat deze muziek, hoe klein het genre toen ook was, ooit de wereld zou veroveren. Ik twijfelde daar geen moment aan. Waarom? Omdat het ritme zo universeel menselijk is, iets waar iedereen zich iets bij voor kan stellen, zelfs al zijn de teksten onbegrijpelijk.’ Dankzij zijn rotsvaste vertrouwen in zijn reggaeton is J Balvin ook nooit overgestapt op het Engels, een taal die hij wel vloeiend spreekt. Dat had hij natuurlijk kunnen doen, uit strategische overwegingen voor een internationale popcarrière. ‘Maar ik vond dat de wereld de oversteek naar onze cultuur moest maken, in plaats van andersom. En ik heb gelijk gekregen; het is nu gewoon gebeurd. Kijk naar de status van de reggaeton op het moment, het is de dominante muziekstroming in de wereld. De latinmuziek heerst, ook bij de show tijdens de Super Bowl in Amerika, met Shakira en J.Lo. Je kunt je niet voorstellen hoe belangrijk dit is voor het zelfvertrouwen van jongeren in Latijns-Amerika. Ik weet zeker dat die reggaeton van ons levens heeft gered. De muziek is voor jongeren die opgroeien in armoede een mogelijkheid zich te ontworstelen, net zoals bijvoorbeeld voetbal dat is.’

Balvin steekt zijn volgetatoeëerde rechterarm arm in de lucht: we zien de tekst Mi Gente op zijn onderarm, een verwijzing naar de megahit die hem heeft gemaakt, en natuurlijk ‘zijn mensen’, zijn achtergrond, zijn roots. Daarboven zien we in een flits, heel klein, het hoofd van het computerspelkarakter Super Mario. Super Mario? ‘Ja, ik speel graag op de Nintendo. Zeker nu, om heel veel tijd te doden. En verder? Ik lees boeken. En maak mijn motoren schoon.’ Balvin heeft het in deze tijd van thuisisolatie makkelijker dan veel minder fortuinlijke Colombianen - hij zegt het zelf maar even. ‘Ik ben gezegend, ik heb een groot huis. Ik ben me daar zeer van bewust. Maar ik probeer de wereld ook iets te geven, iets dat ons zeker in deze tijd net een beetje uit de put kan trekken.’

We moeten gaan, een nieuwe videovergaderaar belt aan. Laatste vraag: naar welk nieuw nummer van Balvin zou iedereen in quarantaine, waar ook ter wereld, dan onmiddellijk naar moeten luisteren om het humeur op te krikken? ‘Azul’, zegt hij. ‘Omdat je daarbij het gevoel krijgt alsof je dit jaar wél op vakantie kan. En even in een zee mag drijven.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden