Veteranen van heavy metal voor het laatst op het podium

Met een aller-, állerlaatste concert in Birmingham nam Black Sabbath dit weekend afscheid van de fans. En daarmee is een van de invloedrijkste bands uit de popgeschiedenis voorgoed van de concertpodia verdwenen - hoewel zanger Ozzy Osbourne natuurlijk nooit een man van de harde afspraken is geweest, dus wie weet.

Zanger Ozzy Osbourne in 2016 Beeld epa
Zanger Ozzy Osbourne in 2016Beeld epa

Black Sabbath tuigde vanaf begin jaren zeventig eigenhandig het onvergankelijke muziekgenre van de heavy metal op, en de band geldt dus als oervader van de immer voortdenderende harde muziek. Muziekjournalist én liefhebber Robert van Gijssel zwaait Black Sabbath uit in vier warme herinneringen.

Bekijk hier het allerlaatste nummer van het allerlaatste optreden van Black Sabbath:

(Tekst gaat verder onder de video)

Wat is dit, dat hier voor mij staat?

De mooiste herinnering aan een van de bands die je leven veranderde, is toch altijd dat magische moment van dat eerste plaatje. Liggend op de grond voor het 'discomeubel' van pa en ma.

Op een mooie vrijdagavond werd in het ouderlijk huis een stapel platen naar binnen gedragen, zoals dat vrijwel iedere vrijdagavond gebeurde. Moeder werkte voor een postorderbedrijf voor boeken en platen en iedere week mochten afgekeurde, want bijvoorbeeld licht gebutste dozen platen tegen een geringe vergoeding met de werknemers mee naar huis. Gouden tijden.

'Vreemde hoes', dacht ik, met de eerste plaat van Black Sabbath tussen de vingers. 'Die vrouw, dat lijkt wel een heks.' De naald op de plaat. Heel lang niets. Een van ver aanrollend onweer, galmende kerkklokken en een onheilspellend sissende regenbui. 'Vreemde muziek ook.'

Mocht u het allemaal een beetje gemist hebben; van Black Sabbath verscheen eind vorig jaar de luxe uitgegeven platen- of cd-box Black Sabbath – The Ultimate Collection, met 31 nummers van Paranoid tot It’s Alright. De vinylversie is aanbevelenswaardig, want kan worden uitgevouwen tot een reusachtig kruis. Heel toepasselijk, want Black Sabbath is niet meer.

En dan die riff van Tony Iommi: de meest verontrustende, in kwaadaardigheid nooit overtroffen opeenvolging van drie sinister trillende gitaarnoten. Pure slechtheid. Gevolgd door de panikerende stem van Ozzy Osbourne, die kennelijk wordt aangestaard door die enge vrouw van de hoes: 'What is this, that stands before me?'

Nooit zo splijtend door de bliksem getroffen als bij dat eerste titelnummer van de eerste plaat van Black Sabbath, ook al hoorde ik het als 8-jarig jochie bijna tien jaar na verschijning. Van Halen en Kiss kende ik al: grappige muziek wel, die hardrock. Maar deze plaat van de grondleggers van dat nieuwe genre was van een andere, bijna spirituele orde. En goed voor een levenslange afhankelijkheid.

Gitarist Tony Iommi Beeld epa
Gitarist Tony IommiBeeld epa

'Led Zeppelin? De blues? Euh...'

Vrienden, werden Ozzy Osbourne en gitarist Tony Iommi uit Birmingham, toen ze samen aan Black Sabbath begonnen. Maar het ging vaak mis tussen die twee. In de eerste, succesvolle jaren van Black Sabbath gooide Ozzy er soms wat met de pet naar. Hij zoop teveel, zat ongeremd aan de drugs. En dus werd hij onbetrouwbaar. Iommi wilde dóór.

Black Sabbath gooide Ozzy eruit, eind jaren zeventig. Hergroepeerde zich eind jaren negentig, en viel toen wéér uit elkaar. Voorgoed, dacht iedereen: Ozzy was inmiddels met een populaire reality-show begonnen en leek met de dag verder van het oprecht slechte pad te dwalen.

En toen gingen rond 2010 toch weer geruchten, over een nieuwe tour en een nieuwe plaat in de oude bezetting. Die kwam er, helaas met een andere drummer want Bill Ward had écht geen zin meer.

Maar intussen was Tony Iommi ernstig ziek geworden. Bij een persconferentie in New York in 2013, bij de presentatie van die plaat genaamd 13, werd Iommi via een straalverbinding binnengehaald, en kon de arme gitarist toch nog in gesprek met zijn oude bandmaten Ozzy en Geezer Butler.

(Tekst gaat verder onder de video)

Een hilarische bijeenkomst, al was het alleen al vanwege het volgende, licht ongemakkelijke maar toch ook ontwapenende gesprek tussen Iommi en Osbourne.

Een vraagsteller uit het publiek: 'Wie waren jullie belangrijkste invloeden toen jullie begonnen met Black Sabbath, eind jaren zestig?'

Ozzy Osbourne: 'Euh... Led Zeppelin? O nee, die kwamen na ons natuurlijk. Of niet? Ik weet het geloof ik niet meer.'

Tony Iommi: 'De blues, Ozzy. Wij waren beïnvloed door de blues.'

Ozzy Osbourne: 'O ja, de blues. We waren beïnvloed door de blues.'

En wij het allemaal maar ontzettend belangrijk vinden.

Ozzy moet plassen

Ozzy Osbourne interviewen in New York: een headbangersdroom. Ja, ik ben fan, maar heb besloten me zeer professioneel, afstandelijk en kritisch op te stellen als ik de schandalig luxe hotelsuite binnenwandel met mijn kladblok en mijn alvast opnemende dictafoon. In mijn maag zit een knoop, van de zenuwen natuurlijk. Ik ga Ozzy spreken - kan iemand mij misschien opvangen als ik straks flauwval?

Ik loop de gang van de suite binnen en hoor een klaterende waterval. Kijk naar rechts en zie Ozzy op de rug, wijdbeens boven een vergulde pleepot. 'Sorry man, ik moet pissen. Vind je niet erg toch? Ga vast zitten.' Dat doe ik, nog steeds met knikkende knietjes. Dan loopt de 'Prins der Duisternis', rinkelend van de edelmetalen ornamenten om nek en armen, de kamer binnen. Met een natte rechterhand, die ik mag schudden. 'Fuck, ik moest écht pissen.' Ja, dat hadden we gehoord.

Van Ozzy Osbourne wordt beweerd dat hij al jaren chronisch incontinent is. Daarom giet hij bij concerten vanaf het eerste nummer flessen water over zijn hoofd, zogenaamd omdat hij het warm heeft maar misschien toch ook wel om eventuele lekkages te camoufleren. Hoe het ook zij: op mijn opnameapparaat staat de klotsende piskraan van The Blizzard of Oz. En die wordt nooit gewist.

Paranoid, Ziggo Dome

Black Sabbath live, mét Ozzy Osbourne? Ik wilde wel, maar het viel niet mee. Te jong in de jaren zeventig, en toen de tijd rijp was lag Ozzy uit de band. Ik moest het doen met een tussenvorm van Black Sabbath genaamd Heaven & Hell, met zanger Ronny James Dio, op bijvoorbeeld het Friese festival Waldrock. Toen Ozzy met zijn Ozzfest eindelijk eens naar Nederland kwam, begin jaren nul, trad Osbourne helaas ook op zonder zijn oude band.

In 2013 was het dan zo ver: Black Sabbath in vol en vertrouwd ornaat, met Ozzy, Iommi én Butler (en helaas nog steeds zonder Bill Ward) in de Ziggo Dome in Amsterdam.

Investeren in een goede plek: helemaal rechts vooraan, dus pal voor gitarist Iommi. Omver worden geblazen door de brute kracht van War Pigs en Children Of The Grave.

En dan de toegift-der-toegiften: Paranoid, waarmee Black Sabbath afgelopen zaterdag ook de laatste show in Birmingham afsloot. Een riff die bijna vijftig jaar na dato nog altijd de longen uit je lijf drukt, de haren van je armen schroeit, en die je nog maar eens doet beseffen wat Black Sabbath met dat nummer, het oernummer van de heavy metal, eigenlijk heeft aangericht.

Met tranen in de ogen naar station Bijlmer Arena gewankeld.

Het was mooi, Black Sabbath!

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden