Verzamelboxen om muziekliefhebber te verleiden

Platenzaken liggen vol cd-verzamelboxen met werk dat, zeker via internet, eenvoudig te beluisteren is. Wie de liefhebber wil verleiden, moet met iets exclusiefs komen.

Gijsbert Kamer
Verzamelaars tijdens Record Store Day 2014 Beeld anp
Verzamelaars tijdens Record Store Day 2014Beeld anp

Ze lagen voor de feestdagen weer aantrekkelijk opgestapeld en uitgestald in de platenzaken. Cd-boxen met werk van artiesten dat veelal al lang te krijgen was maar dat nu, met een nieuwe verpakking en voorzien van het nodige 'niet eerder uitgebracht' of 'zeldzaam' materiaal, opnieuw aan de man wordt gebracht.

Grote dozen op elpee-formaat, kleine doosjes, boekwerkjes met cd's in de kaft of wat groot uitgevallen sigarendozen: de juiste vorm is nog altijd niet gevonden.

Zo lang de compact disc bestaat (een jaar of dertig) is de platenindustrie druk doende met het uitmelken van haar eigen back-catalogus, zoals dat in vaktermen heet. Logisch, want zeker in het begin van het cd-tijdperk bestond een grote behoefte bij de wat oudere muziekliefhebbers om hun platencollectie te vervangen. En wat was er voor liefhebbers van de Rolling Stones handiger en mooier dan een box met drie cd's waarop alle singles van de band uit de jaren zestig waren verzameld?

Inmiddels zou je toch denken dat alles wel opnieuw is uitgebracht en dat er geen artiest van naam meer is wiens werk niet in verzameldoos (opnieuw) is gepresenteerd.

Nee, het kan altijd nog fraaier. Dat leek ook deze feestdagen - de periode waarin de meeste cadeauvriendelijke heruitgaven verschijnen - de gedachte van de industrie. Die lijkt de laatste jaren zelfs een beetje haast te maken, bang dat de cd-markt binnenkort zo hard instort dat de zilveren schijfjes helemaal niet meer worden verkocht, al zijn ze nog zo mooi verpakt.

Zo duurt wachten tot een 50-jarig jubileum de beheerders van de catalogus van The Velvet Underground te lang. Alsof 45 een getal is waarbij iets te vieren valt, zijn ze twee jaar geleden begonnen met hun reeks 'Super Deluxe Editions' ter ere van het 45-jarig jubileum van de beroemde bananen-lp (The Velvet Underground & Nico) uit 1967. Universal bleek wel consequent, want keurig een jaar later lag er een al even fraai als fotoboek uitgegeven, meerdelige cd-box ter ere van het 45-jarig jubileum van de tweede plaat van Lou Reeds legendarische rockband in de winkel, White Light/White Heat. En ja hoor, afgelopen najaar kreeg het derde, titelloze, album van The Velvet Underground uit 1969 een gelijksoortige behandeling.

Het werk van The Velvet Underground heeft al meerdere boxbehandelingen ondergaan, maar beter en completer dan het nu lopende project zal het niet worden. Dankzij zulke mooie, met schitterend op groot formaat gedrukt fotomateriaal verluchtigde uitgaven, kan de cd nog wel even voortbestaan, denk je dan.

Historisch belangrijke platen als die eerste drie van de Velvet hoef je niet bij elkaar in een boxje te proppen. Je kunt ze ook een aparte behandeling geven door de platen te omringen met cd's waarop alle demo's en live-opnamen uit het betreffende jaar verzameld staan.

null Beeld Albumhoes The Velvet Underground & Nico
Beeld Albumhoes The Velvet Underground & Nico

Extra's

Het Velvet Underground-model lijkt een beetje een trend te worden. Klassieke albums apart met veel extra's uitbrengen. Al dan niet voorzien van mooi verzorgde, op dik vinyl geperste elpees. Er is een 'gewone' album-heruitgave, een luxe editie (cd plus cd met veel bonusmateriaal) en een 'Super Deluxe' editie (nog meer bonusmateriaal, een vinyl-elpee, en fotoboek). Wie is opgegroeid met Supertramps Crime of the Century (1975) en de eerste vijf albums van Led Zeppelin heeft grijsgedraaid, kan naar gelang de ruimte in de platenkast en portemonnee een keuze maken.

De boxbehandeling van afzonderlijke albums is een betrekkelijk nieuw fenomeen. Het maar bij elkaar stoppen van zo veel mogelijk muziek is in deze tijd van streamingdiensten als Spotify ook niet meer nodig. Van de meeste grote artiesten is alle muziek gemakkelijk te vinden en te beluisteren en bezit ervan is steeds minder belangrijk. Een klassiek album in je kast, aangevuld met gepast materiaal en een mooi verhelderend boekwerk, daar heb je wat aan.

Maar een box met vijftig nummers van Joni Mitchell, zoals die eind vorig jaar verscheen? De meerwaarde is natuurlijk dat Mitchell zelf de selectie heeft gemaakt. Anders dan de rest van haar werk staat de box, Love Has Many Faces, niet op Spotify. Wie de tracklist kent, kan zelf op Spotify zijn eigen playlist maken en constateren dat Mitchell wel heel erg veel van haar latere werk houdt. Ze lijkt een plaat als Night Ride Home (1991) hoger aan te slaan dan haar meesterwerk Blue (1971).

Liefhebbers van Joni Mitchell kunnen zonder veel moeite toegang krijgen tot haar complete oeuvre. Wil je ze 50 euro voor een cd-box laten neertellen, dan volstaat een nieuwe rangschikking van een deel van haar werk over vier schijfjes niet.

Twintig jaar geleden was het een mooi idee geweest een artiest zijn eigen box te laten samenstellen. Anno 2015 moet je consumenten verleiden met andere middelen. Ze moeten het idee krijgen iets in handen te hebben dat uniek of op zijn minst exclusief is. De albumgerichte boxbehandeling voldoet daaraan, zo blijkt.

Wat te denken van zo'n aanpak met de Beatles-catalogus? Hun albums zijn opnieuw gemasterd en zowel mono als stereo op cd en vinyl beschikbaar gesteld. Het wachten is nog op een heruitgave van die merkwaardige Anthology-dubbel-cd's, die zo'n twintig jaar geleden verschenen. Destijds werden ze gepresenteerd als definitieve compilaties met niet eerder uitgebracht studiomateriaal, maar het betrof eigenlijk niet veel meer dan drie doosjes met schillen.

Haal er het beste uit en combineer bijvoorbeeld alle opnamen uit begin 1967 met het album Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band uit dat jaar. Zo kun je alle Beatlesplaten nog een keer, maar dan met veel extra fraais opnieuw aan de man brengen. 2014 was qua heruitgaven een rustig Beatlesjaar. De koek leek op. Maar het succes van bijvoorbeeld de Led Zeppelin-reeks zal de beheerders van de Beatlescatalogus ongetwijfeld inspireren tot een nieuw heruitgaveprogramma.

Onderstaande boxen zijn wél de moeite waard

Wilco - What's Your 20

Verwarrend, je denkt even dat de twee cd's tellende What's Your 20? een selectie uit de vier cd's tellende box Alpha Mike Foxtrot is, maar het betreft hier een uitgelezen doorsnee uit het plaatwerk dat Wilco, de band van Jeff Tweedy, de afgelopen twintig jaar heeft uitgebracht. Wel is het een uitstekende introductie tot de band uit Chicago.

Er is daar de afgelopen jaren zo veel op de plank blijven liggen aan demo's en live-opnamen dat er een maar liefst vier volle cd's tellende box uit samen te stellen viel. Hierop bewijst Tweedy dat hij tot de meest veelzijdige en begenadigde liedjesschrijvers van de laatste kwarteeuw behoort. Van verstilde country tot Krautrock en van lieflijk (de met Andrew Bird gespeelde versie van Jesus Etc. is meesterlijk) tot paranoïde: Wilco beheerst het hele rockspectrum.

Alpha Mike Foxtrot - Rare Tracks 1994 -2014
What's Your 20? Essential Tracks 1994 -2014

undefined

The The

Deze doos is veel te groot en dus onhandig. Twee vinylplaten moeten ook wat handiger verpakt kunnen worden. De muziek is nog altijd bijzonder en de nieuwe persing klinkt aantoonbaar rijker en voller dan die uit 1983, toen Matt Johnson dit album als The The uitbracht. Destijds geprezen als een van de beste platen van dat jaar heeft Soul Mining nog niks aan kracht ingeboet. Mooie liedjes (This Is The Day) afgewisseld met muzikaal spannende, hypnotiserende rocknummers als Giant en Uncertain Smile. Als extra zijn de even essentiële singles Uncertain Smile (in andere mix zonder de piano van Jools Holland) en Perfect opgenomen. Handig is de downloadcode, die eigenlijk bij vinylheruitgaven verplicht zou moeten worden.

Soul Mining (Sony Music)

CAPTAIN BEEFHEART

Een van de allerbeste platen van de in 2010 overleden Captain Beefheart (Don Van Vliet) is Lick My Decals Off, Baby uit 1970. Vreemd genoeg was dit album al jaren niet meer op cd verkrijgbaar. Dat maakt Rhino nu goed en het label voegt er meteen twee andere platen aan toe die Beefheart begin jaren zeventig voor Reprise maakte. The Spotlight Kid en vooral Clear Spot zijn toegankelijker dan Lick My Decals Off, Baby, waarop Beefheart even in een free-jazz modus was geraakt. Goed idee om ze samen te voegen, want de drie platen samen (met een cd vol interessant demo-materiaal) vormen een fraai geheel. Het was misschien ook wel Beefhearts creatief vruchtbaarste periode. Mooi uitgevoerde box (soort sigarendoos), helder boekwerk en een getypte ode door fan Tom Waits. En muziek die nog altijd volkomen op zichzelf staat.

Sun Zoom Spark: 1970 to 1972 (Rhino/Warner Music)

undefined

THE VELVET UNDERGROUND

De derde elpee van The Velvet Underground laat Lou Reed van zijn tederste kant horen, in liedjes als Pale Blue Eyes en Jesus. De plaat is in drie verschillende mixen opgenomen in de zes cd's tellende nieuwe Super Deluxe-editie. Er waren op verschillende momenten en plaatsen nu eenmaal drie edities in omloop en de samenstellers willen zo compleet mogelijk zijn. Wat de box essentieel maakt, zijn veel studio-opnamen die pas in de jaren tachtig verschenen, zoals I Can't Stand It. Daar werd destijds veel galm aan toegevoegd, want dat was in de mode. Kaal klinkt het beter. Ook niet te versmaden zijn de twee cd's met live-opnamen uit San Francisco, 1969. 37 minuten Sister Ray? Heerlijk.

The Velvet Underground Super Deluxe Edition (Universal)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden