Vervolgd of niet, aan Kluivert blijft een luchtje hangen

Een beroemdheid als Patrick Kluivert kan het zich niet veroorloven om in opspraak te raken. Een onmogelijke opgave, meent Gijs Schreuders, want het publiek blijft de bekende Nederlander ook niet begane misstappen aanrekenen....

ER IS vraag naar schandalen, er is aanbod van schandalen, dus de schandaalindustrie draait op volle toeren. Naar aanleiding van de zaak-Patrick Kluivert zitten serieuze media en journalisten met het probleem wat zij moeten aanvangen met die vloed van glibberige producten van de schandaalindustrie.

Een 'schandaal' waar geen enkel controleerbaar feit aan ten grondslag ligt, valt eenvoudig te negeren. Vrijwel geen enkele krant verwaardigde zich in 1985 aandacht te besteden aan het 'eerste liefdesweekend' van kroonprins Willem-Alexander in het Amsterdamse Hilton-hotel, zoals beschreven in het weekblad Privé, een verhaal dat op last van de president van de Amsterdamse rechtbank dadelijk werd gerectificeerd.

Maar in het geval van Kluivert - door een twintigjarige vrouw beschuldigd van deelname aan groepsverkrachting - was er wél een verifieerbaar feit, namelijk de aangifte bij de politie. Alleen een redactie die haar lezers als verzameling hyprocrieten beschouwt, zou dat nieuwsfeit weglaten - en zich daarmee zelf het verwijt van hypocrisie op de hals halen.

Weliswaar zocht het vermeende slachtoffer de publiciteit via Privé, maar politie en OM bevestigden dat een strafrechtelijk onderzoek tegen Kluivert was geopend. De beschuldiging zelf was nieuws. Gasmaskers op dus maar, en publiceren die aanklacht, netjes voorzien van een weerwoord van Kluiverts advocaat. Alles in orde, lijkt het.

Politici, maatschappelijke prominenten, sporthelden en artiesten zijn nu eenmaal publieke figuren. Zij moeten zich in de publiciteit meer laten aanleunen dan anderen. Hun recht op privacy legt het, onder het motto dat hoge bomen veel wind vangen, soms af tegen het recht van het publiek op informatie.

Onbegrensd is dat recht op informatie over het gedrag van prominenten natuurlijk niet. Zuivere privézaken, zoals echtelijke ontrouw van Kluivert en de bevalling van zijn vrouw, hadden buiten de berichtgeving horen te blijven.

Voor de verkrachtingszaak was de omstandigheid dat zijn leven misschien niet op orde is, of dat hij niet bestand is tegen alle roem en geld, even weinig relevant als het oprakelen van zijn eerdere veroordeling wegens schuld aan een aanrijding met dodelijke afloop. Hiermee dreigde de publiciteit over de beweerde verkrachting een soort geestelijke lynchpartij te worden.

Dit probleem werd in de meeste kranten nog enigszins ondervangen door een prudente en zakelijke berichtgeving (ik heb het niet over het kannibalisme van De Telegraaf: 'Ondergedoken Sandra vertelt schokkend verhaal over seksorgie met stervoetballer en zijn drie vrienden'. 'KLUIVERT heeft mijn jonge leven VERWOEST', aldus een paginabrede kop).

Het echte journalistieke dilemma is het volgende: niet-publiceren van de beschuldiging betekent dat een krant haar bestemming nieuws te brengen verloochent. Wel publiceren betekent het risico nemen dat een enkele, mogelijk kwaadwillige, bron de gelegenheid krijgt iemand via de publiciteit te vernietigen. Er is maar één Paula Jones voor nodig om de Amerikaanse president Clinton in moeilijkheden te brengen, maar één 'Sandra' (haar eigenlijke naam luidt anders) om Kluiverts reputatie te knakken.

Wie volgt? Straks kan - los van de geloofwaardigheid van de twee voorbeelden - elke gegriefde of geldbeluste aanbrenger publiek bekende figuren duperen. Dat is de consequentie van een sluipende privé-isering van de media.

Nu het OM heeft besloten geen vervolging tegen Kluivert in te stellen, heeft hij recht op rehabilitatie. Afgezien van de theoretische mogelijkheid dat het Gerechtshof in Amsterdam het OM op verzoek van het vermeende slachtoffer gelast alsnog een strafvervolging in te stellen, moet hij namelijk definitief voor onschuldig aan de beweerde verkrachting worden gehouden.

Maar daarmee is zijn reputatie niet hersteld. Hoe zou dat nog kunnen? Waarschijnlijk is het een feitelijke onmogelijkheid. Het is wel denkbaar dat hij een schadevergoeding eist van de vrouw die hem publiekelijk beschuldigde, maar Kluivert heeft daar niets aan. Eerherstel is, anders dan een schandaal, niet te koop. Dit aspect is beangstigend: alle media melden dat Kluivert niet wordt vervolgd, maar het effect daarvan is geen herstel van vertrouwen. Hij is veroordeeld zonder bewijs - niet tot gevangenisstraf, maar tot een schandpaal waarvan niemand hem kan verlossen. Dat is ook een schandaal.

Gijs Schreuders is docent journalistiek aan de School voor Journalistiek te Utrecht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden