Nieuws A Clockwork Orange

‘Vervolg’ gevonden op klassieker A Clockwork Orange

Malcolm McDowell in de film A Clockwork Orange.

In de nalatenschap van de Britse auteur Anthony Burgess is een ‘vervolg’ op de roman A Clockwork Orange opgedoken. Dat heeft de BBC donderdag gemeld. Het manuscript telt ongeveer tweehonderd pagina’s, is onvoltooid en bestaat uit complete hoofdstukken, aantekeningen en opzetjes. Het is afkomstig uit Burgess’ huis in Bracciano, 45 kilometer van Rome, en werd ontdekt tijdens het catalogiseren van zijn archief. Burgess  (1917-1993) schreef het manuscript in 1972 en 1973, zo’n tien jaar na de publicatie van zijn bekendste roman en kort na de geruchtmakende verfilming ervan door Stanley Kubrick in 1971.

Een daadwerkelijk vervolg op A Clockwork Orange is het gevonden manuscript niet. Burgess schreef niet opnieuw over de jonge crimineel Alex, diens vrienden of resocialisatie. The Clockwork Condition, zoals het heet, is non-fictie en eerder een naschrift bij het eerdere werk; het is een filosofische en persoonlijke reflectie op de thema’s die in A Clockwork Orange aan de orde kwamen. Daarnaast gaat Burgess in op de film van Kubrick, die veel stof deed opwaaien.

Kubricks versie van A Clockwork Orange, waarin Malcolm McDowell de gewelddadige adolescent Alex speelde, was even opruiend en bijtend sarcastisch als Burgess’ boek, maar riep vanwege de indringende geweld- en seksscènes heftiger reacties op. Het gebrek aan een eenduidig moralistisch einde (Alex wordt bestraft voor zijn wandaden, maar die straf is onmenselijk) leidde ertoe dat Kubrick werd beschuldigd van het aanzetten tot geweld en zelfs tot fascisme.

Stevige discussies in de media volgden. Kubrick besloot in 1972 de film terug te trekken uit de Britse bioscopen, nadat zich een paar ernstige geweldincidenten hadden voorgedaan tussen jongeren die door de film geïnspireerd zouden zijn. In andere landen werd A Clockwork Orange wel uitgebracht, soms in een gecensureerde versie.

Inmiddels staat de film te boek als een meesterwerk. De fantastische vormgeving speelde daarbij een rol, maar ook de door Burgess verzonnen taal waarin Alex en zijn vrienden zich uiten, met later ingeburgerde woorden als ‘ultraviolence’ en ‘droogs’ (vrienden). Voor Burgess, die zelf het filmscenario had willen schrijven maar door Kubrick werd afgewezen, was het rumoer rondom de film reden opnieuw na te denken over wat hij met A Clockwork Orange had willen zeggen. 

Volgens Andrew Biswell, directeur van de International Anthony Burgess Foundation, waar de vondst van het manuscript is gedaan, gaat The Clockwork Condition onder meer over de vrije wil, misdaad, straf en de rol van de media. Burgess zou het werk uiteindelijk terzijde hebben gelegd omdat hij zichzelf toch meer als een romanschrijver beschouwde dan als een filosoof.

The Clockwork Condition was ook de titel van een essay dat door het Amerikaanse tijdschrift The New Yorker  in 2012 werd gepubliceerd. Het werd door Burgess geschreven in 1973 en behandelt gelijksoortige onderwerpen als het nu teruggevonden, veel langere manuscript.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.