De GidsThrillers

Verveling is vrijheid, leren we van deze kinderboeken

Beeld Sabine Rovers

Kinderen hebben veel tijd en weinig te doen: de ideale omstandigheden om zelf te leren leven. 

Onlangs overleed Leonie Kooiker (92), de schrijver van Het malle ding van bobbistiek, het ultieme boek over buitenspelen. In dit nog altijd niet weg te leggen verhaal uit de jaren zeventig probeert Bobbie verdwijnpasta uit te vinden met een mengsel van klei, zeep en vloeistof uit de verboden donkerbruine fles van zijn vader.

Het resultaat is een harde en toch veerkrachtige substantie, zo stevig en licht dat hij samen met zijn broer Albert op het idee komt een vliegend ei te maken. Iemand geeft hun een afgedankte maar nog werkende motor en uiteindelijk zoeven ze ermee over de Biesbosch. Nederlandser kan het geluk van lezen en buitenspelen niet worden.

Het geheime ingrediënt van bobbistiek is verveling. Geef kinderen alle ruimte, als het maar niet bij jou in de buurt is. Heb geen tijd voor ze. Zet ze geërgerd het huis uit. Waarschuw ze dat ze hun kleren niet vies moeten maken en van die donkerbruine fles moeten afblijven. En ze bouwen in een mum van tijd een werkend vliegtuig.

Misschien is het wel daarom dat nogal wat van de allermooiste kinderboeken ooit over buitenspelen gaan. Pippi Langkous en haar buren Tommy en Annika doen in de eerste twee boeken niet veel anders dan Villa Kakelbont verkennen en streken uithalen in slaperige Zweedse dorpsstraten. Madelief, hoofdpersoon van de onbetwiste hoogtepunten uit het oeuvre van Guus Kuijer, klooit wat af met kinderwagens, afgedankte spullen, zelfgebouwde hutten en leegstaande huizen. Er gebeurt vrijwel niets en toch is het spannend. Omdat wat ze doet, lang niet altijd mag. Maar er is niemand in de buurt om er iets van te zeggen.

Beeld Querido

Ook nu verschijnen er zulke boeken, zij het beduidend minder. De bende van Lieke van vertaler en kinderdichter Robbert-Jan Henkes pakt de draad van Kuijer op met knap geschreven avonturen om de hoek. Lieke maakt een bende van haar kamer en toont zich meteen op de eerste bladzijden een aanstekelijke mopperpot. Jullie willen zeker dat ik een heel boek ga schrijven over mijn leven en jullie al mijn vriendinnen omschrijf? Mooi niet. Ik ga lekker naar buiten.

Haar tegendraadse gedachtenwereld leidt tot gekke spelletjes, zoals een wedstrijd wie het langst niets kan doen, een zoektocht naar een toverknikker, pogingen om iemand te hypnotiseren en overpeinzingen over de geneugten van het vervelen. Er is duidelijk een dichter aan het woord: er wordt niet alleen op straat gespeeld, maar ook in het hoofd. De illustraties van Aart Clerkx hadden in een gestencild krakerskrantje kunnen staan.

Jacques Vriens is er in Pleingeheimen, een vorig jaar verschenen kloeke omnibus met buitenspeelverhalen, ook al op uit iets over vroeger te vertellen. De oud-schooldirecteur groeide op aan het centrale plein van Den Bosch. In zijn ideale Brabantse wereld bel je niet op, maar aan. En als je dan toch buiten bent, onderzoek je meteen een diefstal in de plaatselijke supermarkt en doe je iets aan de eenzaamheid van je hoogbejaarde buurman.

Beeld Van Holkema & Warendorf

Het genot van niets moeten is in beide boeken voelbaar. De afwezigheid van volwassenen met hun regels, roosters en klokken. De verhalen zijn prettig los geschreven, de personages hoeven nergens heen en hebben niet veel meer dan een voordeur tot hun beschikking. Is die eenmaal gepasseerd, dan kan het alle kanten op.

Met veel mooi weer, gesloten scholen en verenigingen en voor kinderen veel tijd en weinig te doen zijn deze verhalen ineens weer actueel. Ga nu alsjeblieft niet roepen dat kinderen inderdaad meer buiten zouden moeten spelen. Een boek lezen is ook goed. Zoek het lekker uit, is juist de boodschap. Want het onmisbare ingrediënt van zelf leren leven is: verveling. Verveling is vrijheid. Of tenminste het begin ervan.

Robbert-Jan Henkes: De bende van LiekeMet illustraties van Aart Clerkx. Querido; 142 pagina’s; € 17,50. Vanaf 9 jaar.

Jacques Vriens: Pleingeheimen. Met illustraties van Annet Schaap. Van Holkema en Warendorf; 382 pagina’s; € 17,99. Vanaf 9 jaar. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden