Vervallen zwembad als verloren utopie

Veit Helmer vindt droomlocatie voor zijn eerste lange film. 'Ik zie raakvlakken met de humor van Alex van Warmerdam.'..

Van onze verslaggever Ronald Ockhuysen

Veit Helmer (32) denkt niet in landsgrenzen. Voor Tuvalu, zijn eerste lange speelfilm, zocht de Duitse regisseur naar een vervallen zwembad. De speurtocht voerde hem door Tsjechië, Oostenrijk, Hongarije, Rusland en Bulgarije.

'Ik hecht veel waarde aan een citaat van Roberto Rossellini: ''Films moeten worden gemaakt om aan te tonen dat overal op de wereld mensen wonen die onze vriend kunnen zijn.'' Filmen is een gelegenheid bij uitstek om andere culturen te ontdekken. Ik krijg het al benauwd bij de gedachte om alleen met Duitsers te moeten werken. Die ken ik al door en door, dus waarom zou ik?'

Om die reden deed Helmer ook het gesproken woord in de ban. Als er in Tuvalu al iets wordt gezegd, dan spreken de personages een fantasie-taal. 'Die wordt door iedereen begrepen. Nog nooit is mij naar een ondertitelde versie gevraagd.'

Tuvalu gaat over een oud, barok zwembad in een Oost-Europees ogend land. Het stomende gebouw, dat dagelijks twee bezoekers krijgt die met knopen betalen, wordt met pijn en moeite open gehouden door Anton, de zoon van de blinde eigenaar. Anton wekt, om zijn vader te behagen, met een geluidsband de indruk dat het bad een populaire plek is, vol met gillende en plonzende kinderen.

'Je zou Tuvalu als een pleidooi voor de illusie kunnen zien. De mensen in mijn film blijven geloven in de kansen van hun zwembad, tegen beter weten in. Zij zijn solidair met elkaar. Daaruit spreekt mijn simpele maar rotsvaste overtuiging dat niet alles tot economische waarden is te herleiden. Ook een vervallen, schulden makende instelling kan van grote waarde zijn.'

Helmer oogstte op internationale festivals lof voor zijn korte films Tour Eiffel en Surprise!. Tuvalu, in zwart-wit gedraaid en later ingekleurd met sepia, groen en blauw, is zijn sprong naar de avondvullende film - een overgang die Helmer stijlvol maakt, al lijdt Tuvalu onder een wankelende spanningsboog.

'Ik heb een hekel aan producties die niet veel meer zijn dan hoorspelen met geluid. Tuvalu stelt naverteld niks voor. De meerwaarde zit, als het goed is, in het uiterlijk vertoon.'

Het oude zwembad, begeerd door een schurkachtige aannemer, staat volgens Helmer 'ergens tussen Absurdistan en Balkanezië'. De plekken om die gedroomde locatie te verbeelden, trof hij in Bulgarije. 'Ik zocht in centraal- en Oost-Europa, in streken die sinds de val van de muur om de hoek van Berlijn liggen. Die kant van Europa biedt filmisch meer mogelijkheden dan het Westen, waar alle straten op elkaar lijken.'

In Bulgarije werd Helmer geconfronteerd met een bijna uitgestorven filmcultuur. Hij werkte zijn film af in een kolossale studio - een restant uit het communistische verleden.

'Tarkovski had de locatie niet mooier kunnen verbeelden. Een uitgestorven, nat en koud gebouw, vol zwerfhonden. Alleen de poort was al 50 meter breed. Binnen waren 48 montage-ruimten. Er werd er een gebruikt, door ons. Daar heb ik Tuvalu aan een ouderwetse montagetafel gemonteerd. Omdat ik de film in mijn handen wilde hebben, en niet op een computerscherm.'

In Bulgarije draaien, betekent met Bulgaren werken, vindt Helmer. Hij benoemde op belangrijke posities Bulgaarse crewleden, en liet enkele van de schaarse rollen door Bulgaarse acteurs spelen. 'Er ontstond een parallel tussen het scenario en de werkelijkheid op de set. De filmmensen in Bulgarije zijn de laatsten der Mohikanen, die blijven hopen op de terugkeer van iets dat op een filmcultuur lijkt.'

Hun onverzettelijkheid bracht verrassingen met zich mee. 'De oude actrice, gecast als de enige vaste gast van het bad, had verzwegen dat zij niet kon zwemmen. De oplossing, door nood geboren, kon echter niet beter: zij loopt in de hele film met een reddingsboei om haar nek, en is uiteindelijk de enige die de zondvloed overleeft.'

Tuvalu, mede gefinancierd door de Duitse tak van Disney-studio Buena Vista, wordt geprezen om de samenballing van stijlen en genres. Helmer combineert slapstick met massieve fotografie en lichtvoetigheid met zwaarmoedigheid.

'Ik zie zelf raakvlakken tussen Tuvalu en de zwarte humor van Alex van Warmerdam. Maar ik kijk toch raar op als recensenten mijn werk vergelijken met dat van Méliès of Tarkovski - om twee namen te noemen die veel opduiken. Dat verwijzen naar andere regisseurs beschouw ik als het tragische lot van de filmcriticus. Die moet in een handvol woorden navertellen wat door filmmakers zorgvuldig in beelden is vastgezet. Een taak die nooit tot een bevredigend resultaat kan leiden.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden