Verteller van duizend verhalen

Hits scoorde hij met meezingers als Griechischer Wein en Siebzehn Jahr, blondes Haar, maar de gisteren onverwacht overleden Udo Jürgens was veel meer dan een doorsnee schlagerzanger.

Afgelopen september tijdens de tv-show rond zijn album Mitten im Leben. Beeld null
Afgelopen september tijdens de tv-show rond zijn album Mitten im Leben.

Hij was, zo vertelde hij twee maanden geleden rond zijn 80ste verjaardag, nog lang niet uitgezongen. Udo Jürgens noemde zijn laatste plaat niet voor niets Mitten im Leben. Nee, hij was gezond en zag zichzelf nog vele jaren op de internationale podia staan. Twee weken geleden trad hij nog op in Zürich, andere optredens waren gepland. 'Zolang mensen mij willen horen zingen, zal ik blijven optreden.'

Het mocht niet zo zijn, gisteren overleed Jürgens tijdens zijn dagelijkse ommetje in het Zwitserse Gottlieben. Reanimatie mocht niet meer baten voor de zanger, entertainer en componist, wiens internationale carrière begon tijdens het Eurovisiesongfestival van 1966.

Met het lied Merci, chérie (met de onvergetelijke zin 'Adieu, adieu, adieu, Deine Tränen tun weh, so weh, so weh') won hij destijds het internationale muziekevenement, dat in dat jaar in Luxemburg werd gehouden. Daarmee was hij decennialang de enige Oostenrijkse winnaar - tot de bebaarde travestiet Conchita Wurst hem dit jaar met Rise Like a Phoenix opvolgde.

Jürgens, die in 1934 als Udo Jürgen Bockelmann in Klagenfurt werd geboren, was een van de succesvolste zangers in het Duitse taalgebied. Hij schreef meer dan duizend liedjes, waaronder grote hits als Griechischer Wein, Siebzehn Jahr, blondes Haar, Aber bitte mit Sahne, Es wird Nacht, Señorita en Ich weiss was ich will. Hij trad in de hele wereld op - beroemd waren zijn toegiften, die hij in een witte badjas op het podium vertolkte.

Zijn platen gingen meer dan 105 miljoen maal over de toonbank, zijn composities werden bovendien door tal van buitenlandse zangers, onder wie in het Engels Shirley Bassey en Sammy Davis, vertolkt. In Nederland zongen André van Duin (Een echte vriend/Ich war noch niemals in New York) en Gerard Cox (Avond/Abends) liedjes van hem. André Hazes en Guus Meeuwis scoorden hits met het nummer Geef mij je angst, de vertaling van Gib mir deine Angst.

Jürgens stamde uit een bekende Duits-Oostenrijkse familie. Opa was bankier en diplomaat, die lang in het tsaristische Rusland werkte. Vader en diverse ooms waren burgemeester. Udo groeide op in een kasteel, Schloss Ottmanach in Karinthië, dat zijn grootvader aan zijn zoons had geschonken. Daar werd zijn muzikale talent al vroeg ontdekt. Hij leerde zichzelf pianospelen.

Verboden lied

Net als veel jongens van zijn generatie was hij lid van de Hitlerjugend. Een oorvijg die hij opliep bij die fascistische jeugdbeweging zorgde voor een permanente gehoorbeschadiging. Na de oorlog studeerde hij muziek aan muziekhogeschool Mozarteum in Salzburg.

Jürgens was veel meer dan een doorsnee schlagerzanger. De teksten van zijn liedjes gingen niet zelden over maatschappelijke misstanden. In Gehet hin und vermehret Euch van Das Blaue Album uit 1988 bekritiseerde hij de katholieke kerk. De Bayerischer Rundfunk zette het lied subiet op de lijst met verboden liedjes. Ook het milieu (5 Minuten vor 12) en drugsverslaving (Rot blüht der Mohn) waren thema's.

Jürgens won in 1966 voor Oostenrijk het Eurovisiesongfestival. Beeld null
Jürgens won in 1966 voor Oostenrijk het Eurovisiesongfestival.

Het lied Lieb Vaterland uit 1971 maakte deels gebruik van de melodie van Die Wacht Am Rhein uit de 19de eeuw. Hierin zingt Jürgens over het generatieconflict, over economische misstanden en stipt hij ook de duistere geschiedenis van Duitsland nog even aan, zonder het land bij naam te noemen: 'Lieb Vaterland, du hast nach bösen Stunden, aus dunkler Tiefe einen neuen Weg gefunden'. Het liedje stond destijds wekenlang in de hitparade.

Onlangs vertelde Jürgens aan weekblad Die Zeit dat hij graag verhalen in zijn liedjes vertelde. 'Als in een boek, of als een soundtrack van een film' Het zijn deze liedjes die de mensen het meest ontroeren, wist hij.

In hetzelfde interview zei hij dat zijn donkere stem uitermate geschikt was voor liedjes met een verhaal. Hij mocht 80 zijn, met zijn stem was nog niets mis: 'Mijn stem is meer ontspannen dan vroeger.' Overigens had hij liever een lichtere stem gehad, zoals die van Elton John. 'Daarmee kun je beter uit de voeten in popproducties.'

In Duitsland werd gisteren geschokt gereageerd op de dood van de zanger. 'Merci, Genie! Duitsland treurt om zijn grootste entertainer!', kopte Bild-Zeitung. 'Een schok voor zijn familie, vrienden en fans! De dood kwam volkomen onverwacht.'

De populaire Duitse rockzanger Udo Lindenberg (68) verwoordde de gevoelens van vele Duitsers, Zwitsers en Oostenrijkers. 'Het is alsof er een familielid is doodgegaan. Ik ben geschokt. Het is een treurig verlies.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden