Vertedering

Een zelfonderzoek en alweer Vertigo van Hitchcock, in een even prachtige als pijnlijke roman

Soms is er weinig nodig om een tragedie in gang te zetten: een mand met kittens op een kleurloos bedrijventerrein, een man met een agressieve inborst die de katjes vindt en vertederd raakt. Die man is de 'hij' in Vertedering, de tweede roman van Jamal Ouariachi (Amsterdam, 1978). Die begint met het lome leven van de hoofdpersoon, een voormalig filosofiestudent die al vijf jaar in de postkamer van een tijdschriftenuitgever werkt.

Het 'debiele, niveauloze baantje' bood uitkomst na het faillissement van 'zijn café' Nooit meer slapen, een project waaraan hij ook zijn 'grote liefde' Elsa heeft verloren. Om zijn agressieve uitspattingen in te tomen, heeft hij de vrouwen afgezworen, tot hij Zerline ontmoet: een vrouw even mooi als haar naam.

Tot dusver een staccato samenvatting van wat er gebeurt in Vertedering: weinig uitzonderlijks. Maar het gaat natuurlijk niet om die basisfeiten, want zoals de verteller concludeert : 'Er wáren geen fundamenten', '... er was geen gezwel. Er waren alleen uitzaaiingen'. De verteller hoopt bij een kern te komen, voor verbetering te zorgen en zo zijn al snel verloren geliefde Zerline terug te winnen.

Hormonen vormen geen verklaring voor zijn agressieve gedrag. Hij blijkt zijn leven vooral te hebben ingericht op basis van reclameslogans. Door het bezittelijk voornaamwoord 'zijn' af en toe cursief te zetten ('zijn café', 'zijn personeel'), laat Ouariachi merken hoezeer de verteller door grondeloze hebzucht wordt gedreven. Als jongen bladerde hij 'zwaar ademend' en 'vol kramp van kooplust' door de jaarlijkse Lego-catalogus en las hijRupsje Nooitgenoeg.

Dat doet denken aan het 'Never enough'-credo uit de recente roman Hotel Vertigo van Kees 't Hart, waarin de hoofdpersoon als manusje-van-alles voor filmregisseur Hitchcock aan de slag gaat en in San Francisco zijn obsessie najaagt. Wanneer de verteller in Vertedering een Hitchcock-marathon houdt, wordt duidelijk dat Ouariachi ons, net als 't Hart, met de onverzadigbare aard en psychologische ambiguïteit van de mens confronteert: waarom doen we wat we doen? Geen idee, maar we blijven het doen en hebben nooit genoeg.

Na Psycho en Rear Window ziet hij Hitchcocks topstuk Vertigo en merkt hij op: 'De liefde ontvlamt, en dan is daar onvermijdelijk het drama in de klokkentoren waarbij Scottie zijn Madeleine verliest, waardoor zijn obsessie begint - het werkelijke onderwerp van de film.'

Het duurt even voor Vertigo op gang komt, en dat geldt ook voor Vertedering. Pas in het derde deel van de roman ontspint zich eenzelfde absurde obsessie als die van Scottie voor Madeleine. De verteller vervormt de werkelijkheid in een leugenachtig spel, waardoor de lezer niet meer weet wat hij kan vertrouwen. Dat ongrijpbare is precies wat deze roman zo interessant maakt: de kwaadaardige uitzaaiingen zijn voelbaar, maar het gezwel blijft onzichtbaar.

De filosofiestudent annex postbezorger mag verstrikt raken in zijn zoektocht, zijn schepper blijkt een scherpe verteller die alle draadjes afhecht zonder dat het opzichtig wordt. Naast de onverhulde verwijzingen naar Nooit meer slapen en Marsmans 'oneindig laagland', zijn het vooral de subtiel verwerkte motieven (de rivier, het leven als film, het waarom van de naamloze verteller) die Ouariachi's intelligente en ambitieuze schrijverschap verraden.

Lezen tot je misselijk wordt, deze prachtig pijnlijke tocht van een ondoorgrondelijk rupsje-nooit-genoeg.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden