Verslaafd, tienermoeder én afgestudeerd psycholoog: het wonderlijke leven van Jolene

Filmmaker Elza Jo legde het vast in een indrukwekkende documentaire

Verslaving, foute vriendjes, tienerzwangerschap en tóch een voltooide studie psychologie. Het leven van de Amsterdamse barvrouw Jolene Niedick (36) lijkt wel een film. En dat is het nu ook, dankzij filmmaker Elza Jo van Reenen (36). Bij de docu Jolene lopen de breedste gozers huilend de zaal uit. 

Jolene (links) met filmmaker Elza Jo. Foto Elza Jo

Jolene Niedick (36) had vrij genomen, de nacht voor de film over haar leven in première zou gaan in de Amsterdamse bioscoop Tuschinski. Het idee was om een beetje bij te slapen en zaterdagochtend uitgerust voor de dag te komen. ‘Uiteindelijk ging ik om 7 uur ’s ochtends naar bed terwijl ik om 9 uur daar moest zijn.’ Net op tijd zat ze in de zaal, een vriendin regelde een baco, iemand anders haalde een McMuffin – eerst eten, dan drinken. Tussen Jolenes maten van de F-side van Ajax zag haar nieuwe vriend de documentaire voor het eerst. ‘Achteraf dacht ik wel: misschien had hij m eerst even alleen moeten bekijken. Het is zo veel.’

. Foto Elza Jo

Er is inderdaad een hoop gebeurd in de drie jaar dat fotograaf Elza Jo van Reenen (36) een camera op haar gericht hield, een filmcamera dus. De indrukwekkende documentaire Jolene, Elza Jos eerste, is komende maandag op tv.

Hun eerste ontmoeting was al in 2003. Elza Jo maakte destijds flyers voor 911, een pornografisch getint urbanfeest. Op de flyer stond steevast een dikke auto, Jolene regelde de meisjes die er in bikini omheen hingen. Die kende ze van La Vie en Proost, de stripclub op de Wallen waar ze als barvrouw werkte.

. Foto Elza Jo

Toen Elza Jo dertien jaar later op een avond in die club belandde, bleek het blonde meisje met de ongenaakbare, agressieve maar ook volstrekt authentieke uitstraling nog steeds achter de bar te staan. ‘Jolene, dat is zo’n lieve meid’, hoorde ze daar. ‘En ze studeert psychologie.’ Elza Jo keek naar Jolene, met haar lijf vol Ajax-tattoos, en zag een film, al wist ze op dat moment nog niet waar die precies over zou gaan.

Jolene wilde best eens praten. In een Turks theehuis tegenover haar huis vertelde ze volgens Elza Jo ‘het ene na het andere heftige verhaal’. De ouders van Jolene waren allebei drugsverslaafd  toen ze haar verwekten. Vlak voor ze geboren werd, kickte haar moeder af van heroïne. Aan haar vader heeft ze geen herinneringen, hij vertrok uit hun leven en leeft inmiddels niet meer. Als puber ontspoorde Jolene; drank, drugs, inbreken, vechten. Haar eerste dochter kreeg ze op haar 16de, de tweede volgde toen ze 20 was. Haar relaties zijn altijd destructief en soms gewelddadig geweest.

. Foto Elza Jo

De film begint met Jolene die in een Australian-trainingspak bij haar auto staat. De ingeslagen ramen zijn afgeplakt met tape, de banden zijn lek. ‘Wat is er gebeurd?’, vraagt Elza Jo. ‘Mijn ex vindt mij niet zo aardig meer’, antwoordt Jolene met haar doorrookte stem, stevige Amsterdamse accent en lachende ogen. De afgelopen maanden gingen ook de voordeur, wasmachine, ventilator, bank, ‘et cetera, et cetera, et cetera’ aan gruzelementen. ‘Alles wat je kunt bedenken, heeft hij stuk geslagen met een ruitentikker. Voor de rest gaat het wel prima.’

Vandaag, twee maanden na de première en een paar weken voor de documentaire wordt uitgezonden op tv, draagt Jolene niet haar vertrouwde aussie, maar een spijkerbroek, T-shirt en een gouden schakelketting met een kruis eraan. Elza Jo komt binnen in een oranje joggingpak van het modelabel van Freddy Tratlehner, Vieze Fur van De Jeugd van Tegenwoordig, met wie ze een relatie heeft. Hij heeft een nummer bij de film gemaakt, gisteravond namen ze samen de clip op. De cirkel is rond, zegt Elza Jo: Jolene poseerde in 2005 voor de cover van de eerste plaat van De Jeugd, Parels voor de zwijnen.

Jolene en Freddy Tratlehner. Foto Elza Jo

Van het voorstel om een film over haar leven te maken stond ze niet te kijken. Ze weet zelf ook wel dat ze intenser leeft dan gemiddeld. ‘Waarom moet het bij mama altijd zo extreem?’, zegt ze halverwege tegen haar dochter wanneer de politie zich met vier auto’s voor de deur van hun huis heeft verzameld omdat Jolenes ex haar bedreigt. ‘Bij mij kan het nooit normaal.’

Ze is een doorzetter, zag Elza Jo. Jolene haalde het afgelopen jaar haar diploma aan de Hogeschool van Amsterdam, waar ze psychologie studeerde en naar eigen zeggen elk vak op haar leven betrok. ‘Ik heb me bijvoorbeeld een keer verdiept in mannen die hun vrouw slaan. Ik ben naar de vader van een van mijn dochters gegaan en heb ik hem in een diepte-interview gevraagd waarom hij me vijf jaar lang sloeg. Ik werd door die studie mijn eigen psycholoog. Wat wilde ik, wat dacht ik, wat deed ik en wat ga ik de volgende keer anders doen? Die vragen stelde ik mezelf wel twintig keer per dag.’

Jolene en Keith Bakker. Foto Elza Jo

In haar hoofd is het altijd een explosieve chaos geweest, zegt ze. ‘En hoe chaotischer het in mijn omgeving was, hoe beter ik kon studeren. Ik heb bij Ajax aan essays gewerkt en op een woonboot waar naast me coke werd gesnoven, gezopen werd en waar hardcore aan stond. Daar werd ik rustig van.’

De rauwe, snel gemonteerde stijl van de documentaire past bij het hoge tempo van Jolenes gedachtenstroom; Elza Jo filmde zonder statief, dicht op de huid, van de hak op de tak. Naarmate ze langer met elkaar optrokken, werd haar steeds duidelijker dat de focus moest liggen op de mannen in het leven van Jolene. ‘Ze is bij de F-side en daarbuiten een vrouw tussen de mannen, trekt een bepaald type aan, maar duwt die mannen uiteindelijk ook weg.’ Jolene zelf besefte dat veel van het gebeurde terug te voeren valt op het gemis van een vader, en later van de man die ze papa noemde maar die opeens het contact met haar verbrak: Keith Bakker, haar moeders ex, die als verslavingsdeskundige bekend werd door de tv-programma’s Van Etter tot Engel en Family Matters, waarin hij probleemjongeren behandelt.

Jolene met haar twee dochters. Foto Elza Jo

In 2012 werd Bakker veroordeeld tot een gevangenisstraf voor seksueel misbruik van jonge cliënten. In 2014 kwam hij vrij. Oei, dacht Elza Jo toen ze begreep dat hij een belangrijke rol in het leven van Jolene speelde. ‘Die man heeft er waarschijnlijk helemaal geen zin in om gefilmd te worden. Het moest ook niet over hem gaan, maar over Jolene en hun onderlinge band. Hij had er inderdaad geen zin in, maar ging na het zien van de trailer overstag.’ Samen bezochten ze hem in Saint-Tropez, waar hij op dat moment verbleef. Jolene: ‘Elza heeft de band met mijn vader hersteld. Dankzij haar konden we met elkaar in gesprek over wat er misging tussen ons.’ Als je degenen die om je geven met boos gedrag steeds verder van je afduwt, gaan ze op een gegeven moment ook echt weg, legde Bakker haar uit. 

Ze heeft de aantrekkingskracht van een magneet, merkte Elza Jo de afgelopen maanden bij vertoningen van de film waar ze samen aanwezig waren. ‘Veel mensen willen Jolene na afloop een knuffel geven, maar daar moet ze niks van hebben.’ Jolene: ‘Ik zeg dat ook meteen: ‘Je moet me geen knuffel geven, maar een hand. Bij een van de vertoningen kwam er een grote gozer met allemaal tattoos naar me toe. Hij vertelde dat mijn verhaal hem zo deed denken aan zijn moeder en liep huilend weg. De mensen uit mijn eigen scene grijpt het volgens mij meer aan dan mensen die zelf minder meemaken.’

Elza Jo: ‘Maar iedereen heeft wel iets uit te vechten in zijn leven, op welk niveau dan ook. Met een ouder, of met iets of iemand anders. Ik vind het bijzonder om te zien hoeveel mensen persoonlijk worden geraakt door Jolene, die toch gewend is afstand te bewaren. Met deze film komt ze juist dichtbij.’

Met ex-stiefvader Keith Bakker. Foto Elza Jo

De ex-vriend die haar auto sloopte, is afgelopen zomer plotseling overleden. Een tatoeage van zijn gezicht prijkt op Jolenes bovenbeen. Op haar linkerarm staat een uitspraak van Freud: the only person with whom you have to compare yourself is you in the past.

De documentaire en de reacties hebben haar het gevoel bezorgd dat ze op de goede weg is. ‘Ik wil mensen die net als ik veel hebben meegemaakt inspireren om iets van hun leven te maken. Vergeleken met vroeger ben ik 180 graden gedraaid. Ik heb geleerd dat sociaal zijn iets anders is dan gezellig zijn, al vind ik het nog steeds moeilijk om te luisteren naar wat iemand anders te zeggen heeft. Ik leef niet meer op haat, dat is het belangrijkste verschil. Niet dat alles nu goed gaat. Sinds mijn ex dood is, kan ik me niet meer concentreren. De adrenaline die ik de hele dag door voelde, is weg. Het is dubbel: ik verlang naar een rustig leven maar als het eenmaal rustig is, lukt niks meer. Soms kan ik niet eens één bladzijde lezen. Dan denk ik, hoe de fuck heb ik ooit die opleiding kunnen doen? Op adrenaline dus. Ik denk nu dat ik toch medicatie nodig heb om het rustig in mijn hoofd te houden. Of ik moet weer het gevaar gaan opzoeken, maar dat wil ik niet meer.’

. Foto Elza Jo

Sommige dingen veranderen niet. Wanneer ze aan de premièredag in februari terugdenkt, krijgt ze een warm gevoel. De F-side-vrienden stonden met brandende fakkels voor de bioscoop om Jolene te ontvangen. ‘Daarna zijn we nog naar de kroeg gegaan. En van half 5 in de middag tot 5 uur ’s ochtends moest ik werken, met één uur slaap en een heleboel drank op. ‘Kun je nog wel werken?’, vroegen ze bij La Vie. Toen moest ik heel hard lachen. ‘Schat, er is niemand anders. En denk je nu echt dat ik dit voor het eerst doe?’ Story of her life.

Jolene (BNNVARA, productie HALAL Docs). 23/4, 21.00 uur, NPO2.

Maria en Martijn

Zoals fotograaf Elza Jo van Reenen geboeid raakte door Jolene werd haar collega Martijn van de Griendt gegrepen door Maria Da Silva uit Eindhoven. Hij volgde haar gedurende tien jaar, eerst alleen met een fotocamera, later ook met een filmcamera. De EO zond in 2017  zijn documentaire Maria, I need your lovin’ uit, over Maria’s tumultueuze (liefdes)leven, of vooral over de zoektocht naar liefde en erkenning van een jonge moeder die als peuter uit Brazilië werd geadopteerd en als tiener psychische problemen en verkeerde vriendjes kreeg.

Meer over