BeeldvormersCoronavirus Moria

Verschillen tussen mensen worden in Moria tijdens deze wereldwijde crisis genadeloos uitvergroot

Vluchtelingenkamp Moria op Lesbos. Beeld Guy Smallman / Getty

De rubriek Beeldvormers onderzoekt hoe een foto onze kijk op de werkelijkheid bepaalt. Deze week: wat als het virus de kwetsbaarsten treft?

In deze wereldwijde crisis heeft iedereen kans om covid-19 op te lopen, maar laten we wel wezen: sommigen lopen echt wel wat meer kans dan anderen. In vluchtelingenkamp Moria op Lesbos, de grootste sloppenwijk van Europa, leven 20 duizend mensen boven op elkaar, waar de ontwerpers oorspronkelijk ‘slechts’ drieduizend bewoners in gedachten hadden. 1,5 meter afstand houden is hier tien bruggen te ver.

Er is een handjevol dokters, nauwelijks zeep, te weinig warm water. In sommige delen van het kamp, vertelde een coördinator van Artsen zonder Grenzen, moeten ruim duizend mensen één kraan delen. Er zijn geen plekken om in thuisquarantaine te gaan; men betaalt gemiddeld 500 euro voor een krakkemikkige tent, die soms wel zes of meer familieleden moet herbergen. Krijgt het coronavirus hier voet aan de grond – en het mag een wonder heten dat het nog niet is gebeurd, al werd er volgens de laatste officiële berichten één persoon op Lesbos positief getest – dan is de ellende niet te overzien.

De Britse Getty-fotograaf Guy Smallman was begin maart nog in Moria en legde er het dagelijks leven vast. Hij bezocht provisorische scholen, kappers, groentewinkeltjes. Hij fotografeerde mannenhanden die een echo van een ongeboren kind vasthouden, een klein jochie dat poseert met een popje in zijn hand, kinderen die lachend over aarden paadjes rennen.

Een terugkerend element op Smallmans foto’s is de plasticrivier, die dwars door het kamp lijkt te lopen. Het zou poëtisch kunnen zijn, een mooie theatrale vondst, als het niet aan alle kanten zo hemeltergend belabberd was: een open riool van vooral doorzichtige plastic flessen (sommige met urine erin) en blauwe plastic afvalzakjes, ‘stromend’ door wat lijkt op een uitgedroogde bedding waarlangs onkruid groeit. Hier en daar voeren houten loopplanken naar de andere kant. Het is niet alleen een hygiënische ramp, maar ook een ecologische. En een vruchtbare voedingsbodem voor een onverbiddelijk virus.

‘Als het coronavirus hier komt, dan ren ik weg’, vertelde een van de vluchtelingen aan Nick Clark, journalist van Socialist Worker, een activistische Britse krant, waarin ook de foto’s van Smallman verschenen. ‘Kan me niet schelen waarheen. Of het de wildernis in is of de straten van Mytilene (een nabijgelegen stad op Lesbos, red.), ik ren.’ Hij zal van die 30 duizend kampbewoners niet de enige zijn.

Niet iedere fotograaf hoeft naar Moria om de brug over de plasticrivier te zien. Maar het contrast tussen de fotoserie van Smallman en een nieuw Nederlands fotoproject, dat ik in dezelfde week onder ogen kreeg, kon niet groter. Onder het mom van ‘corona discrimineert niet’ fotografeerde William Rutten bekende Nederlandse gezinnen die nu, net als wij allemaal, in quarantaine zitten, terwijl ze achter de ramen van hun huizen naar buiten zitten te kijken. Normaal zou je het als fotograaf niet in je hoofd halen natuurlijk, je probeert je onderwerp altijd zo dicht mogelijk te naderen – maar ja: nood breekt wet, dus dan maar door het glas heen kieken. Kijk uit voor de spiegelingen, hoor, die zijn tricky.

Ik dacht aan het driekoppige gezin op de loopplank in Griekenland op de foto van Smallman. Aan de blote voeten van de vrouw, aan de schijnveiligheid van hun mondkapjes, aan de doorgaans hoopvolle symboliek van een brug als overstap naar iets beters, waar niemand nu iets aan had. Als de twee fotoseries over de dreiging van het coronavirus iets duidelijk maken, dan is het wel dat deze wereldwijde crisis de verschillen tussen mensen, die toch al zo aanzienlijk waren, juist nog eens genadeloos uitvergroot.

Daarvoor hoef je trouwens niet eens naar Lesbos. Idee voor een fotoproject in eigen land: de talloze daklozen en psychisch verwarde mensen die nergens in quarantaine kunnen. De mensen die straks, wanneer het weer gaat regenen (want het gaat altijd weer regenen), in de lege straten zitten, zonder vensterbank, zonder venster. Iedereen is even kwetsbaar, maar sommigen meer dan anderen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden