Verrassend actuele Constant

Het komt zelden voor dat de lezingen van een wetenschappelijk congres een breder publiek verdienen. Met de teksten van een verleden jaar aan de Vrije Universiteit van Brussel gehouden bijeenkomst is dat uitdrukkelijk wel het geval. Belangrijkste reden is het onderwerp: de Franse auteur en filosoof Benjamin Constant (1767-1830).

Tot op heden is behalve zijn beroemde roman Adolphe nauwelijks iets van en over hem in het Nederlands verschenen, terwijl het toch om een belangrijke politieke denker gaat. In zijn klassieke essay Twee opvattingen van vrijheid heeft Isaiah Berlin Constant niet voor niets als 'de meest fervente verdediger van de vrijheid van het privédomein' opgevoerd. Als een continentale oervader van de liberale traditie betoogde Constant dat op zijn minst de vrijheden van godsdienst, mening, meningsuiting en eigendom gewaarborgd moesten worden tegen willekeurige schending ervan.

Verrassend

Deze terechte lof van Berlin heeft een bredere visie op zijn denken tegengehouden. Uit de bijdragen van Andreas Kinneging en Patrick Stouthuysen blijkt Constant spannender en ambivalenter te zijn dan we wisten. Hij maakt een scherp onderscheid tussen de politieke vrijheid van de antieken en de individuele vrijheid van de modernen. Bij de klassieke Griekse en Romeinse voorbeelden die Constant bespreekt, bestond vrijheid uit het recht van burgers op deelname aan de besluitvorming. Privévrijheid in de zin van burger- of mensenrechten was niet van groot belang. Dat laatste staat nu juist centraal voor het moderne individu. Die wil niet zozeer de baas zijn over politieke besluitvorming als wel over zijn privéleven.

Verrassend is dat Constant toch in beperkte mate aan de antieke vrijheidsopvatting wil vasthouden. Hij verbindt de twee vrijheden met elkaar. Wanneer moderne burgers de politiek totaal veronachtzamen, lopen ze het risico dat de staat hun individuele vrijheden gaat aantasten. Constant meent zelfs dat politieke participatie meer dan van alleen instrumenteel belang is. Ze helpt de burgers ook om zichzelf te ontwikkelen en te verbeteren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden