BOEKRECENSIEMr Wilder & Me

Verraderlijk lichtvoetige coming-of-old-ageroman over filmmaker Billy Wilder ★★★★☆

Mr Wilder & Me is een fris en verraderlijk lichtvoetig verhaal over de tragiek van het ouder worden. Het vormexperiment van schrijver Jonathan Coe pakt uitstekend uit.

Beeld Deborah van der Schaaf

De loftrompetten schallen als Sunset Boulevard in 1950 in de bioscopen verschijnt. De film, geregisseerd door de Oostenrijks-Amerikaanse Billy Wilder, vertelt het verhaal van een ster uit het tijdperk van de stomme film, die door de opkomst van de talkies uit de gratie is geraakt, maar nog steeds droomt van een glorieuze comeback. Sunset Boulevard wordt opgenomen in de canon van het beste wat Hollywood heeft geproduceerd.

Een kwarteeuw later is Wilders reputatie dusdanig verbleekt dat de regisseur, die ook The Lost Weekend en Some Like It Hot op zijn naam heeft, in Hollywood geen financiers meer kan vinden voor zijn nieuwe film. Fedora (1977) wordt uiteindelijk met Duits geld gemaakt.

Ook deze productie heeft een filmster als hoofdpersoon en gaat over het verval dat komt met het verstrijken der jaren. Maar de thematiek heeft niet alleen betrekking op de voormalige diva uit de titel. Half bewust, half onbewust heeft de regisseur het in deze film over zichzelf.

Coming of old age

Jonathan Coe heeft dit gegeven als uitgangspunt genomen voor zijn coming-of-old-ageroman Mr Wilder & Me. Het verhaal wordt verteld door de 57-jarige Grieks-Engelse Calista Frangopoulou, componist van filmmuziek (maar niet meer zo in trek) en met haar gezin woonachtig in Londen. Ze is moeder van twee dochters van rond de 20, die elk op een kruispunt in hun leven staan: de een maakt zich op om naar Australië te emigreren, de ander is onverwacht zwanger en twijfelt of ze het kind moet houden.

De situatie voert Calista terug naar de tijd dat zij de leeftijd van haar dochters heeft en nog in Athene woont. Rugzakreizend door de VS komt ze in 1976 via via in contact met een oudere filmregisseur. Ze heeft geen idee wie hij is, maar maakt door haar spontane gedrag zo veel indruk dat ze wordt gevraagd als Griekse tolk voor de aanstaande filmopnamen op Corfu. De regisseur is uiteraard Billy Wilder en de film Fedora.

Coe behoort tot de zeldzame groep schrijvers die in staat is serieuze en zwaarwichtige thema’s voor het voetlicht te brengen met een superieure mengeling van ernst en humor. Dat deed hij in zijn venijnige satire over het Thatcher-tijdperk, What A Carve Up! (Het moordend testament), in The Rotters Club, zijn filering van de jaren zeventig, en in zijn briljante Brexitroman Middle England. En dat doet hij opnieuw in het afwisselend blijmoedige en tragische, maar altijd vitale Mr Wilder & Me.

Billy Wilder is een van de Joodse filmregisseurs die in de jaren dertig van Europa naar de VS vluchtten om aan Hitler te ontkomen en die vervolgens het gezicht van de Amerikaanse filmindustrie veranderden. Hij droeg bij aan de opkomst van de film noir, maar glorieerde ook met komedies met een tragische ondertoon. Geen wonder dat hij Coe zo fascineert.

Jonathan CoeBeeld Getty

Uit de tijd

In Mr Wilder & Me leren we Wilder kennen als iemand die zich hartstochtelijk vastklampt aan de creatieve opvattingen waarmee hij groot is geworden, maar constateert dat het filmpubliek die opvattingen niet langer deelt. Er is een nieuwe generatie regisseurs opgestaan – Scorsese, Coppola, Spielberg – die hij schamper ‘kids with beards’ noemt, en die scoort met gratuit geweld. Terwijl hij, die een groot deel van zijn familie in de kampen verloor, juist probeert het verdriet voor zijn publiek verteerbaar te maken.

‘Het leven is smerig. Dat weten we allemaal. Je hoeft niet naar de film te gaan om te ontdekken dat het leven smerig is. Je gaat erheen om gedurende die twee uur een vonkje te voelen, een sprankeling die je eerder nog niet had. Misschien een beetje plezier.’ Het blijkt een achterhaalde filmopvatting te zijn en Wilder zal na Fedora nog slechts één film maken. Hij overlijdt in 2002.

Mr Wilder & Me is een prachtige beschouwing over de tragiek van het ouder worden in de vorm van een fris en verraderlijk lichtvoetig verhaal over een jong meisje dat in de filmwereld belandt. Calista mag na de opnamen op Corfu ook mee naar München en Parijs, de andere opnamelocaties. In München komt de documentaire Death Mills ter sprake, die Wilder in 1945 maakte over de naziconcentratiekampen. Het verhaal dat Wilder hierover vertelt is weergegeven in de vorm van een filmscript: een krachtig en indringend fragment van liefst 53 pagina’s – een voor Coes doen ongebruikelijk vormtechnisch experiment, maar het pakt perfect uit.

Ook compositorisch zit het boek uitstekend in elkaar. De goed voorbereide slotwoorden ‘Why not?’ zijn Coes equivalent van het befaamde ‘Nobody’s perfect’ uit Some Like It Hot (dat op Wilders grafsteen staat).

Uit de foto op de achterflap blijkt dat Coe (1961) inmiddels ook een ‘kid with beard’ is. Een loeier van een knipoog, wed ik. Bij zijn volgende boek is die baard er weer af.

Beeld Penguin

Jonathan Coe: Mr Wilder & Me. Viking/Penguin, import Van Ditmar; 246 pagina’s; € 17,99.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden