Verontrustend bericht met een vies nasmaakje

Hij valt op, die ene Marokkaanse naam in de lijst van meewerkende acteurs. Het eerste gezelschap van Nederland doet alleen een beroep op allochtone acteurs als een voorstelling 'erover' gaat....

Theater dat culturele verschillen expliciet wil maken, pint acteurs meestal vast aan een rol van hun eigen 'ras'. Oaïssa zal dus wel zo'n Marokkaanse jongere spelen die homo's als Schaafsma op straat lastig valt, over die toenemende terreur gaat dit stuk van Ton Vorstenbosch en Guus Vleugel.

Mis. Het straatgeweld waar Aldo Schaafsma onder lijdt wordt in de regie van Gerardjan Rijnders niet getoond. Kees Hulst als de nichterige Aldo vertélt alleen over de scheldwoorden die hij vlak voor de Albert Heijn over zich heen kreeg.

Hoe dun dat tolerante beschavingslaagje is lieten Vleugel en Vorstenbosch al zien in Srebrenica! In dat stuk werd de oplopende spanning rond de mislukte vredesoperatie van Dutchbat uiteindelijk afgereageerd op de homoseksuele huisvriend.

Net als deze Max wordt nu ook Aldo Schaafsma in elkaar geslagen, maar niet door de Marokkanen waar hij zo bang voor is. De echte vijand in Angst en ellende... is Aldo's vriend de pedofiel met zijn computernetwerk en zijn griezelige maatje. De vijand is al lang binnen bij Aldo, maar die heeft het te druk met de (onzichtbare) vijand buiten.

Mimoun Oaïssa speelt de vriendelijke verpleger die aan het ziekenhuisbed van Aldo verschijnt. De confrontatie tussen de Marokkaan en de homoseksuele Amsterdammer is het hoogtepunt van het adembenemend scherp geschreven stuk. Net als de blanke yuppie uit Tom Wolfes Vreugdevuur der IJdelheden die tot zijn doodsschrik autopech krijgt in een zwarte ghetto, interpreteert Aldo Schaafsma de vriendelijk hulp van een gekleurde landgenoot als een aanslag op zijn leven. En dat terwijl Aldo verpleger Kariem om zijn seksuele geaardheid als 'een van ons' zou moeten beschouwen.

Het onopgesmukte spel van Oaïssa geeft de Marokkaanse verpleger de onschuld mee van het kind dat ook in de voorstelling meedoet. Want behalve het kind en Ouïssa spelen alle acteurs met een venijnige, goed gedoseerde overdrijving. Dat maakt deze voorstelling een feest om naar te kijken, maar belangrijker is dat de spelers daarmee wijzen op de gevaarlijke trekjes van alle Nèderlanders in dit stuk.

Steeds beter ga je erop letten op de werkelijke betekenis van het stopwoordje 'sorry' van werkster Miep van Borsselen, waar Kitty Courbois een monumentale hedendaagse Kniertje van maakt. En de smeuïge draaikonterigheid van Janni Goslinga als PvdA-politica Driekje de Wilde zal de aanhangers van die partij het schaamrood naar de kaken jagen.

Dezelfde draaikonterigheid zal Driekje er uiteindelijk toe brengen om zich tot de islam te bekeren. Een dubieuze wending, die de voorstelling een vies nasmaakje geeft. Onder het enige hoofddoekje in deze voorstelling zit een liefdeloze manipulator. Meer komen we niet te weten over de zo gevreesde hoofddoekjescultuur. En daarmee blijft de islamitische medelander - op die ene homoseksuele uitzondering na - een vreeswekkend cliché.

Als kunst de taak heeft om de sluimerende angsten van een samenleving bloot te leggen, dan slaag deze voorstelling met vlag en wimpel. Angst en ellende in het rijk van Kok is een direct, confronterend en verontrustend bericht uit de samenleving dat tot nadenken dwingt. Maar als kunst de taak heeft om die angsten te verzachten en om het begrip tussen culturen te vergroten, dan slaat de voorstelling met de bekering van Driekje de plank behoorlijk mis.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden