recensie architectuur

Vernieuwd Naturalis toont in travertijn en prefabbeton de rijkdom van de natuur ★★★★★

Leiden is dankzij de nieuwbouw van Naturalis een pand van allure rijker.

De zigzaggende trappartij voert de bezoeker langs de expositiezalen. Beeld Raymond Rutting/de Volkskrant

Naturalis

Architectuur

★★★★★

Naturalis Biodiversity Center, Leiden: renovatie en uitbreiding onderzoeksinstituut en natuurhistorisch museum, 2013-2019

Ontwerp: Neutelings Riedijk architecten

Oppervlak renovatie en nieuwbouw: 39.000 m2

Kosten: 70 miljoen euro

Wat is er zo geweldig aan de natuur? Ga op een zomerdag naar het strand en volg je ogen, langs de ribbels in het zand en de glooiende vormen van de duinen. Merk hoe je onwillekeurig een schelp oppakt om hem te bekijken, een steentje betast of voelt aan het rugschild van een inktvis.

Met het vernieuwde Naturalis Biodiversity Center in Leiden weet Neutelings Riedijk architecten dat gevoel van verwondering, over de rijkdom aan levensvormen, patronen en kleuren die de aarde heeft voortgebracht, prachtig te treffen.

Het nieuwe museum dat naast het bestaande gebouwencomplex achter het centraal station is verrezen, is een gigantische rots, opgetrokken uit Iraans travertijn - een rode ruwe natuursteen met kristallen en fossiele structuren - voorzien van wit betonnen sierbanden met fraaie ribbelpatronen, die je als vanzelf wilt aanraken.

Uit de rots is aan de binnenzijde een ‘bergpad’ gehouwen: een zigzaggende trappartij die je langs de expositiezalen met opgezette dieren en dinoskeletten leidt. Klapstuk is de 40 meter hoge entreehal die de nieuwbouw met de oudbouw verbindt: een kathedrale ruimte met gevels van witte prefab betonelementen, die aan de buitenkant doen denken aan inktvisrugschilden of koralen, en van binnen bekleed zijn met (akoestische) eikenhouten panelen. Jammer wel dat de gevel niet echt als dragend skelet is uitgevoerd; nu wordt deze ontsierd door een extra staalconstructie.

Er was veel gedoe rond de verbouwing, waarvoor de aanleiding ruimtegebrek was. Door de fusie met het Zoölogisch Museum uit Amsterdam en het Nationaal Herbarium Nederland groeide de collectie van 12 tot 42 miljoen objecten en het aantal onderzoekers van 120 naar 200, terwijl het museum – berekend op 150 duizend bezoekers per jaar - in 2016 bijna het driedubbele aantal ontving.

Neutelings Riedijk won in 2013 de prijsvraag met een ontwerp dat het oude museumgebouw hergebruikt als depot en kantoren, terwijl de nieuwbouw in materiaal, kleur en belijning voortborduurt op het bestaande complex. De architect van het oorspronkelijke gebouw uit 1998, Fons Verheijen, vond het plan een ‘verminking’ van zijn creatie. Zich beroepend op het auteursrecht spande hij een rechtszaak aan; Naturalis schikte uiteindelijk voor 1,5 miljoen euro.

Feit is dat met de vernieuwing een enorme architectonische sprong voorwaarts is gemaakt. Van een collage-achtig gebouw met de uitstraling van een kantoor is Naturalis een volwaardig museum geworden dat zich kan meten op wereldniveau. Dat heeft ook te maken met de collectie, waaraan onder meer de tyrannosaurus rex Trix toegevoegd is. In het oude gebouw was er geen ruimte om zulke grote objecten te tonen. Door de nieuwe zalen een grote hoogte en een vrije overspanning van 21 meter te geven, kan dat nu wel. Door de gestapelde zalen ten opzichte van elkaar te draaien, kreeg elke zaal een daklicht waardoor noorderlicht langs de gevel strijkt. De ramen kunnen ook verduisterd worden; op deze manier kan het museum allerlei soorten tentoonstellingen huisvesten.

Naturalis wil bezoekers niet alleen onderdompelen in de wereld van de natuur, maar ook betrekken bij de discussie over biodiversiteit. Het gebouw moet een ontmoetingsplaats worden voor wetenschappers, families en scholieren, voor wie bovenin een prachtige educatieruimte is ingericht. Met gebouwen als het Stadhuis-met-de-vingerafdrukken in Deventer en het op de Spaanse trappen geïnspireerde cultuurcentrum Rozet in Arnhem liet Neutelings Riedijk eerder zien hoe je sprekende architectuur combineert met de realisatie van publieke interieurs. Door de entreehal vorm te geven als een monumentale passage is aan de stad Leiden ook zo’n openbare ruimte toegevoegd.

De projecten van Neutelings Riedijk kenmerken zich door het gebruik van massa, grote (entree)hallen en trappartijen en karakteristieke ornamenten. De laatste laten ze steevast door een kunstenaar ontwikkelen. De reliëfs in de gevel van Naturalis zijn ontworpen door mode-ontwerpster Iris van Herpen, de honderd wandpanelen met visuele verhalen over de natuur door kunstenaar Tord Boontje.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden