Interview Thomas van der Vliet

Vermoorde echtgenoten en doodgeschoten vijanden: The Bullfight eert de ‘murder ballad’

Kunstwerk van Julyan Davis, getiteld ‘Caleb Meyer’ naar het lied van Gillian Welch. Beeld Julyan Davis

Thomas van der Vliet, van de Nederlandse band The Bullfight, nam een album op, stelde een kunstboek samen en organiseerde daarbij een expositie. 

De tekst van het lied I Hung My Head laat aan duidelijkheid weinig te wensen over: My brother’s rifle went off in my hand / A shot rang out across the land / The horse kept running, the rider was dead.

Bij zo’n beeldend, anekdotisch verslag van een fatale schietpartij is meteen duidelijk: dat is een murder ballad

Toch klinkt het origineel (van Sting, uit 1996) niet direct zo: het opgeruimde popgeluid en Stings hoge stem wekken, als je niet al te scherp let op de tekst, een andere suggestie.

Echt huiveringwekkend werd het lied pas toen het in 2002 onder handen werd genomen door Johnny Cash met zijn diepe, gelooide oudemannenstem, gemarineerd in schuld en spijt. Zo zie je maar: in een murder ballad hangt veel af van klankkleur, sfeer en suggestie.

Vraag Thomas van der Vliet van de Rotterdamse ‘pop noir’-band The Bullfight naar zijn favoriete moordliederen en hij noemt Cash’ versie van het Sting-lied als eerste. Van der Vliet heeft twee jaar gewerkt aan het multidisciplinaire project The Murder Ballad, dat vandaag officieel wordt gelanceerd. 

Om te beginnen is er een conceptalbum: Eggs & Marrowbone, het zevende studioalbum van The Bullfight sinds 2004, met tien murder ballads van eigen makelij (muziek van Van der Vliet, tekst van zanger Nick Verhoeven), desgewenst verkrijgbaar op bloedrood vinyl.

Tegelijkertijd verschijnt een prachtig kunstboek (Eggs & Marrowbone: The Art of the Murder Ballad) met tekeningen, schilderijen, houtsneden, foto’s en teksten van meer dan honderd kunstenaars, zowel onbekende als bekende, onder wie schrijver Bart Chabot, tatoeëerder Henk Schiffmacher, dichter Vrouwkje Tuinman en muzikanten als Hans Vandenburg (Gruppo Sportivo), Meindert Talma en Alex Roeka. In de meeste gevallen maakten ze iets nieuws, speciaal voor Eggs & Marrowbone.

Henk Schiffmacher, ‘Knife Dance’ . Beeld Henk Schiffmacher

En dan komt er nog een expositie van werken uit het boek in de Rotterdamse boekwinkel Donner. Bij de opening van de tentoonstelling (zaterdag) zal The Bullfight optreden. Het is de bedoeling dat de expositie in januari ook nog neerstrijkt bij Concerto, de platenzaak in Amsterdam.

In het Rotterdamse Rotown-café slaakt Van der Vliet onwillekeurig een zucht bij het opsommen van al die wapenfeiten. Hij realiseerde het project grotendeels in zijn eentje. Ook de muziek, want The Bullfight mag dan een zeskoppige groep zijn (op het podium nog uitgebreid met een zangeres), het schrijven en opnemen deed Van der Vliet in hoofdzaak solo. Mixen, contact houden met de kunstenaars, het album en het boek maken, de kunstwerken bijeenbrengen, het inrichten van de tentoonstelling, de publiciteit. Dat het meer werk was dan hij had voorzien, mag een understatement heten.

‘Op eerdere Bullfight-albums staan enkele losse murder ballads. Het leek me leuk er meer te schrijven en een keer een echt conceptalbum te maken, gekoppeld aan een kunstproject. Het genre van de murder ballad leent zich goed voor zo’n verkenning: het is intrigerend, maar niet te niche. Veel artiesten hebben weleens een murder ballad gemaakt.’

In het boek duiken twee internationale majesteiten op: Mick Harvey en Nick Cave, die met The Bad Seeds de misschien wel bekendste en succesvolste collectie murder ballads uit de poptraditie opnamen: het album Murder Ballads (1996). Caves fonkelende duet met Kylie Minogue, Where The Wild Roses Grow, was destijds de hitsingle.

Harvey liet zich voor Eggs & Marrowbone kort interviewen. Cave zag af van een artistieke bijdrage, maar gaf via zijn management wel toestemming om de songtekst van Henry Lee in het boek op te nemen: Come take him by his feet / And throw him this deep, deep well / Which is more than one hundred feet.

‘Alle andere kunstenaars gaf ik een vrije opdracht: geen regels of richtlijnen. Iemand als Meindert Talma was al snel enthousiast. De bal ging rollen: kunstenaars brachten me in contact met andere kunstenaars. Het werd groter dan ik had verwacht. Bijzonder, want ik kon niemand iets betalen.’

Sabine Vissers ‘If Only You Had...’ Beeld Sabine Vissers

De inzendingen leverden het veelkleurige, intrigerende totaalbeeld op waarop Van der Vliet had gehoopt: op lang niet elke pagina van het boek is een lijk, moordwapen of bloed te zien. Vaak is er slechts de sinistere suggestie: een landschap of leeg vertrek kan, in de context van het boek, zomaar een naargeestige potentiële crime scene zijn. Bij een politie-mugshot van een glimlachend meisje uit 1920 dringt zich als vanzelf de huiveringwekkende vraag op wat ze op haar kerfstok heeft.

‘Datzelfde spel spelen we in de songs ook’, zegt Van der Vliet. ‘Er is niet altijd een lijk of een expliciete crime passionel.’

Eggs & Marrowbone is de titel van een volksliedje waarin een vrouw haar echtgenoot vermoordt, maar bij The Bullfight is het, behalve de albumtitel, ook de titel van het instrumentaaltje dat het album afsluit. Is het een sinister instrumentaal stuk of voelt dat alleen zo?

De band The Bullfight, met bovenin als tweede van links Thomas van der Vliet. Beeld Ronald Vonk

Het titelstuk is The Bullfights uitzondering op de enige regel waaraan een lied zich volgens Van der Vliet moet houden, wil het een murder ballad zijn: ‘Het moet een goed verhaal hebben. Het moet vertéld worden en beeldend zijn. Want zo begon het ooit in de Middeleeuwen: nieuws over moord en doodslag werd door troubadours van stad naar stad gebracht in liedvorm.’

Een murder ballad hoeft niet eens per se een ballad te zijn, vindt hij: sommige punksongs of vrolijke popliedjes zijn murder ballads, als de sfeer van moord maar wordt opgeroepen.

Nederlandstalige murder ballads, hoe zit het daar eigenlijk mee? Op Eggs & Marrowbone is Engels de voertaal, maar Roxeanne Hazes en Thijs Boontjes presenteerden zich in Ballade van de moord (2017) als een Hollandse Nick en Kylie.

‘Het kan zeker’, zegt Van der Vliet. ‘The Bullfight zou best in het Nederlands kunnen schrijven en zingen. Maar in het Nederlands moet je wel altijd oppassen dat het geen kleinkunst wordt. Ik vind Nederlands sneller theatraal. Dat is een valkuil.’

Bastiaan Mol, ‘The Heel’. Beeld Bastiaan Mol

Het is een intrigerend vraagstuk: hoe geloofwaardig is de gemiddelde murder ballad eigenlijk? Hoe vaak wekt de zanger werkelijk de indruk dat hij een moord heeft gepleegd of dat zou kunnen doen?

In het boek wordt Mick Harvey de vraag gesteld of The Bad Seeds destijds negatieve reacties kregen op Murder Ballads. Waren er mensen die vonden dat ze doodslag en bloedvergieten verheerlijkten?

Harveys antwoord: nauwelijks. Hij herinnert zich vaag dat Nick Cave in de VS van één man de schampere vraag kreeg of zijn volgende album misschien een collectie verkrachtingsliedjes ging worden. Verder bleef morele verontwaardiging uit.

‘Dat is toch intrigerend’, zegt Van der Vliet. ‘Kennelijk is de murder ballad dusdanig geaccepteerd als liedvorm dat iedereen begrijpt dat het een verhalende kunstvorm is en geen geweldsverheerlijking. Vergelijk dat eens met de reacties op sommige gewelddadige hiphop. Van murder ballads wordt niet zo snel geroepen dat ze een slechte invloed op mensen hebben.’

En zo belanden we bij Doomsday Prepping, een van de opvallendste liedjes op Eggs & Marrowbone, over iemand die een kelder heeft gegraven waarin hij met zijn dierbaren wacht op het einde der tijden. I dug a bunker/ Is everybody in?

Niet alle onderduikers houden zich goed stil. Dan gaat het mis: Now I am sorry, I had to shoot you/ I thought I told you not to scream.

Bullfight-tekstschrijver Nick Verhoeven stond toch even vreemd te kijken toen de politie een kleine maand voor verschijning van het album een familie aantrof in een kelder in het Drentse Ruinerwold: vijf jaar angstig ondergedoken, in afwachting van de dag des oordeels. Er vielen geen doden, dus we gaan er maar van uit dat Verhoeven de komende tijd gewoon mag optreden met The Bullfight.

Het boek ‘Bullfight Muder Ballads’.

ALBUM: The Bullfight: Eggs & Marrowbone. Brandy Alexander/Sonic Rendezvous.

BOEK: Eggs & Marrowbone. The Art of the Murder Ballad. 120 pagina’s. Brandy Alexander/Sonic Rendezvous. Kunstwerken uit het boek zijn te zien bij Donner, Rotterdam, vanaf 9/11. 

LIVE: 9/11 Donner, Rotterdam (opening expositie). 10/11 Hoeve Overslot, Egmond a/d Hoef. 16/11 Nieuwe Anita, Amsterdam. Tournee.

De favoriete murder ballads van Thomas van der Vliet

Johnny Cash I Hung My Head

The Decemberists The Mariner’s Revenge Song

Nick Cave & The Bad Seeds The Curse of Millhaven

Tindersticks Until The Morning Comes

The Wainwright Sisters Long Lankin

Ballade van een moordenaar

‘Slaap, mijn engel van de droefheid’, zong de ‘Franse Nick Cave’ Bertrand Cantat in 2013, onder de bandnaam Détroit. Het werd een rel, want Cantat had net zeven jaar in de gevangenis gezeten vanwege het doodslaan van zijn geliefde, Marie Trintignant (2003). Een murder ballad kan ook té authentiek zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden